Olie zit in alles dus je kunt niet zonder, de wereld draait erop
Moeten we het nóg een keer over de oorlog in Iran hebben? Ja, en dat blijft voorlopig nog wel even zo. Het zijn de weken van ene Donald en Bibi, zij bepalen het nieuws. Eerst had je ook nog een Duitse vrouw met haarlak die niet van het de buis was weg te slaan maar haar hoor je even wat minder van haar. Ze zal ongetwijfeld een comeback maken, maar voorlopig domineert het eerder genoemde duo het podium. Dus, wat zit er in het vat?
De economische ernst van deze oorlog - naast het humanitaire aspect - wordt bepaald door de duur van het conflict. Nederland en België hebben bijvoorbeeld een strategische oliereserve, genoeg voor negentig dagen. U ziet het al, als het te lang duurt, dan is die reserve gebruikt en heb je echt een probleem.
Wat zijn de vooruitzichten? Goed en niet zo goed. Het goede nieuws zien we in bepaalde koersbewegingen op de markten voor obligaties, aandelen en onder meer olie en gas. Als de Straat van Hormuz langdurig afgesloten zal blijken, dan heeft dat meetbare gevolgen. Je mag verwachten dat de prijzen van olie en gas door het dak gaan. De rentes op staatsleningen van zwakke landen als het VK zullen ook stijgen. Het VK heeft de eigen energiesector gesaboteerd, net als Nederland dat beton in de eigen gasputten stort. Als geïmporteerde energie duurder wordt, kom je als land in de problemen.
De kans op wanbetalen neemt toe, waardoor de koersen van obligaties moeten dalen. Dat verklaart deels de stijging in de rentegrafiek. Ook zal de duurdere energie voor inflatie zorgen. Centrale banken zullen een renteverlaging op korte termijn zo wel uit hun hoofd laten, een verhoging ligt juist meer voor de hand. Daarmee bestrijd je inflatie maar het levert wel economische tegenwind op, want lenen om te investeren wordt ook duurder. Ook dat verklaart de hogere rente op de tweedehands markt voor Brits schuldpapier, de yield.
De oorlog begon in de nacht van 28 februari, in het weekend. Israël opende aanval op een locatie waar het Iraanse leiderschap een overleg voerde. Zodra de markten op maandagochtend openden, was de paniek zichtbaar. Na een eerste initiële stijging zien we de rust een beetje terugkeren, na een paar dagen daalt de rente weer. Bij de prijs van een vat olie zie je dezelfde beweging. Uiteindelijk is de trend meer een van opwaartse aard, zullen we maar zeggen. In ieder geval zou de optimist hier blij van kunnen worden, want het is geen rechte lijn omhoog of omlaag.
Waarom zou je dan moeten somberen? Dat heeft te maken met het materieel dat uit alle hoeken en gaten wordt getrokken. De VS stuurden het schip de USS Boxer naar het conflict, dat volgens lokale media recentelijk is vertrokken van basis bij San Diego. Het is een zogeheten amfibisch aanvalsschip.
Schepen van deze klasse, de Wasp-klasse, hebben de capaciteit om twintig tot dertig vliegtuigen en helikopters mee te nemen, afhankelijk van de behoefte. Deze kunnen mariniers aan land brengen. Het is ook mogelijk om een ‘Wasp’ als klein vliegdekschip op te laten treden maar officieel is het iets anders. Een schip gemaakt voor een amfibische aanval heeft een interne ruimte die geschikt is om kleinere vaartuigen mee te nemen. Aangekomen op het waterige strijdtoneel laat het schip zich gedeeltelijk vollopen, waardoor het dieper komt te liggen. Dan is er een kleine, interne haven, te gebruiken om aanvallen te lanceren. Bij zo’n aanval zijn er ondersteunende schepen, die ook manschappen, voertuigen en proviand aan boord hebben. Dat ziet er van binnen als volgt uit:
Een echt vliegdekschip (hieronder) heeft die mogelijkheid niet. Het ruim wordt gebruikt om meer vliegtuigen of helikopters te vervoeren, de enige taak. Amerikaanse en Franse vliegdekschepen (in het Frans is het een ‘porte-avion’, leuk weetje voor op de camping) hebben nucleaire aandrijving. Dat betekent dat ze jarenlang op zee kunnen rondvaren, er is een bijna oneindige hoeveelheid brandstof aan boord.
De vliegtuigen verbruiken wel kerosine en de bemanning heeft natuurlijk eten en vrije tijd nodig, dat zijn de beperkende factoren aan de duur van een missie. Vliegdekschepen en amfibische aanvalsschepen lijken op elkaar maar zijn makkelijk van elkaar te onderscheiden. Bij de eerste ligt de laadklep aan de achterkant hoog boven het water, enkel te openen bij bevoorrading in de thuisbasis. De klep van een amfibisch oorlogsschip zit op de waterlijn, om operaties van mariniers mogelijk te maken.
Maakt dat uit, voor het verloop van de oorlog? Jazeker. Een vliegdekschip heeft dankzij de nucleaire reactor een veel groter vermogen dan welk ander vaartuig dan ook. Bij een aanval met vliegtuigen vaart het schip op vol (nucleair) vermogen tegen de wind in, waardoor die vliegtuigen meer bommen mee kunnen nemen. Een vliegdekschip is ook een legitiem militair doelwit en door snel te kunnen bewegen kan het enorme, logge gevaarte zichzelf verdedigen tegen een aanval op het schip zelf. Daarom is een vliegdekschip zeker anderhalf keer zo snel als het amfibische broertje.
Volgens Trump zou het conflict in Iran beperkt blijven tot een luchtoorlog, om het land militair te verzwakken en een opstand uit te lokken. Voor het bereiken van ‘regime change’ zouden er geen grondsoldaten ingezet hoeven te worden; ‘no boots on the ground’, zei hij toch echt. Een begrijpelijk antwoord. Een grondoorlog is veel complexer, zou langer duren en meer Amerikaanse doden tot gevolg hebben. In zijn succesvolle verkiezingscampagne presenteerde Trump zich als een vredespresident, hij zou nergens een nieuwe grondoorlog beginnen. Dan heeft het ook geen zin om de USS Boxer naar de Perzische Golf te sturen.
Kennelijk duurt de oorlog langer dan gepland. De opzet van Trump en zijn Israëlische collega Netanyahu lijkt in strategische zin te mislukken. Het bereiken van ‘regime change’ zonder ‘boots on the ground’ is toch moeilijker dan gedacht. Als het vanaf het begin het plan was geweest om wel op de grond op te treden, dan hadden de Amerikanen natuurlijk de tragere USS Boxer als eerste op pad gestuurd. Dat dat nu pas gebeurt is veelzeggend; kennelijk wordt de militaire strategie aangepast, het loopt allemaal niet zoals gehoopt. Het zal de USS Boxer in alle redelijkheid drie tot vier weken kosten om het conflictgebied te bereiken. Dan moet het vechten voor de mariniers nog beginnen, twee maanden in de oorlog die bijzonder kort van duur had moeten zijn. Dan komen we op het punt aan dat het in economische zin toch echt vervelend gaat worden.
Nu hoor je links en rechts steeds vaker de roep om meer ‘groene’ energie op te wekken. Dat is zo makkelijk nog niet. Fossiele brandstoffen zijn nodig om kunstmest te produceren. Sinds de invoering van kunstmest is de ‘yield’ van verschillende gewassen spectaculair gestegen. De yield bij een gewas slaat op de opbrengst per vierkante kilometer, niet te verwarren met de yield die we hierboven gebruikten; dat was de rente op de tweedehands markt voor staatsleningen.
Bij het kraken van aardolie ontstaan er verschillende producten die essentieel zijn voor een moderne economie. Dat kraken komt neer op het verhitten van ruwe olie in een grote silo. Daarbij komt gas vrij, aan de bovenkant, waarmee je een biefstuk kunt bakken. Onderin komt een soort drab te liggen, waarmee de wegen worden geasfalteerd. In het midden ontstaan de grondstoffen voor plastic, maar ook benzine en diesel.
Nederland zou ervoor kunnen kiezen om meer windmolens op zee te bouwen. Daarmee verandert de afhankelijk van ‘fossiel’ niet. Nog steeds heb je dan fossiele brandstoffen nodig om kunstmest te produceren en de meeste landbouwmachines draaien op diesel. De schade aan de industrie in vooral Qatar, gecombineerd met het praktisch afsluiten van de Straat van Hormuz, betekent dat ongeveer een derde van de wereldwijde productie van kunstmest stil is komen te vallen. Boeren wereldwijd zullen vanaf eind maart tot mei hun gewassen willen inzaaien, om in de herfst te kunnen oogsten. Als de oorlog de productie van kunstmest saboteert, kan dat grote gevolgen hebben voor de prijzen van voedsel.
Landen als Pakistan en India hebben niet enkele decennia geleden een groene revolutie doorgemaakt, wat betekent dat ze veel meer eten op hetzelfde land kunnen verbouwen dankzij kunstmest. Het zorgde voor een spectaculaire afname van de extreme armoede en honger. Daarom konden ze hun bevolking ook verdubbelen. Als vervolgens de productie van kunstmest wordt verlaagd, kun je je goed voorstellen dat dat voor honger en alle aanverwante ellende zorgt. Rijkere aardbewoners zullen hogere prijzen accepteren, waardoor de zwakkeren met de tekorten te maken zullen krijgen. Het is te verdedigen om nu al te bedenken of je iets voor ze kunt doen. Duurt de oorlog te lang, dan ga je dit soort problemen krijgen. Een onderwerp voor Current Ratio, hieronder te zien.
Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier