AfD verplettert tegenstanders bij deelstaatverkiezingen

Saksen-Anhalt, ooit geweest? Het zou kunnen dat Alternative für Deutschland (AfD) daar het alleenrecht krijgt op regeren. Dan heb je een absolute meerderheid nodig en Duitse media noemen dat de partij 44 procent of meer van de stemmen heeft. In Duitsland werkt men met een kiesdrempel, waardoor de stemmen van enkele kleintjes afvallen en eigenlijk opgeteld worden bij de grootste winnaar. AfD wordt door velen eng gevonden, extreem-rechts: en dat terwijl ze dezelfde verkiezingsslogan hebben als D66 - het kan wel!

Voor wie AfD nog niet kent: kijk anders eens dit optreden van expert internationale betrekkingen Beatrice de Graaf bij Eva Jinek. Met AfD haal je Poetin in huis, want ‘kinderen moeten Russisch praten’. AfD zou een trekpop van het Kremlin zijn en de Holocaust willen ontkennen, hoor je als de experts aan het woord laat. Het is een complot van Poetin. Want extreem-rechts is slecht voor Europa en dan wordt Poetin sterker, heet het.

Klopt dat wel? Dat van het verplicht Russisch op scholen praten kunt u zelf opzoeken in het verkiezingsprogramma. Wat De Graaf noemde, staat er niet in. Wel staat er dat de Russische taal van cultureel belang is en dat Rusland een groot land is dat essentieel is voor de veiligheid van Duitsland. Dat betekent niet dat Duitsland een vazal moet worden, maar dat je veiligheidsvraagstukken niet zonder Moskou kunt oplossen.

Het lijkt erop dat de consensus in het politieke middenveld is dat Poetin verkiezingen kan beïnvloeden. Anders zouden mensen nooit op ‘extreem-rechts’ stemmen. Die notie rechtvaardigt het wellicht ingrijpen in verkiezingen maar zeker negeert waarom mensen op AfD stemmen. Het woord begint met een ‘i’ en eindigt op ‘mmigratie’. In het programma van AfD zien we bovenstaand plaatje. Er komen grenscontroles en veel strengere maatregelen, als de partij het voor het zeggen heeft. Wie na het krijgen van asiel bijvoorbeeld op vakantie gaat naar het thuisland, verliest alle recht op bescherming, bijvoorbeeld.

Nu worden er, interessant genoeg, studies gedaan naar de reden waarom mensen op AfD stemmen. Is het omdat ze genderneutrale toiletten willen afschaffen, omdat Poetin via een geheim complot het stemgedrag kan sturen, of omdat laagopgeleide kiezers niet profiteren van globalisering? De laatste hypothese is populair in bepaalde links-progressieve kringen. Die arme kiezers zijn eigenlijk het slachtoffer maar het is jammer dat ze extreem-rechts stemmen, want andere partijen hebben wel het beste voor met lager opgeleiden.

Het dédain spat er vanaf. Maar klopt het ook? Onderzoekers van de Aix-Marseille Université publiceerden een interessante studie met 4519 subjecten - dat zijn dus mensen. Er werd gepoogd om te verklaren waarom mensen AfD stemmen, met als mogelijke oorzaken: opleiding, algemeen welbehagen, zorgen om de financiën, zorgen om de economie en zorgen om migratie. Bij regressieanalyse krijgen we altijd een lijst met zogeheten coëfficiënten. Die horen bij een variabele. Hoe hoger het coëfficiënt, hoe hoger de specifieke factor bijdraagt aan het onderwerp van onderzoek - in dit geval de vraag of men wel of geen AfD stemt. Dit is de uitkomst.

Een coëfficiënt kan ook negatief zijn, zoals de bovenste. Dat betekent dat personen met een hogere opleiding (inderdaad, een rare, ouderwetse term) minder geneigd zijn om AfD te stemmen. Dat geldt wel voor mensen die zich zorgen maken om hun financiën of de economie in het algemeen. Maar de grote uitschieter is migratie. Zorgen om migratie verklaren voor 75 procent waarom men AfD stemt, schrijven de onderzoekers. Dus laat die Russische complotten voor wat ze zijn, dit is je antwoord.

Nu is deze regressieanalyse een beschrijving van de periode van 2014 tot en met 2024. De studie wordt vanaf 2014 elk jaar herhaald. Er zijn dus ook analyses van elk afzonderlijk jaar. Over deze hele periode krijgen we het volgende, interessante beeld:

Op de nullijn vinden we de factoren die letterlijk nul invloed hebben op de te verklaren factor, zijnde de vraag of iemand wel of niet AfD stemt. In 2014 was het opleidingsniveau zelfs nog licht positief, wat betekent dat academisch geschoolde Duitsers juist eerder AfD zouden stemmen. Nu is die factor negatief geworden.

Veel heftiger is de mate waarin migratie het debat domineert. In 2015 was de coëfficiënt 1,6 en het jaar erop 2,9, bijna het dubbele. In die periode deed toenmalig kanselier Merkel de bekende uitspraak ‘wir schaffen das’ en kwamen er in korte tijd meer dan een miljoen mensen naar Duitsland. De opvang was rommelig en in de chaos steeg de criminaliteit. Ook als mensen de criminaliteit niet zelf ervaren, zijn ze geneigd vaker AfD te stemmen: gewoon door wat ze op het journaal zien. Richting 2022 daalde de waarde naar 1,9 maar met de komst van grote groepen Oekraïeners verdubbelde het coëfficiënt weer. We kunnen er dingen van vinden, maar het beeld is helder. Zorgen om migratie is de reden waarom Duitsers AfD stemmen. Wil je dat dat stopt, dan moet de instroom verminderen. Meer smaken zijn er niet.

Saksen-Anhalt ligt iets ten oosten van het midden van Duitsland, tussen Hannover en Berlijn. Met een paar uurtjes doortrappen bent u er. De deelstaat werd als zodanig opgericht na de hereniging van Duitsland, na de val van de muur. Met twintigduizend vierkante kilometer is Saksen-Anhalt iets meer dan de helft van Nederland, in oppervlakte gemeten. Er wonen slechts twee miljoen mensen, waarmee de deelstaat slechts een paar procent van de Duitse economie vertegenwoordigt.

De hoofdstad is Magdeburg met bijna een kwart miljoen inwoners, in het jaar 805 na Christus opgericht door Charlemagne. Het nationaal inkomen per inwoner is met bijna veertigduizend euro per jaar een derde lager dan de score in Nederland. Het is niet de rijkste Duitse regio. Nu verklaart dat dus niet waarom mensen AfD stemmen: dat heeft te maken met zorgen om migratie, zagen we net. Wat er in deze relatief kleine deelstaat gebeurde, kun je straks in heel Duitsland verwachten.

In Duitsland worden de volgende nationale verkiezingen op 25 maart 2029 gehouden, of eerder. Opiniepeilingen laten een duidelijke trend zien:

De partij van Merz, Union, is niet langer de grootste. De SPD is de Duitse tegenhanger van wat hier PvdA was. De traditionele middenpartijen - de christendemocraten van Merz, SPD en de liberale FDP (geel) zijn het aan het verliezen. Als ze de kiesdrempel van vijf procent al halen, dan hebben ze de weg naar beneden gevonden. De Groenen zijn de enige uitzondering. Dat betekent de enige manier om AfD van de macht af te houden neerkomt een ‘Brandmauer’: iedereen belooft nooit samen te werken met AfD, maar dan ben je wel op elkaar aangewezen. Als AfD landelijk veertig procent van de zetels krijgt, dan moeten die Linke samenwerken met Merz, ook al kunnen ze bepaald niet met elkaar door een deur.

De huidige politieke consensus lijkt de volgende te zijn: AfD verafschuwen, wegzetten als een vorm van inmenging door Poetin en anders zoek je de uitleg van de gestegen populariteit erin dat de verliezers van globalisering wanhopig zijn geworden. Dagenlang verschijnen dezelfde serieuze gezichten aan de praattafels in Duitsland en daarbuiten, omdat zij het allemaal zo goed weten. De data zijn alleen helder, Duitsers willen af van het huidige migratiebeleid.

Sinds de vluchtelingencrisis van 2014 is het aandeel kinderen uit een moeder die niet in Duitsland is geboren, verdubbeld. Het ging nog snel ook.

Op de website van Destatis, het Duitse CBS, is goed te zien hoe migratie de samenleving verandert. Dit is de grafiek met het aantal kinderen van een Afrikaanse moeder, geboren in Duitsland.

Dit de kinderen met een moeder uit Azië:

Zet dit af tegen het aantal kinderen met een Duitse moeder, die zelf natuurlijk een Afrikaanse of Aziatische migratieachtergrond kunnen hebben. Het aantal kinderen met een Duitse moeder is tussen 2021 en 2025 met een kwart gekrompen vanaf de zeshonderdduizend. Dat is een enorme ontwikkeling waar Duitsers het klaarblijkelijk graag over willen hebben.

Juist het negeren van de zorgen van mensen maakt dat ze AfD gaan stemmen. Of dat een goede keuze is, mag de Duitser zelf bepalen. Feit is dat dat wel is wat de doorsnee Helga en Günter nu doen. Het gebeurt niet alleen in Saksen-Anhalt, in heel Duitsland is de AfD in opmars en in Frankrijk zien we ook iets soortgelijks gebeuren. Wie dat erg vindt, zou misschien de zorgen van veel kiezers wat serieuzer moeten nemen.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.