Met de lobby van Kroes pakte Uber miljarden aan belastingvoordeel

En graaien, jezelf verrijken met kunstgrepen ten koste van anderen, is legaal. Niks mis mee. Dus hou die hongerige befjes maar lekker thuis, we gaan haar niemand beschuldigen van het plegen van misdaden, maar bijzonder is het wel. En kostbaar.

Waar te beginnen? De aanleiding voor dit artikel op deze gezellige zomeravond is het interview dat De Volkskrant af heeft genomen met VVD-politica Neelie Kroes. Koop het gewoon even, niet langs de betaalmuur proberen te worstelen, kan de journalist daar ook weer een havermelkcappuccino kopen.

De quote in de titel heeft betrekking op een gesprek tussen haar en Bill Gates. Microsoft kreeg toen een boete van de EU wegens het overtreden van de mededingingsregels. Kroes was eerst landelijk politicus en twee keer eurocommissaris: ze deed eerst de interne markt (mededinging) en daarna kreeg ze een nieuwe portefeuille, digitale zaken. Toenmalig voorzitter van de Europese Commissie (EC) Barroso bedacht deze functie vrij laat. Inmiddels heeft de EC elk onderwerp gedegradeerd tot een digitale kwestie, zodat alles gereguleerd kan worden vanuit Brussel, het zal u niet zijn ontgaan. Dat is even een ander onderwerp.

Kroes verliet Brussel in november 2014 en trad in mei 2016 in dienst bij Uber. Ze respecteert dus de afkoelperiode van anderhalf jaar. Die is in de Europese politiek ingesteld, om belangenverstrengeling te voorkomen. Je kunt niet een dag na een Europese publieke functie in dienst treden bij een bedrijf dat evident wat te winnen heeft bij een lobby van een politiek zwaargewicht. De afkoelperiode zorgt voor afstand.

Uber probeerde wereldwijd voet aan de grond te krijgen en kreeg het geregeld aan de stok met lokale toezichthouders; lees daarvoor de ‘Uber files’ van het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ). Het is dan handig als je wat politieke kopstukken in de arm neemt, dat doe je niet omdat ze zo veel weten van taxi’s. Barroso is bijvoorbeeld in dienst getreden bij Goldman Sachs. En voormalig collega Viviane Reding, verantwoordelijk voor justitie, trad in november 2014 even dienst bij het mijnbouwbedrijf Nyrstar dat in een reeks rechtszaken was verwikkeld wegens het (vermeende) overtreden van milieuregels. Reding heeft sociologie gestudeerd, dan is het een bijzondere stap om bij een mijnbouwbedrijf te gaan werken. Dergelijke carrière-switches leveren een onbehaaglijk gevoel van belangenverstrengeling op.

Wat heeft Kroes dan precies verkeerd gedaan? Achteraf bleek, dankzij het ICIJ, dat Kroes al voor haar aantreden een ontmoeting had proberen te regelen tussen toenmalig premier Mark Rutte en de CEO van Uber, Travis Kalanick (boven). De laatste zou in 2017 aftreden na een reeks schandalen, dat is hier even irrelevant. Het gaat om wat daarvoor gebeurde. Kroes heeft zich in interviews met The Financial Times meerdere malen positief uitgesproken over Uber. Ze noemde dat het bedrijf diensten ontwikkelt die er nog niet waren en dan loop je inderdaad tegen problemen aan. Ze zou bij Uber aan de slag gaan om te helpen beter te ‘communiceren’.

Uit het werk van het ICIJ blijkt dat Kroes al voor mei 2016 bij Uber in dienst wilde treden. Ze stuurde een brief naar Jean-Claude Juncker, de opvolger van Barroso: of er niet even van de regels voor lobbywerk kon worden afgeweken. Kroes en Uber waren het erover eens dat het heel belangrijk was dat Uber ook naar Nederland zou komen. Juncker weigerde en daarom kon Kroes pas in mei 2016 aan de slag. Hier zijn de regels dus gevolgd. Maar wat doet een mens dan in die achttien maanden waarin de agenda leeg is? Het gaat dan toch jeuken. Dankzij het onderzoek van het ICIJ is er een WOB-verzoek ingediend. Bij de beantwoording zijn er honderden pagina’s aan communicatie tussen ambtenaren over de kwestie openbaar geworden.

In augustus van 2015 stuurde Kroes dit bericht naar toenmalig premier Rutte.

Zijn ambtenaren zijn er geen voorstander van, omdat Uber nog enkele rechtszaken aan het uitvechten was. De ambtenaren kijken of het mogelijk is om het achter gesloten deuren te doen, bijvoorbeeld in Davos. Het is niet na te gaan of dat is gebeurd. Het valt op dat de ambtenaren willen voorkomen dat ‘de media’ er lucht van krijgen.

Uit de documentatie blijkt dat de flirt van de kant van Uber zelf komt. Nu mag je je afvragen waarom het zo belangrijk is om de premier van Nederland te spreken, want Uber was toen al actief in Nederland. Uber zou bereid zijn het internationaal hoofdkwartier in de hoofdstad te vestigen.

In november 2015 wordt duidelijk dat Rutte eind januari naar Silicon Valley zal gaan. Kroes mag mee, als vertegenwoordiger van ‘Startupdelta’. Het is de bedoeling dat ook Uber een bezoekje krijgt. De ambtenaren spreken nog over een ‘fiscale kwestie’.

Uit de documentatie blijkt expliciet dat Startupdelta vond dat ook SalesForce moest worden bezocht. Dat bedrijf maakt bedrijfssoftware met een focus op het organiseren van de verkoopadministratie. Zo kun je als groot bedrijf inzichtelijk krijgen wanneer een eigen verkoper contact heeft gehad met een klant. Nederlandse bedrijven maken ook dergelijke software. Kroes zou na kort daarop afscheid nemen van Startupdelta en werkt nu voor SalesForce. Dat bedrijf zit alleen niet in het uiteindelijke staatsbezoek dat, wel, voor de premier behoorlijk inspannend moet zijn geweest.

Het schijnt dat Kalanick een ‘war room’ had in zijn eigen hoofdkantoor. Rutte moet zelf door de receptie lopen en de lift pakken, om de CEO van Uber dan te mogen spreken. Daarbij is het de bedoeling dat Rutte zijn ‘waardering’ uitspreekt voor de vestiging van een hoofdkantoor in Amsterdam. Hij moet zelf naar de lift lopen, wordt niet eens van straat opgehaald. Het is wat. Zelfrespect?

De Volkskrant vraagt - even - door naar deze contacten tussen Rutte, Kroes en Uber. Volgens Kroes was het geen lobby, ze omschrijft wat ze deed als een gunst aan Nederland. Uber was volgens haar een startup en Rutte zou niet doorhebben wat er allemaal gebeurde in Silicon Valley.

Deze denkwijze is op zijn minst naïef. Nederland is economisch gezien echt geen misselijk land, maar er liggen toch echt grotere jongens in de buurt. Het voordeel van een hoofdkantoor in Nederland is dat je met winsten kunt schuiven om zo bijna geen belasting te betalen. Dat gaat via deelnemingsvrijstelling (DNV).

Grote bedrijven hebben een reeks aan dochterondernemingen en tussenholdings. Dat geldt al voor de Albert Heijn. Als een dochter winst overboekt naar een moederbedrijf, moet daar belasting over worden betaald. De topholding mag die dan weer verrekenen, zodat je geen dubbele belasting betaalt. Dat is een hoop administratieve rompslomp en daarom is er DNV. Als een dochterbedrijf eenmaal belasting heeft betaald over een gemaakte euro winst, ergens in de keten, dan kan die zonder verdere belasting worden doorgestort aan gelieerde bedrijven. Op zich is het logisch.

Nederland heeft de bedenkelijke reputatie een belastingparadijs te zijn. Het is ook goed mogelijk dat een buitenlands bedrijf dat niets met Nederland heeft, een piepklein kantoor in Amsterdam opent en dat tot hoofdkantoor bombardeert. Dan krijg je Nederlandse fiscale voordelen, zoals DNV, zonder dat je hier echt zit. De fiscus hier controleert daarop en wil wel graag een echt bedrijf zien, geen lege huls dat er enkel om fiscale redenen zit. Overigens zou Uber dat kunnen aantonen, de jaarrekening van de Nederlandse holding noemt dat er meer dan duizend mensen in dienst zijn. Toch is er iets vreemds aan de hand.

Merk in deze op dat Rutte bekend stond als de premier die tot het belachelijke af zijn oren liet hangen naar de adviseurs van fiscaal vluchtelingen. Ook mensen die hier duidelijk niets te zoeken hebben, werden met open armen ontvangen.

Zo kreeg ik deze folder eens, van een medewerker van de ambassade van Nederland in Kiev. Er wordt voorgesteld om Oekraïense bedrijven te ‘structureren’ met een Nederlandse holding. Maar waarom zou een energiebedrijf dat in Kiev zit, hier een kantoor moeten hebben? De folder noemt dat Nederland ‘asset protection’ biedt. Ook als je ooit met sancties of juridische procedures te maken krijgt, dan zit je hier veilig. En je betaalt door de omweg praktisch geen belasting, als Russisch of Oekraïens oligarch zijnde.

De ambassade deelde ook deze foto. Het bedrijf DTEK wordt genoemd, van de rijkste man van Oekraïne. Deze Rinat Akhmetov is een Krim-Tataar en er is geen enkele reden om hier een hoofdkantoor te hebben, anders dan fiscale. De sessies werden georganiseerd met Amsterdam Trade Bank, eigendom van een Russische oligarch die later de grootste boete in Nederland ooit kreeg wegens witwassen. Dat gebeurde via rekeningen bij ING. Daar werkt de ambassade dus mee samen, interessant.

In 2013 ontmoetten Poetin en Rutte elkaar. Er wordt gesproken over samenwerking tussen DSM en Rostec, het bedrijf dat de wapensystemen van Rusland verkoopt. De directeur, Sergey Chemezov wordt kort daarop op de sanctielijst van de EU geplaatst, wegens de oorlog in Oekraïne en het leveren van het wapen waarmee MH17 is neergehaald. Rutte breekt die sancties omdat hij Poetin een soortgelijke vorm van ‘asset protection’ heeft aangeboden.

Slimme fiscalisten zijn erin geslaagd om grote bedrijven zo te structureren dat ze nergens belasting betalen. Je zet in meerdere landen kantoren neer om gebruik te maken van lokale fiscale voordelen, zonder dat je daar echt zit. Het Nederlandse hoofdkantoor is de spil, want daarmee stort je zonder overdrachtsbelasting geld van de ene brievenbusvennootschap door naar de andere. Alleen krijg je zo de hele wereld bij je op de stoep en dat zijn niet altijd even frisse jongens. De lokale regering moet wel meewerken, reden genoeg om de premier te paaien.

Op deze site en Youtube is er meer te vinden over het onderzoek naar lege hulzen in Amsterdam. Merk op dat Rutte met Kamervragen werd geconfronteerd naar aanleiding van een eerder onderzoek, specifiek over wapenbedrijven uit Rusland. Die weigerde hij te beantwoorden. Dat is nu relevant, want het wordt duidelijk wat het beleid is. Je kunt een deal maken met Rutte en hij zal je als fiscaal vluchteling met open armen ontvangen. Als er Kamervragen op volgen, dan zwijgt hij als het graf: dat bedoelen ze dus met ‘asset protection’. En nee, die is er niet voor de eigen burgers.

Als Rutte zo met Poetin omging, in 2014 en erna, dan is het redelijk dat Kalanick een soortgelijke fluwelen behandeling kreeg. Er zijn meerdere redenen om dat aan te nemen. Kijk bijvoorbeeld eens naar de bedrijven die Uber in Nederland heeft ingeschreven.

Naast een BV is er ook een CV van Uber ingeschreven, een commanditaire vennootschap. Die rechtsvorm is geschikt als de eigenaar niet over veel geld beschikt. Hij of zij kan de directie blijven voeren en accepteert een of meerdere andere investeerders. Het voordeel is, of was, dat je niet hoefde op te geven wie dat waren. Voor een Amerikaans bedrijf heeft deze constructie geen enkele zin, anders dan dat je verborgen kunt houden waar de winsten heen vloeien.

Uber houdt een commissie in op het salaris van de chauffeur van ongeveer een kwart. Dat betekent dat de inkomsten van de chauffeurs en Uber samen vier keer zo groot zijn als de commissie. Uber verdient in Nederland 20 miljard per jaar. Dat betekent dat Nederlanders meer uitgeven aan ritjes met Uber dan Frankrijk aan defensie uitgeeft, namelijk 80 miljard per jaar. Dat is zeven procent van ons nationaal inkomen. Aannemelijk?

Uber heeft zelf geen taxi’s. Dat betekent dat je alleen een fee ontvangt, je hebt geen materiaalkosten. Interessant genoeg zijn die er toch, namelijk voor een bedrag van meer dan 11 miljard per jaar. En dat bedrag zorgt ervoor dat Uber in Nederland fiscaal neutraal is, er wordt geen belasting betaald. Wat een toeval.

Dit is dus een bewijs van agressieve belastingplanning. Je zoekt naar de mogelijkheden om geen belasting te hoeven betalen en dat betekent dat je met winsten schuift. Die twintig miljard aan omzet komt uit andere landen, het zijn niet enkel Nederlandse ritjes. Het belastingparadijs moet daaraan meewerken, wat voor Nederland betekende dat Rutte even naar de ‘war room’ van Kalanick moest komen, aan het handje van Kroes en de deal was rond. Dat is best goedkoop, Rutte verkoopt de huid van Nederland niet duur. In deze jaarrekening staat ook dat de Nederlandse holding een moeder in Singapore heeft.

In oudere jaarrekeningen zien we dat Uber veel verlies maakt. Dat levert in fiscaal jargon een deferred tax asset op, een DTA. Dat werkt als volgt. Stel, u hebt een bedrijf dat 100 aan winst maakt. De winstbelasting is in Nederland afgerond 25 procent. U moet dus 25 aan belasting betalen, kom je ook wel overheen.

Stel echter dat u een verlies maakt van 100. Dan is het toegestaan om die verliezen te verrekenen met toekomstige winsten, als u het overleeft. Het is vervolgens ook mogelijk dat u nu 100 verlies maakt maar volgend jaar een winst van 100. Over dat laatste bedrag zou je in Nederland dus 25 aan belasting moeten betalen. Het is toegestaan om het ene verlies van 100 te verrekenen met de winst van 100. Over de twee jaren samen betaal je dan niets, maar er was opgeteld ook geen winst, eerlijk is eerlijk. Het maken van verlies levert dus een joker op, in te zetten op een toekomstig moment. Die joker is de DTA.

Nu is hierboven gesteld dat Nederland erg coulant was richting Uber, mogelijk, wat dan zou resulteren en ruim gebruik van de fiscale mogelijkheden. Voor lobbywerk wil je ook iets terug. De jaarrekening laat zien dat dat zo heeft uitgepakt: Uber verdient geld door een hoofdkantoor in Nederland op te richten, dus door te schuiven met geld tussen de eigen vennootschappen. Daarin zit het belang van een Nederlandse tussenholding.

Interessant genoeg wordt een DTA meer waard, als de belasting omhoog gaat. Je kunt oude verliezen dan verrekenen met belastingen tegen het hogere nieuwe tarief, je krijgt meer terug. Dit is de jaarrekening van het hele concern, de Amerikaanse moeder. Het blijkt dat ongeveer de helft van de waardeverandering voor het hele concern, wordt veroorzaakt door een lichte verandering in het Nederlandse tarief. Dat geeft het belang van de Nederlandse fiscale schakel in het geheel aan.

In de laatste jaarrekening zien we dat Uber een belastingtarief heeft van bijna -150 procent. Daar staat inderdaad een min, goed gezien. Als Uber 100 aan winst maakt, krijgen ze daar 150 bovenop voor een totaal van 250. Dat maakt de aandeelhouder extra rijk.

Merk op dat de wereldwijde omzet in 2025 dik vijftig miljard is, tegen dik veertig miljard in 2024. In de Nederlandse holding zit de helft van de omzet. Dus Nederlanders maken zo bizar veel ritjes met Uber dat ze er vierhonderd per maand aan kwijt zijn: iedereen, niet alleen zakenlieden maar ook bejaarden en baby’s. Of, de waarschijnlijker verklaring, is dat Nederland fungeert als doorvoerhaven van de wereldwijde omzet. Dat klinkt leuk, maar het zijn constructies die bedoeld zijn om vooral geen belasting te betalen: dan blijft er hier niks hangen dus we verdienen er in Nederland ook niks aan.

Sterker nog, Uber kan hier ook verliezen dumpen, dat kan ook. Dan betaalt Nederland om Uber hier te hebben. Uber heeft een DTA in Nederland geparkeerd en gebruikt die om winstbelasting te verlagen. Het gaat om een bedrag van vijf miljard dollar.

Dat is geen gift van vijf miljard van de Nederlandse belastingbetaler aan Uber, zo is het ook weer niet. De Nederlandse fiscus moet accepteren dat bezittingen en verliezen die overduidelijk niet hun herkomst hebben in Nederland, wel in een Nederlands bedrijf geparkeerd mogen worden. Dat geeft Uber een enorm voordeel. Daardoor is de totale belasting veel lager dan die anders zou zijn. Uiteindelijk gaat het hier om de commissies die zijn verdiend op ritten van chauffeurs over de hele wereld, vooral Azië. Het was dus nooit aan Nederland om het te belasten, we zijn slechts een handig fiscaal tussenstation. Een voordeel dat nooit van jou is geweest is geen verlies als je het niet krijgt. Klinkt filosofisch maar het werkt wel zo, ook bij fiscaal recht.

Kroes lijkt echt te geloven dat Kalanick haar speciaal vond; dat ze eventjes de premier de War Room in moest trekken en dat Nederland en Uber samen reizen naar Mars mogelijk gingen maken. Wat de Amerikaanse tech-sector van Nederland wil, is niet meer dan dit: help om ons op zeer agressieve wijze met winsten te schuiven zodat we geen belasting hoeven te betalen, of in ieder geval minder.

Voor de jongere kijkers: ooit hadden we premier Balkenende, die mocht ook bij de grote Amerikaanse broer op de koffie. Het gaf het knipmeseffect, ongemakkelijk buigen en iemand titels geven die niet bestaan (‘your presidency’). Iets soortgelijks is hier ook gebeurd, op het hoofdkantoor van Uber. Wie zich onderdanig opstelt, krijgt geen goede deal aangeboden. Nederland blinkt uit in zichzelf door het slijk halen als het om fiscale dealtjes gaat, ook Poetin is hier nog welkom. Kroes weet dit niet en dacht echt dat ze belangrijk was: of ze helpt mee om agressieve ‘tax restructuring’ mogelijk te maken. Gegeven haar achtergrond zal ze de domste niet zijn, maar kies zelf maar. Wel is het toch echt laakbaar dat ze Rutte probeert over te halen met een verhaal dat er iets voor Nederland te halen zou zijn in deze. Dat is natuurlijk niet zo, het hele idee van deze constructies is dat er nergens iets aan de strijkstok blijft hangen.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.