Een staatsgreep is een groot woord, maar we hebben het hier wel over het oude GroenLinks. Op borrels aldaar zijn er enkel vegetarische snacks, de cappuccino wordt gemaakt met havermelk en de muziek is inclusief voor iedereen: geen Slayer maar een onversterkte hippie met een harp. Iedereen krijgt dezelfde ellende, een mooi uitvloeisel van het socialistisch ideaal. Het is nu dus geen coup d’état met helikopters en handgranaten, het woord ‘staatsgreep’ is inderdaad nogal beladen. De staatsgreep van Klaver is gebouwd op een belastingplan om ‘arme mensen te helpen’, maar daarmee legt hij wel een bom onder het kabinet - een spreekwoordelijke confettibom waarvan de klimaatschade is gecompenseerd, mind you.
Voor wie het gemist heeft: Nederland heeft een zogeheten minderheidskabinet. Dat betekent dat de partijen die de ministersploeg voor het kabinet van premier Rob Jetten leveren, samen geen meerderheid hebben in de Tweede Kamer. Als een bewindspersoon een wet voorstelt, dan moet er dus worden gezocht naar partijen of individuele Kamerleden die de regering op dat specifieke punt wel willen steunen. Vaak staat daar wel wisselgeld tegenover.
Lees in dat kader ook het artikel van gisteren, met tegenvallende cijfers over nieuwbouw. Een regering die geen automatische meerderheid heeft, kan weinig nieuwe keuzes maken. Er moet immers elk jaar een budget worden opgesteld, de jaarlijkse begroting die met Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Die begroting is in een wet gevat en als er geen meerderheid is, kan er ook niets heftigs in die begroting staan. In de regel worden dan de bedragen van vorig jaar met copy-paste in een nieuw document gezet, maar dan ben je niet echt aan het regeren.
In de Haagse traditie is een nieuwe premier in haar of zijn eerste termijn niet bij machte om direct, in de eerste maanden al heel veel te veranderen. De begroting is dan ‘beleidsarm’, heet het, het is de voortzetting van het vorige jaar. Na verloop van tijd kan een ambitieus politicus wel iets bereiken maar daar is dus een meerderheid in de Kamer voor nodig. Als de coalitie geen meerderheid heeft, is het dus elke dag zoeken naar een meerderheid voor de gelegenheid.
Zo is de Partij voor de Dieren een petitie gestart tegen gesprekken met de SGP. De conservatieve partij wilde wel een nieuwe begroting goedkeuren, maar dan moest er ook over abortus worden gesproken. Dat heeft inderdaad niets met elkaar te maken, maar een minderheidsregering is bij tijd en wijlen zwak en dan moet je in de politiek toeslaan. Het laat zien hoe gevaarlijk een experiment met een minderheidsregering is, de premier staat op en gaat naar bed met onzekerheid en instabiliteit.
Naar nu blijkt, hebben Volt en PRO in het geniep een deal gesloten met D66 en CDA. De twee oppositiepartijen willen een nieuwe begroting aan een meerderheid helpen, als er maar een ‘miljonairsbelasting’ komt. Het laatste komt neer op een ruimere heffing op vermogen, gefinancierd uit een lagere inkomstenbelasting. Dat is inderdaad voordelig voor mensen met een relatief laag inkomen en weinig tot geen vermogen, die gaan er een beetje op vooruit - een beetje. Daar komen we op, de inhoud, eerst de politieke dynamiek.
De VVD was hier niet van op de hoogte en toonde zich zichtbaar verbolgen. Uit de antwoorden van VVD-leider Yesilgöz op vragen van journalisten blijkt weinig begrip voor de actie. Ze is echt niet blij, kijk de hele reactie maar terug. Het was overduidelijk niet de afspraak, dus los van de inhoudelijke positie zorgt het achter de rug om praten door Jetten en Bontenbal op zich al voor wrevel.
Op dit moment heeft de VVD-top zich ingegraven in het gebouw van het Ministerie van Defensie. U dacht dat dat departement bestond om het land te behoeden voor externe dreigingen, onderschat de kracht van intern Haags gekonkel desalniettemin niet. De gordijnen moeten dicht, niet tegen Russische weapons of mass destruction, maar omdat de VVD’ers doodsbang zijn dat er iets uitlekt van het interne beraad. Het is goed mogelijk dat er vannacht nog een kabinetscrisis ontstaat, binnen een kabinet dat vanaf het begin al wankel was.
Deze 11 november, waarop het einde van de Eerste Wereldoorlog wordt herdacht, zal de boeken niet ingaan als de dag met de beste nachtrust van het jaar. Het is goed mogelijk dat het kabinet morgen valt, waarna er met of zonder nieuwe verkiezingen naar een nieuwe constructie wordt bezocht. Na de laatste twee kabinetten van Rutte en het experiment van korte duur met Schoof is er wéér instabiliteit, terwijl het land wacht op bewindspersonen die knopen durven door te hakken.
In de reactie hierboven zegt Yesilgöz dat met de ‘miljonairsbelasting’ het coalitieakkoord wordt opengebroken, maar ook dat het plan slecht is voor Nederland. Het is dus een beetje van allebei: kritiek op de vorm en de inhoud. Eerder die dag noemde een trotse Klaver nog dat iedereen compromissen had moeten sluiten, dat geldt ook voor hem en zijn partner in crime Dassen van Volt. Dat is een interessante manier om iemand voor het blok te zetten, de VVD wist helemaal niet dat dit compromis er zou komen.
Het aspect van de staatsgreep zit hem erin dat het plan op zich helemaal niet zo veel om het lijf heeft. De fiscale ombuiging betreft minder dan een tiende van een procent van het nationaal inkomen, terwijl de overheidsuitgaven na jaren met de VVD aan het roer tot meer dan de helft van die economie zijn gestegen. Gemeten vanaf het eerste jaar met Rutte als premier zijn de overheidsuitgaven met 42 procent gestegen. In de begroting voor dit jaar zijn er uitgaven begroot van 486,3 miljard euro, 35 miljard meer dan er binnenkomt. Het begrotingstekort is daarmee eigenlijk te hoog, het mag niet meer dan drie procent van de economie zijn.
Het blijkt dat vergrijzing een grote financiële uitdaging gaat opleveren. Ook is het de bedoeling dat Nederland afhankelijk wordt van windenergie, wat om uitgaven vraagt die groter zijn dan de economie. Dat geld zal moeten worden geleend, wat de staatsschuld in de buurt brengt van die van Zimbabwe, ver boven Griekse niveaus. De komende paar jaar valt het nog mee, daarna is er een uitdaging van formaat. Een en ander blijkt uit het rapport van de studiegroep begrotingsruimte, beter leest u het niet. In ieder geval is dit niet het moment voor politieke instabiliteit.
Uit het rapport van de laatste studiegroep genaamd ‘De Toekomst Begint Nu’, blijkt dat men in 2025 denkt dat ook een beleidsarme regering in 2027 een begrotingstekort zou hebben dat veilig onder de grens van drie procent zou liggen. Die aannames zijn ingehaald door de werkelijkheid.
Waar komt de huidige instabiliteit vandaan? En zouden we het niet over een staatsgreep hebben? Zo’n tien jaar geleden is het idee ontstaan om papieren winst te belasten. Een belegger kan bijvoorbeeld een aandeel kopen, dat vervolgens in waarde stijgt. Als de belegger het aandeel verkoopt, is er daadwerkelijk winst gemaakt. De fiscus zou daar een stuk van kunnen afromen. Het gaat dan om gerealiseerde winst. De belastingdienst moet dan wel wachten tot het moment van verkoop, ook vervelend als de regering op korte termijn veel geld wil uitgeven.
In Den Haag is vaak niet duidelijk waarom iets begint, maar het is wel duidelijk dat het gebeurt. Een aantal ambtenaren en politici stellen voor om ook papieren winst te belasten als inkomen, dat heet een aanwasbelasting. De fiscus staat dan op op de stoep, nog voordat de aandelen zijn verkocht. Dat kan voor de belegger een praktisch probleem opleveren, want hij zal aandelen moeten verkopen om de belastingschuld te voldoen. Ook is het theoretisch mogelijk dat een belegger jarenlang belasting betaald heeft over papieren winst, waarna er een koerscorrectie komt. Dan is hij belast voor winst die er niet is, wat een reden kan zijn voor een gang naar de rechter. Het idee is in ieder geval gaan borrelen, PWC werd ingevlogen om een mooie Powerpoint te maken, de ambtenaren rekenden zich rijk met fictieve inkomsten en ineens lag daar een wetsvoorstel. Het plan had vaart, daarom ging het door, niet omdat het op zichzelf zo’n goed plan is. In Den Haag gebeuren dingen soms ook gewoon omdat ze gebeuren.
Jetten en zijn minister van Financiën Heinen proberen een begroting rond te breien waarin dekking moet worden gevonden voor tientallen miljarden extra naar oorlog. Een aanwasbelasting zou erg vervelend zijn voor spaarders, want je moet belasting betalen over geld dat je (nog) niet hebt verdiend. Wie zelf spaart voor het pensioen wordt het zo heel moeilijk gemaakt om genoeg rendement te behalen. Deze belasting haalt het moment van innen wel naar voren: de fiscus kan mensen morgen afrekenen op fictief rendement, terwijl je anders jaren of decennia moet wachten tot de pensioenspaarder zijn portefeuille liquideert. Na een heftig maatschappelijk debat is de belasting op fictieve inkomsten komen te vervallen. Vooral de VVD wilde de eigen ondernemende achterban ter wille zijn en ging er voor liggen. Nu zit er wel een gat in de begroting, vandaar de recente spanning. De makkelijkste oplossing is een verhoging van de bestaande vermogensbelasting.
Laten we het verkiezingsprogramma van PvdA-GroenLinks eens vergelijken met wat er vandaag is binnengesleept, dan zien we het manipulatieve van het hele verhaal van Klaver. Het CPB rekende voor de meest recente verkiezingen door wat het effect van het beleid per partij zou zijn. Er is een hoop te doen geweest over dat doorrekenen, maar op zeer korte termijn is het een veilige exercitie. Op een gegeven moment gaan de aannames alleen niet meer op, natuurlijk. De nieuwe partij PRO wilde een ombuiging van 30 miljard euro, niet het kleine miljardje van vandaag.
Bij deze berekeningen maakt het CPB onderscheid tussen gezinnen en bedrijven. Nu zou men uit gulheid kunnen denken dat bedrijven wiens vadsige aandeelhouders met een sigaar in de mond zwemmen in het geld, het wel kunnen ophoesten, je wil gezinnen beschermen waarvan de moeder met een spekkige spuugvinger een kolenstofje uit het oogje van haar kindje met mazelen haalt dat onder een dekentje in een schimmelende, winderige arbeiderswoning mijmert over het gebrek aan kansen en inclusiviteit alsmede de deelname van Israël aan het Songfestival. In het document van het CPB zelf zie je dat bedrijven en gezinnen later wél met elkaar worden verward, dat is niet zo gek. Als bijvoorbeeld het tarief voor de vennootschapsbelasting voor bedrijven wordt verhoogd, dan is er uiteindelijk een ondernemer met een gezin die de rekening betaalt. Belasting op ondernemingsvermogen wordt daarom ook uitgedrukt als een lastenverzwaring voor gezinnen, de kloof is niet zo spectaculair als menigeen op de linkerflank het misschien voor zich ziet.
In een overzicht noemt het CPB wat de kernvoorstellen zijn van PRO. Er moet een nieuw tarief komen van 2% vanaf precies een miljoen euro. Kijk, dat is inderdaad een ‘miljonairsbelasting’. Of je die moet willen is een tweede, consequent is het wel. Een belasting bedoeld voor miljonairs moet pas gaan gelden vanaf een bepaald vermogen van boven de miljoen. Het CPB merkt wel op dat een dergelijk tarief zorgt voor ‘uitholling van de grondslag’. Die grondslag is het werk en vermogen van mensen van vlees en bloed. Op een gegeven moment is de belasting zo hoog, dat mensen minder gaan werken of vluchten. Dan haal je per saldo minder op. Dat punt is hiermee dus bereikt, de economische schade neemt PRO voor lief.
Verder wil PRO een tarief van 49 procent op vermogenswinsten in box 3, feitelijk een vermogensaanwasbelasting. Als een pensioenspaarder een aandeel heeft dat duizend euro in waarde stijgt, dan betaalt hij daarover 500 euro belasting - we ronden het af. Als het aandeel een jaar later daalt heeft hij pech, betaald is betaald. Alleen hoge vermogens worden belast: er is een heffingsvrij inkomen van 1000 euro.
Anders gezegd, stel dat een belegger heeft gespaard voor een portefeuille van 100.000. Deze neemt in een goed jaar toe naar 110.000, er is niets aangekocht maar de koersen zijn wel gestegen. De stijging van 10.000 wordt beantwoord met een belasting van 49 procent, afgerond 5.000 euro. Een heffingsvrij inkomen betekent dat je de eerste 1.000 euro niet hoeft te betalen, dus je betaalt maar 4.000.
Vanaf welk punt ga je dan deze ‘belasting voor rijke mensen’ betalen? Laten we rekenen op een rendement van nog eens tien procent. Iemand die 20.000 euro heeft gespaard, misschien een verpleegkundige die een paar keer niet op vakantie is gegaan omdat hij of zij een buffer wilde opbouwen, heeft dan al een vermogensaanwas van 2.000 euro. PRO wil daar de helft van afromen, zijnde 1.000. Het heffingsvrije inkomen betekent dat die 1.000 euro niet wordt ingevorderd. Maar; alles wat deze verpleegkundige daarbovenop verdient met beleggen dankzij pure spaarzaamheid, wordt wel belast, al vanaf de eerste euro koerswinst. Als mensen denken dat een miljonairsbelasting terecht is omdat rijke mensen het wel kunnen betalen, mogen zich wel realiseren dat je in het kielzog van de ‘solidariteit’ allerlei extra heffingen krijgt die mensen met veel minder ook al raken. Veel van deze heffingen zijn ontstaan uit rancune tegen een rijke elite die eigenlijk niet bestaat. Uiteindelijk is dan ook de vrouw met het spekkige spuugvingertje aan de beurt.
Maar PRO is wel eerlijk, een specifieke maatregel geldt pas vanaf de miljoen: dat mag je een miljonairsbelasting noemen. Het past in het beeld van het moeten opkomen voor de armen, die kunnen niet voor zichzelf zorgen. De laatste dagen is er ook een golf aan mediaberichten die pleiten voor een hogere erfbelasting, want een erfenis is ook ‘oneerlijk’.
Opgeteld zorgen de door PRO voorgestelde maatregelen voor een ombuiging, ten gunste van degenen die inkomstenbelasting betalen van dertig miljard. Het CPB is er helder over. Nu heeft Frans Timmermans met zijn combinatie die nu PRO is de verkiezingen niet gewonnen, daarna nam hij afscheid van het politieke toneel. Klaver mag het stokje overnemen en proberen nog iets van de doelstellingen te halen. Dat verklaart de actie van vandaag. Wat nu, als we de deal van vandaag vergelijken met wat er in het verkiezingsprogramma van PRO staat?
Het amandement van Klaver en Dassen, daar is het om te doen, bevat 23 pagina’s. Het is een wijzingen op het eerder voorgestelde belastingplan. Van binnen ziet het er zo uit: dit is een idee op pagina 2.
In eerste instantie zou het tarief op een rendement onder de 60.000 euro 36% bedragen. Iemand die een miljoen euro heeft en daar 6% op realiseert, zit op die bovengrens. Over dat inkomen zou dan afgerond 21.600 belasting betaald moeten worden. Het voorgestelde tarief daalt van 36% naar 35,5%. De miljonair in dit voorbeeld betaalt dan 21.300 euro, dat is 300 euro minder. Dat is gunstig voor relatief kleine vermogens. Iemand met een tien keer zo klein vermogen, dus een pensioenspaarder met een ton in plaats van een miljoen, krijgt dankzij het amandement van Klaver en Dassen drie tientjes per jaar terug: dat is nog geen redelijke fles Champagne, de fiscale korting vieren is al te duur. U ziet waar het heen gaat, het stelt niet veel voor allemaal.
Ook zien we wijzigingen waarvan niet meteen uit te rekenen valt wat gezinnen er aan voordeel uit kunnen halen, maar als een slimme fiscalist het antwoord weet horen we het graag. Nota bene: waarom is het specifiek kwart over vijf en tien niet voor half zes?
Verder lezen we dat het duo voorstelt om bepaalde belastingschijven niet aan te passen. Normaal gesproken bewegen fiscale grenzen mee met de inflatie. Door dat even niet te doen, haal je ook weer een paar miljoen binnen.
De extra heffing, ter grootte van een tiende procent van de economie, wordt teruggegeven aan de burger via een lagere inkomstenbelasting. Per jaar haalt de overheid daar ruim honderd miljard mee op. Deze lastenverlichting komt volgens het plan neer op 879 miljoen euro per jaar, wat weer minder is dan een procent van de totale inkomstenbelasting.
Het tarief in de eerste schijf zal met een kwart procentpunt dalen. Iemand met een inkomen tot 38.883 euro per jaar zit in de laagste schijf, met een tarief van 35,75 procent. Om het belastingplan rond te krijgen hebben we te maken met het oude tarief, het wetsvoorstel dat er al lag en daarnaast dit amendement van Klaver en Dassen. Die tekst heeft het over een aanpassing (verlaging) van het tarief met een kwart of een half procent. Het is een beetje hoe je het rekent: in het oude voorstel werd er ook gesproken over een verhoging met een half procentpunt en Klaver en Dassen willen die verhoging beperken. De belasting gaat dus niet omlaag, het wordt ‘minder meer’. Samengevat is dit een discussie in kwarten van procenten, dus wacht nog even met naar de meubelboulevard te gaan. Wat betekent dat praktisch voor een gewoon gezin, kun je door het amendement een pakje sigaretten per maand meer kopen? Laten we het effect berekenen.
Volgens het UWV heb je als alleenstaande met één kind een laag inkomen, als dat niet meer bedraagt dan 34.000 euro. Laten eens kijken wat Klaver en Dassen voor deze mensen doen, maar ook voor de inkomensgroepen daaronder, vanaf de 9.000 euro. Door het bestaan van een arbeidskorting van 3.488 euro betaal je pas boven dat punt belasting. Hoe het er precies uit gaat zien, zullen we moeten afwachten. Maar we kunnen een zeer betrouwbare schatting maken van het effect op het inkomen door het amendement. De ingreep noemen we de Kus van Klaver: een kwart procentpunt minder heffing op het inkomen in de eerste schijf, vanaf 8.000 tot 34.000 - het domein van de lage inkomens. De Excel hieronder kan op aanvraag worden opgestuurd (maar zo ingewikkeld is het niet).
Neem een inkomen van 10.000 euro per jaar. Onder de oude regeling betaal je 3.575 euro belasting. De arbeidskorting is er om lage inkomens te helpen: pas boven de 3.488 hoef je te betalen. Bij dit inkomen zorgt de arbeidskorting (ABK in de tabel) ervoor dat je complete heffing wordt kwijtgescholden, maar dan heb je wel echt een karig inkomen.
Voor het deel boven de ABK geldt er dankzij Klaver een tarief dat een kwart procentpunt lager is. Bij dit inkomen komt dat neer op 2 euro en 8 cent per maand: daar gaat dit hele circus over. Bij de ‘miljonairs’ zagen we dat de extra heffing niet veel verschil maakt, omdat de hele voorgestelde ombuiging minder dan een tiende van een procent van de economie behelst. Dan is de ombuiging aan de andere kant van het inkomen gebouw ook niet heel groot.
Het is misschien een flauwe vergelijking, maar stel dat we inderdaad te maken hebben met een alleenstaande moeder die 10.000 euro verdient. Ze wil dankzij de gift van Klaver elke maand een blik soep extra kopen. Daar kan ze twee dagen mee doen: ze neemt zelf twee keer een halve portie, zodat haar kind wel een hele portie kan krijgen. Met de huidige inflatie zijn er genoeg gezinnen waar dit de situatie is. Het amendement is zo karig en nietszeggend, dat zelfs dit ene blik soep niet uit de ‘gift’ betaald kan worden. Is dit een kabinetscrisis waard? Als je mensen echt wil helpen, ontkom je niet aan een verlaging van het tarief. Dat bereik je vervolgens enkel door het snijden in het eigen vlees van de overheid, de uitgaven terugdringen.
Het armoedeprobleem in Nederland wordt veroorzaakt door de hoogte van de tarieven in de lage schijven. Laten we het met Zuid-Afrika vergelijken, onder het ANC geen neoliberaal te noemen land. Een rand (ZAR) is een stuiver in euro’s waard, er zit een factor twintig tussen.
In Zuid-Afrika betaal je in de laagste schijf de helft van wat je in Nederland betaalt, 18%. Als een persoon met een laag inkomen een uur extra gaat werken, dan verdwijnt in Nederland een derde van het bescheiden extra inkomen direct. Dat motiveert ook niet, veel Nederlanders werken daarom liever parttime. In Zuid-Afrika krijg je vanaf een inkomen van ZAR 530.201 het tarief waarmee je in Nederland wordt geconfronteerd. Dat komt neer op ruim 20.000 euro per jaar. Nu kun je met de prijzen van boodschappen daar een stuk meer kopen dan hier, het is een comfortabel salaris. Dichter bij huis: Duitsland zou bij dit inkomen een met Zuid-Afrika vergelijkbaar tarief van 14% berekenen, niet 35% of meer. Nederland is het buitenbeentje in deze: een derde belasting heffen op een uur extra werken bij de allerarmsten.
De hele heisa komt dus neer op een gift aan lage inkomens waar je per maand geen blik soep extra mee kunt kopen. Bij een modaal salaris is het minder dan honderd piek per jaar, niet eens een dagje efteling met de kleine. Het was dus niet te doen om het helpen van de lage inkomens, dan had je niet iets toegeworpen wat je niet eens een afgekloven bot mag noemen. Door de VVD bewust buiten de gesprekken te laten, zorgen D66, CDA, PRO en Volt voor ruzie met die partij. In het ergste geval krijg je nieuwe verkiezingen. Voor wie zou dat op dit moment gunstig zijn? Exact.
Het spreekwoordelijke bommetje is een meesterzet van Klaver, met in zijn kielzog het kleine Volt dat bij winst na nieuwe verkiezingen makkelijk kan aanschuiven bij de grote progressieve broer. Maar maak niet de vergissing om te denken dat arme mensen hiermee geholpen zijn, integendeel.
Bij nieuwe verkiezingen is er voorlopig weer een demissionaire regering, terwijl het begrotingstekort nu al te hoog is. Met kerst 2021 kon Nederland nog lenen tegen 0% rente, die tijden zijn voorlopig voorbij. Een demissionaire regering zonder mogelijkheden voor nieuw beleid zal bij een stijgend begrotingstekort ergens moeten hakken en vaak zijn de economisch zwakkeren dan aan de beurt. De actie van Klaver en Dassen zorgt gegarandeerd voor een conflict met de VVD, daar was het kennelijk om te doen. Los van wat de lezer stemt, kun je je afvragen of het voor Nederland goed is om op dit moment wéér een demissionaire regering te hebben. De vraag stellen is hem beantwoorden.
Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek.