From Russia (and Rutte) with love

Vandaag geef ik openheid over de giften die ik zelf uit het Kremlin heb mogen ontvangen. Het is tijd om eerlijk te zijn, de samenleving heeft recht op informatie over het gevaar van Russische inmenging.

Ik krijg geen geld uit het Kremlin. Als je een nieuwe Excel-sheet maakt heeft cel A1 geen waarde, dat werkt hier ook zo. Het bedrag is nul.

Dat is wel jammer, want u kent het adagium van de Zuidas: pecunia non olet. Wel ziet u geregeld publicaties en interviews van ondergetekende langskomen, waarin ik de zinvolheid van de oorlog in Oekraïne in twijfel trek. Kernmachten zijn te bang om elkaar direct te bevechten, dus krijg je een eeuwigdurende proxy-oorlog. Zo had je in de jaren ‘80 een oorlog tussen Angolese partijen en het apartheidsregime van Zuid-Afrika, de een kreeg wapens van de Sovjet-Unie en de ander van de VS. Wie de vijand van mijn vijand is, is mijn vriend, ook al stinken zijn sokken een beetje (in tegenstelling tot geld). De VS en de Sovjet-Unie hebben nooit echt (veel) op elkaar geschoten, bang voor elkaars kernwapens. Dat is dus een proxy-oorlog, iemand anders mag de kogels opvangen.

Rusland heeft kernbommen en kan daarmee de beschaving uitwissen. Het land zou als reactie op ook een conventionele aanval nucleair terug kunnen slaan. De reactie daarop zorgt ervoor dat we daarna weer met stokken en stenen gaan vechten, maar dat terzijde. De VS beschikken over raketten om zich tegen een dergelijke nucleaire aanval uit Rusland te verdedigen. Europese regeringen hebben op deze vorm van defensie bezuinigd en hebben geen raket-paraplu. Rusland heeft wel zo’n systeem en kan dus nucleair aanvallen en tegelijkertijd zichzelf verdedigen. De Europese landen hebben een tiende van het Russische nucleaire arsenaal en geen enkele luchtverdediging tegen ballistische raketten. Anders gezegd: je hebt als Europa bij een zwaardgevecht een tien keer zo klein zwaard als je tegenstander en, in tegenstelling tot de andere ridder, geen schild. Denk nu eens een halve minuut na over de vraag of het onder die omstandigheden slim is om te escaleren.

Het resultaat van deze patstelling is de zogeheten Instagram-veiligheid. Europese leiders stoken hun eigen bevolking op, er zou een Russische dreiging zijn dus er moeten letterlijk duizenden miljarden extra belasting betaald worden en grondrechten worden ingeperkt. Je wil toch niet dat je kinderen Russisch spreken straks? Daarom, het defensiebudget van de NAVO moet groter zijn dan de hele economie van Rusland. De Oekraïense president Zelensky wordt ingevlogen voor een mooie selfie, terwijl hij lachend wat oude militaire rommel mag meenemen. Het goede nieuws voor hem is dat de Russische oude rommel ook aan roest onderhevig is, waarmee je je wel af kunt vragen hoe groot die dreiging nu echt is. In ieder geval dient het selfie-moment voor binnenlandse politieke doeleinden, daarna krijgt Zelensky een mes in zijn rug.

Elke Europese regeringsleider is immers bang voor de kernbommen van Poetin, ook al schreeuwen ze om het hardst dat dat niet zo is. Daarom kiezen ze voor deze weinig sjieke weg. Zelensky kan het niet zonder steun redden en doet maar schoorvoetend mee met het fotomoment, je moet wat. Journalisten die wijzen op deze bijzondere gang van zaken worden weggezet als vazallen van het Kremlin. Dat mag, maar toch is dit bijzonder. Als Zelensky daadwerkelijk vecht voor de vrijheid van Europa, want hierna gaat Poetin het hele continent veroveren, dan is dit toch een vreemde gang van zaken? Als Oekraïne bezwijkt onder de Russische aanvallen is het gedaan met Nederland en België, heet het. Dan zou je dat land toch ook fysiek moeten ondersteunen nadat je dat beloofd hebt?

Een treffend voorbeeld van Instagram-veiligheid vinden we in het Belgische beleid. Dit land had tot voor kort een vrouwelijke minister van Defensie, een unicum. Haar partij, de Belgische socialisten, waren te trots voor woorden, ook al hebben ze een hekel aan het eigen leger. We hebben het hier over de Ludivine Dedonder, in het midden op de foto. Opeenvolgende Belgische regeringen hebben het eigen leger de afgrond in bezuinigd. Wel pleiten ze voor Europese integratie om de Russische dreiging het hoofd te bieden, ook een bijzondere combinatie.

Voor haar Instagram-moment liet Dedonder Zelensky twee jaar geleden naar België komen. Ze beloofde hem, samen met premier De Croo, de volledige Belgische vloot van F-16’s. Daarmee help je Zelensky echt, wat het is een efficiënte en veelzijdige straaljager. Of, tenminste, je zou hem hebben geholpen als het gemeend was. Na een stoere foto voor de socials mag Zelensky weer op de trein terug en dan volgt de teleurstelling.

Uiteindelijk blijkt dat België slechts twee toestellen zal schenken. Dat is niet veel, inderdaad. Nu zullen ook die niet worden geleverd, want bij de belofte zat ‘geen deadline’. Dat bericht komt dan twee jaar na de selfie. Is dat hoe je omgaat met acute dreiging van een Russische invasie? Het gaat dus niet om wat je doet, maar om het beeld dat je laat zien. Door daadkracht uit te stralen creëer je ‘leverage’ voor binnenlandse politiek, zonder dat je een escalatie met een kernmacht riskeert. Intussen draait de Slavische gehaktmolen door. Als je oprecht wil dat Oekraïne wint, geef dan de benodigde spullen en laat Instagram aan de influencers met opgespoten lippen in infinity pools in Dubai en Bali. Of ben je eigenlijk stiekem te laf?

De NAVO zou met weinig moeite duizend straaljagers van de vierde generatie aan Oekraïne kunnen leveren. Hier zal later een lijstje van volgen, op deze site. Dat dat niet gebeurt, is veelzeggend. Nu zou je inderdaad kunnen zeggen; als je toch te bang bent, laat alle oorlogsretoriek dan ook maar zitten. En als je dat doet, komt de beschuldiging van het aannemen van Russisch smeergeld om de hoek kijken. Het is een beetje een lange inleiding, maar laten we het daar toch eens over hebben. Je ziet deze beschuldiging regelmatig terugkeren, ik ga geen link delen want dat is te veel eer.

In 2016 probeerde een groepje politici Nederland warm te draaien voor het associatieverdrag met Oekraïne. De tekst van dat verdrag was en is zo verstrekkend, dat het land daarmee praktisch lid zou worden van de EU. Dat was wel een discussie waard. Een van de voorstanders van opiniemaker Joshua Livestro. Bij een reconstructie van de campagne door het programma Medialogica gaf hij kort daarop toe dat de Russische inmenging verzonnen was, zie boven. Hij verloor het narratief en ‘speelde de Poetin-kaart voor wat hij waard was’. Er is dus geen echt bewijs van het aannemen van Russisch smeergeld door deze of gene Nederlander. Maar het bekte lekker en de leugen begon een eigen leven te leiden, tot de dag van vandaag aan toe. Mensen doen dat bij mij ook.

Dat zou een beetje vreemd zijn, want wellicht kent u het project ‘de Kamerplant Tour’ nog. Wat is dat nu weer, in het kort? Nederland is een belastingparadijs, specifiek voor de lidstaten van de voormalige Sovjet-Unie. Dat heeft een lange fiscale geschiedenis. In de jaren ‘80 sloten de toenmalige Sovjet-Unie en Cyprus een verdrag, waarbij onderlinge dividenden onbelast zouden blijven, want handel was praktisch gezien afwezig. Daarna trad Cyprus tot de EU toe met Nederland. In de EU heb je vrij verkeer van kapitaal en Nederland heeft weer een fiscale faciliteit genaamd ‘deelnemingsvrijstelling’. Dat betekent dat als een onderdeel van een groep van bedrijven ergens in de keten belasting heeft betaald, de groep de winsten onbelast mag doorstorten naar andere gelieerde bedrijven. De belasting kan ook effectief nul zijn, wat mogelijk wordt gemaakt door het genoemde verdrag met Cyprus. Dat maakt dan niet uit.

Bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heeft elk nieuw land dat toen het levenslicht zag, ook Rusland en Oekraïne, de oude wetgeving gekopieerd naar de nieuwe omstandigheden. Dus als er een verdrag is tussen Cyprus en de Sovjet-Unie, dan streep je ‘Sovjet-Unie’ door en vervang je die geografische aanduiding door ‘Rusland’, ‘Oekraïne’, ‘Azerbeidzjan’, bedenk het maar. Vervolgens zijn er tropischer belastingparadijzen, zoals Bermuda, waar bankgeheim bestaat. Als een bedrijf uit Rusland of Oekraïne winsten via Cyprus doorstort naar Nederland, kan dat daarna belastingvrij verdwijnen in een Caribische spaarpot. Rusland en Oekraïne raken hierdoor ernstig verarmd en verzwakt, omdat dubieuze lokale types geld wegsluizen dat gebruikt had kunnen worden om de rechtsstaat op te bouwen.

Deze types zijn de bekende oligarchen, vaak miljardairs, die van de politieke chaos in de jaren ‘90 gebruik hebben weten te maken om zichzelf te verrijken. Hun geld slaan ze stuk op dure jachten, voetbalclubs en mooie vrouwen. Nederland verdient er een grijpstuiver aan, omdat ze op de Zuidas de handel faciliteren. Wat Nederland verdient aan de administratieve diensten in deze valt in het niet bij de schade die je aanricht aan de rechtsstaat.

Rusland is vervallen tot een kleptocratie, het is wat het is. Ze hebben nog wel een nucleair arsenaal, eigenlijk is Rusland nu Scarface maar met kernwapens. Een selecte groep oligarchen kan zich schaamteloos verrijken, zo lang ze zich maar niet met de politiek bemoeien. Om onbekende redenen besloot Mark Rutte als premier om de banden met dit kapitaal in 2013 aan te halen. Om Nederland hét doorvoerland voor het genoemde kapitaal te laten zijn, moesten de oligarchen, niet zelden crimineel, zich hier veilig voelen. Een persoonlijke vriend van Poetin, Mikhail Fridman (boven, midden), mocht Nederlandse ambassades in Kiev en Moskou gebruiken om Nederland aan te prijzen als belastingparadijs. Een verbaasde medewerker van een ambassade stuurde me een flyer van zo’n belastingontwijk-feestje toe, want dit was toch niet waarom je als Nederlander diplomaat wil worden? Daarin zien we dat de oligarchen ‘asset protection’ wordt aangeboden door de regering van Nederland. Waarom zou je zo je best doen, als Rutte zijnde?

Het beleid van Rutte had succes, want de ene na de andere oligarch, crimineel en dictator wist de Zuidas te vinden. Kamervragen stellen kan niet, want Rutte had Poetin persoonlijk beloofd dat hij de privacy van zijn foute vriendjes zou verdedigen - waarom?

In 2016 wordt het vervelend. ING krijgt een boete van honderden miljoenen van het OM wegens het witwassen van het vermogen van een crimineel. Dat blijkt bovengenoemde Fridman te zijn. De samenwerking met hem wordt vanuit de regering niet in twijfel getrokken, want een grijpstuiver is een grijpstuiver. En meer dan dat is het niet, want deze fiscale constructies zijn zo opgetuigd dat de desbetreffende oligarch er maximaal aan verdient. De Zuidas zet zichzelf in de markt als de Action van de financiële dienstverlening, begint eruit te zien als een lelijke, drugsverslaafde Duitse prostituee zonder tanden van in de tachtig met verlepte tatoeages; ik doe alles voor een handje kleingeld, je hebt geen idee, maar knijp misschien maar wel je ogen toe. Waarom zou een land als Nederland zichzelf zo verlagen? Rutte blijft erbij lachen, dat kan hij goed.

Ik besluit er met de kunstenares Katinka Simonse een project van te maken. De Zuidas zit dus vol met ‘hoofdkantoren’ die in de praktijk niet meer dan een skelet zijn. De buitenlandse belastingontwijker moet hier wel iets van een kantoor hebben, met een telefoonnummer, dat heet ‘substance’ of ‘inhoud’. Een koffiezetapparaat en een kamerplant maken het af, maar verder is het niet veel; het moet immers zo goedkoop mogelijk zijn maar net genoeg zijn om voor echt hoofdkantoor door te kunnen gaan. Geenstijl kwam een kijkje nemen.

Bij de lege hulzen vinden we ook Rostec, het wapenbedrijf van Rusland dat ook Bukraketten verkoopt, Nederland niet geheel onbekend.

Rostec staat op de Europese sanctielijst vanwege MH17, terwijl enkel Nederland die sancties niet naleeft. Dat lijkt het gevolg te zijn van de afspraken tussen Rutte en Poetin. Nu lijkt het me vrij bizar om de journalist die daarover schrijft, aan te wrijven dat hij Russisch smeergeld in de zak heeft zitten. In het huidige emotionele tijdperk doen feiten er helaas niet meer toe, mensen houden van simpele, snelle verhaaltjes, of het argument logisch is komt op een tweede plaats. Je zou je ook af kunnen vragen waarom Rutte zo zijn best doet om Poetin in de watten te leggen en en passant het eigen leger afbreekt, om vervolgens van de daken te schreeuwen dat hij ons gaat aanvallen.

Lees in dat kader dit oude artikel op 925/FTM. Wat u tot nu toe heeft gelezen is dus een lange inleiding, maar dan is de informatie wel volledig. We zijn hier niet bij de publieke omroep, of andere zelfbenoemde kwaliteitsmedia, we gaan hier voor de feiten, enkel de feiten en de volledigheid van de feiten. Veel leesplezier!

Nog een laatste persoonlijke noot; als je de boekhouding van schimmige Russische en Oekraïense oligarchen op straat gooit, dan kom je al snel tot de ontdekking dat ze ook in staat zijn om in jouw eigen persoonlijk leven te graven. Dat is inderdaad een intimiderende ervaring, maar wie buigt voor intimidatie vraagt om meer. Bezwijk daarom nooit voor terreur. Laat bij deze afgerekend zijn met de koddigheid van de zelfbenoemde experts die aan de tafels zitten van pedante praatprogramma’s, die overal Russische dreigingen zien en links en rechts mensen en politieke partijen beschuldigen van het aannemen van smeergeld. Laat ze concreet bewijs leveren, of anders hun muil houden.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

From Russia (and Rutte) with love

FTM.nl

29-6-2018

De EU hanteert een sanctielijst jegens 92 Russen en hun bedrijven vanwege hun bijdrage aan de invasie in oostelijk Oekraïne en de Krim. Na de MH17-ramp is die lijst uitgebreid met een aantal wapenleveranciers. De machtigste: Sergey Chemezov, directeur van de Russische wapengigant Rostec en van Almaz Antey, maker van de BUK-raket. Maar juist Nederland is het enige land dat de sancties tegen Chemezov schendt. Waarom? En hoe komt het dat de Amsterdamse Zuidas een vrijplaats is voor wapenhandelende Russen?

‘Weet u wat een vacuümbom is?’ Ergens tussen 1 januari 2014 en 2 november 2016 moet er iets grondig zijn veranderd in het hoofd van onze minister-president wat betreft zijn gedachten over Rusland. Op 2 november 2016 houdt hij een vurig pleidooi om akkoord te gaan met het associatieverdrag met Oekraïne. De reden: de Russen droppen volgens Rutte zwaar geschut op de schuilkelders waarin de bewoners van Aleppo zich verschansen. De vacuümbom is er kennelijk een van. Het verband met het Oekraïne-referendum is niet direct zichtbaar, maar Europa moet ‘eensgezind optreden tegen deze agressie’, aldus de premier. Tegen Rusland dus.

Op 1 januari 2014 was de toon van de premier nog heel anders. Koning Willem-Alexander zat bij de Olympische Winterspelen op de tribune met Vladimir Poetin en diens Wit-Russische en Turkse collega’s Alexander Lukashenko en Recep Erdogan. Er volgde nog een broederlijk biertje in het Holland Heineken House met het Russische staatshoofd. Critici vonden het maar niks, dat onderonsje met leiders die het niet nauw nemen met de mensenrechten. Rutte veegde die kritiek resoluut van tafel. ‘Dan zit er ergens een zeurpiet die zegt dat de koning met een heel somber hoofd, in driedelig grijs pak met een horlogeketting, op de tribune moet zitten.’ Wie over mensenrechten begint, is kennelijk een zeurpiet.

Het jaar 2013 had volop in het teken van de Russisch-Nederlandse vriendschap gestaan. Op 8 april van dat jaar bezocht de Russische president Amsterdam, wat hem op demonstraties van de Amsterdamse homogemeenschap kwam te staan. Poetin had net een wetsvoorstel ingediend dat publieke activiteiten van homo’s in Rusland aan banden moest leggen. De handel tussen Nederland en Rusland bedroeg in dat jaar nog 80 miljard euro, dus dat kreeg het primaat.

Bij dat bezoek van Poetin schoof ook Feike Sijbesma aan, de ceo van chemieconcern DSM. Poetin had een onderdirecteur van een groot wapenbedrijf meegenomen, Vladimir Artyakov van Rostec. Onder leiding van ceo Sergey Chemezov was Rostec druk doende om nieuwe kogelvrije vesten te produceren voor de Russische landmacht, mogelijk ook voor de export. Dyneema, een dochter van DSM, produceert een flinterdunne vezel die vijftien keer sterker zou zijn dan staal. Rostec wil deze technologie graag gebruiken om Russische soldaten en voertuigen beter tegen kogels en scherven te beschermen. Maar Rusland is op dat moment bepaald geen democratie en voorziet zeer gewelddadige regimes, zoals dat van Soedan, van zware aanvalswapens.

DSM liet al eerder weten geen problemen te zien in een samenwerking. Russische ‘kogelvrije vesten, helmen, pantserwagens en helikopters’ bepantseren met Dyneema’s vezeltechnologie is strikt genomen geen offensieve technologie, zegt DSM; het helpt slechts om iemand te beschermen tegen kogels die een ander afschiet. Dat een goed gepantserde soldaat of wapensysteem wellicht eerder tot de aanval overgaat – daarover wil DSM niet speculeren. In het jaarverslag over 2014 benadrukt het concern wel dat het geen sancties overtreedt.

De relatie tussen Rostec-ceo Chemezov, president Poetin en kwalijke regimes staat op dat moment niet op het netvlies van de gemiddelde Nederlander. Dat verandert op 17 juli 2014, wanneer de MH17 boven betwist Oekraïens grondgebied uit de lucht wordt geschoten. Het is al snel duidelijk dat het om een wapen van Rostec moest gaan.

Op sociale media verschijnen video’s van militaire konvooien in het oosten van Oekraine. De ‘rebellen’ beschikken over wapentuig dat ze onmogelijk zonder goedkeuring van Poetin en Chemezov hebben gekocht, gekregen of geleend van de Russische strijdkrachten. Pantserwagens uit de catalogus van Rostec worden door voorbijgangers in Oekraïne gefilmd.

De producent van deze specifieke voertuigen is overigens de GAZ Group, een bedrijf van miljardair Oleg Deripaska. Ook hij heeft de mogelijkheid van Nederland als belastingparadijs ontdekt: op de Amsterdamse Zuidas vinden we meerdere van zijn lege constructies. In de kantoren is geen activiteit waar te nemen, er staat alleen een kamerplant. Sergey Chemezov, een van de sleutelfiguren van het regime van Poetin en verantwoordelijk voor de wapenexport van Rostec, vinden we even verderop aan de Amsterdamse Jachthavenweg 130, met Rostec Alliance. Daar is hij bestuurder in een joint venture met Renault en Nissan, waarin weer de aandelen van de Russische autofabrikant Avtovaz worden gehouden.

Chemezov is directeur van een reeks strategische militaire bedrijven die vaak om fiscale redenen in Amsterdam zijn gevestigd: van Uranium One, dat materiaal levert voor het nucleaire arsenaal van Rusland, tot het eerder genoemde Rostec en Almaz Antey. Die laatste twee bedrijven zijn verantwoordelijk voor respectievelijk de marketing en de productie van de inmiddels beruchte BUK-raket. De catalogus van Rostec wordt ingeluid met een marketingfilmpje, waarin deze raket figureert.

Veel technologiebedrijven die onder de paraplu van Rostec opereren, maken zowel civiele als militaire voertuigen. In tegenstelling tot Rostec, dat een volledig staatsbedrijf is, hebben deze ondernemingen steeds een combinatie van de Russische overheid en een selecte groep Russische oligarchen als eigenaar. Chemezov is een belangrijke speler in dit geheel: hij fungeert als stem, oren en ogen van Poetin. De twee kennen elkaar al lang. Toen Poetin nog voor de KGB in Dresden werkte, waren ze buren en raakten bevriend. Poetin vertrouwde zijn vriend in 2007 de taak toe om de Russische wapenindustrie tot nieuwe glorie te brengen, onder de vlag van Rostec.

Chemezov sloot daartoe joint ventures met Europese partijen, waarbij Europese technologie in Russische wapens terecht komt; denk aan de high-techvezels van DSM. Het Italiaanse Iveco maakt bijvoorbeeld militaire trucks in samenwerking met Russische partners; zodoende rijden veel NAVO-landen met dezelfde voertuigen als Assads troepen. Frankrijk bouwde in 2014 nog twee grote Mistral-schepen voor de Russische marine, bedoeld voor amfibische invasies. De banden tussen Europa en de Russische wapenindustrie zijn zelfs zo nauw dat Westerse overheden – waaronder Nederland – indirect aandeelhouder zijn in KAMAZ, dat de voertuigen voor een ander Russisch luchtverdedigingssysteem maakt.

Zonder het conglomeraat van Chemezov zou de destabilisatie van Oekraïne door pro-Russische rebellen onmogelijk zijn geweest, concludeert de Amerikaanse overheid. In april 2014 plaatsen de VS Chemezov daarom op de sanctielijst. Hij mag de oceaan niet meer overvliegen en zijn Amerikaanse bezittingen worden bevroren. Dat zal weinig effect hebben gehad; de financiële belangen van Rostec en Chemezov bevinden zich vooral in de EU. Nederland speelt daarin een belangrijke rol, als fiscaal hoofdkantoor van letterlijk elke wapenproducent waartegen de VS tegen te hoop lopen. De EU is iets trager met het opleggen van sancties, maar dat verandert in de zomer van 2014, nadat MH17 is neergehaald.

Kort na 17 juli 2014 wordt duidelijk dat MH17 door een Russisch wapen is getroffen. De rebellen in Oekraïne zijn regelmatig in het nieuws te zien, ook in Nederland. Ze ogen vrij ongeorganiseerd; het is twijfelachtig of zij in staat zijn om geavanceerd Russisch luchtafweergeschut te bedienen. Rusland ontkent onmiddellijk na de ramp elke betrokkenheid, en beweert niet in Oekraïne aanwezig te zijn geweest. Dat blijkt niet waar: Russische militairen verraden onbedoeld hun positie als ze foto’s op social media plaatsen, waarmee ze hun locatie in Oekraïne prijsgeven. De Russische claim dat de rebellen op generlei wijze werden ondersteund door professionele Russische troepen, wordt zo onderuit gehaald.

De parlementen van de EU-lidstaten zijn met zomerreces als MH17 wordt neergehaald. Frankrijk besluit direct na het reces de net gebouwde amfibische schepen voorlopig niet te leveren. In Nederland leeft de wrevel over Europese betrokkenheid bij de Russische wapenproductie vanzelfsprekend nog sterker. Bij het eerste plenaire debat na de zomer snijdt Jesse Klaver (GroenLinks) de kwestie aan in de Kamer: wat moet Nederland toch met al deze Russische wapenboeren, onder wie de machtige Chemezov?

Op zijn vrij heldere vragen komt nooit antwoord. Premier Rutte ontwijkt ze en verschuilt zich achter de Europese sanctielijst, waar Chemezov op dat moment nog niet op staat. Vooral Alexander Pechtold (D66) toont zich een groot pleitbezorger van de privacy van Chemezov: er mag nooit iets worden gezegd over een ‘individueel persoon’, op grond van artikel 67 inzake Rijksbelastingen. De fiscus mag vertrouwelijke gegevens van een belastingplichtige niet delen met derden, zoals een rancuneuze ex. Die privacybescherming dekt kennelijk ook bezitters van bedrijven met lege brievenbussen en kapitaal van dubieuze herkomst die op de Amerikaanse sanctielijst staan – zoals Chemezov.

In 2016 probeert Klavers fractiegenoot Rik Grashoff het nogmaals. Tien dagen na Klavers debat is Chemezov op verzoek van EU-leiders – waaronder nota bene Mark Rutte – ook op de Europese sanctielijst gezet, maar in 2016 is hij nog altijd als bestuurder in het Nederlandse handelsregister ingeschreven. Grashoff wil daar opheldering over, maar krijgt die niet. Ten eerste geldt artikel 67, ten tweede is volgens de regering ‘niet vastgesteld’ wie verantwoordelijk is voor het neerhalen van MH17. Dat antwoord is vreemd: voor een debat over de handhaving van ingestelde sancties is de schuldvraag immers niet relevant.

Een fiscale Nederlander – en dat geldt ook hier belastingplichtige buitenlanders – mag namelijk alleen gebruikmaken van Nederlandse fiscale voordelen indien hij aan de zogeheten ‘substance-eisen’ voldoet: een op papier Nederlands bedrijf moet ook echt inhoud hebben. Een van de eisen is dat de bestuursvergaderingen in Nederland gehouden moeten worden. Chemezov kan onmogelijk aan die eis voldoen, aangezien hij vanwege de Europese sancties de EU niet in kan. Iemand delegeren kan hij niet: fysieke aanwezigheid bij bestuursvergaderingen is onderdeel van de ‘substance’ en is derhalve verplicht. Kortom: de in Nederland gevestigde ondernemingen waarvan Chemezov bestuurder is, voldoen niet aan de wettelijke eisen die voor dit type ondernemingen bestaan.

Op 20 april 2017 stelt de SP Kamervragen over de kwestie: als Chemezov niet aan de substance-eisen voldoet, moet er dan niet worden opgetreden tegen zijn ondernemingen? En welk signaal dacht de regering aan het buitenland af te geven nu zij niets doet? Nou, antwoordt Erik Wiebes, indertijd staatssecretaris van Financiën, als een buitenlandse partij niet aan de wettelijke eisen voldoet, zijn dit de consequenties: dan ‘kan er geen zekerheid vooraf worden verkregen in de vorm van een APA (Advance Pricing Agreement) of ATR (Advance Tax Ruling) en kan er, in het geval van een dienstverleningslichaam, informatie over dit lichaam worden uitgewisseld met het buitenland.’

Wiebes zou dus bij Poetin kunnen klikken over zijn oude makker. En als Chemezov een speciale ruling van de fiscus wil hebben, dan moet hij niet denken dat hij bovenop de stapel komt te liggen. Maar toch blijkt uit Wiebes’ antwoord dat het een politieke keuze is om al dan niet mild te zijn:

‘Beperkingen van het vrij verkeer in kapitaal zijn slechts bij uitzondering mogelijk. Aan de mogelijkheid van grensoverschrijdende investeringen en beleggingen, alsmede grensoverschrijdend betalingsverkeer, wordt groot belang gehecht. Het invoeren van restricties leidt er toe dat ook partijen met legitieme claims in problemen kunnen komen. Desalniettemin is het op basis van bestaande (Europese) wet- en regelgeving reeds mogelijk om te voorzien in maatregelen als confiscatie en beslaglegging, wanneer er sprake is van corruptie of witwassen.’

Met zijn formulering (‘geen zekerheid vooraf’) laat Wiebes in het midden of Chemezov en Poetin niet al een daadwerkelijke ruling hebben met de fiscus. En daar specifiek naar vragen kan niet, want dan geldt de privacybepaling van artikel 67 en bloedt het gesprek alsnog dood. De leden Renske Leijten (SP) en Pieter Omtzigt (CDA) dienen daarom een tactische motie in: de regering dient met geen enkel persoon op een sanctielijst geheime fiscale dealtjes te sluiten. Impliciet is dat natuurlijk een poging om duidelijkheid over Chemezov te verkrijgen. De volledige Kamer stemt op 1 juli 2017 voor de motie, met uitzondering van Forum voor Democratie.

Op 5 juli 2017 bespreekt Wiebes in een brief aan de Kamer hoe hij uitvoering aan de motie kan geven. Zijn opmerkingen zijn algemeen van aard. Indien de Belastingdienst een verzoek voor een ruling ontvangt van – pak hem beet – een Russische wapenboer, dan beschikt de fiscus niet over de mogelijkheid om van elke bestuurder te controleren of die niet toevallig op de sanctielijst van de EU staat. Maar voortaan, belooft Wiebes, zullen aanvragers van rulings ‘gevraagd worden te verklaren dat er geen bestuurders zullen worden aangesteld bij de rechtspersoon [..] die voorkomen op de EU- sanctielijst. [..] De belastingplichtige zal dit actief moeten melden aan de Belastingdienst.’

Met terugwerkende kracht oude rulings onderzoeken behoort niet tot de mogelijkheden. Wiebes’ verklaring: ‘Dit komt doordat bestuurders van Nederlandse en buitenlandse rechtspersonen vaak niet bekend zijn bij de Belastingdienst en omdat er in de lopende APA’s en ATR’s geen ontbindende voorwaarde is opgenomen over het voorkomen van bestuurders op de EU-sanctielijst.’

Dat argument is moeilijk te geloven, vooral omdat het niet waar is. Elke ‘Nederlandse’ ondernemer wordt uitvoerig gecontroleerd door Justitie en de fiscus. Wie een bv wil oprichten moet zich als ondernemer inschrijven bij de KvK, met gegevens die moeten corresponderen met het bevolkingsregister, plus de omvang van de onderneming bij aanvang, het geplaatste kapitaal. Zo bracht Chemezov 93 miljard roebel mee; dat is bijzonder makkelijk te controleren, evenals zijn plaatsing (nummer 23) op de genoemde sanctielijst. De onwetendheid waarop Wiebes zich beroept, is dus een politieke keuze om alles met de mantel der liefde te bedekken.

Tegen Chemezov wordt dus niet opgetreden; Nederland vraagt hem hooguit zichzelf bij de fiscus aan te melden als probleemgeval. Dat terwijl hij bij uitstek een partij is die een kritischer houding van de Nederlandse overheid verdient, en die bovendien een prominente plek op de sanctielijsten van de VS en de EU inneemt. De officiële reden: we kunnen niet optreden, want we weten niet genoeg over buitenlandse partijen die een Nederlandse brievenbusmaatschappij willen opzetten. Dat bestempelt de Amsterdamse Zuidas als een soort Wilde Westen, waar de optredende overheid afwezig is en gangsters hun gang kunnen gaan, daarbij geholpen door een cavalerie van fiscalisten en juristen. Ook van hen wordt ‘verwacht dat ze zichzelf controleren’.

Als zelfs Sergey Chemezov, de baas van Rostec en Almaz Antey – maker van de BUK-raket die door de 53e brigade van de Russische landmacht op MH17 is afgeschoten – zich niet aan de regels hoeft te houden in belastingparadijs Nederland, wie dan nog wel?