Hoe het Hugo-effect zorgt voor massaal wantrouwen in de overheid

Misschien is het wel het Hugo-effect dat zorgt voor polarisatie in de polder. Sinds het begin van de pandemie is er iets blijvend veranderd in Nederland. Zo is het wantrouwen richting vaccins in het algemeen ook toegenomen. Hoe zou dat komen? Hier is een theorie. De pandemie was een excuus om allemaal maatregelen in te voeren die toch al op het programma stonden. Het idee van Europese leningen stamt bijvoorbeeld uit december 2017. In de zomer van 2019 is daartoe besloten en het lenen begon pas in 2021. Ook gek, als in 2020 de ziekenhuizen vol liggen vanwege een virus dat zich in december 2019 aandient. Welke voorstander van dit beleid kan het uitleggen? Die Europese leningen via het ‘Coronafonds’ mogen pas starten als er een nieuwe Europese budgetcyclus is aangebroken, virus of niet. Dat is de reden van de vertraging.

Dat brengt ons bij het Hugo-effect. Als er iets extreems gebeurt, zoals een pandemie, dan is dat in alle redelijkheid ook een goede rechtvaardiging voor extreme maatregelen. Het sluiten van luchthavens is daar een van. Vervolgens een jaar te laat 800 miljard euro lenen en allemaal digitale plannen uitrollen die niets met de crisis te maken hebben is iets heel anders. Nu wordt de boel een beetje troebel. De crisis is de aanleiding voor ander beleid. Sommige maatregelen kennen een stevige wetenschappelijke onderbouwing, zo is het bij een pandemie met een onbekend virus misschien inderdaad beter om niet te vliegen. Je onderzoekt dan waar je mee te maken hebt en vervolgens kunnen de luchthavens weer open. Andere maatregelen zijn puur politiek opportunisme en kritische burgers hebben dat door. Maar waar eindigt de wetenschap in deze en waar begint de politiek? Dat weet je niet en dan ga je alles wantrouwen.

Neem de uitgaven uit het Nederlandse Coronafonds, ook wel ‘Herstel- en Veerkrachtplan’ (HVP) genoemd. Al die uitgaven worden geleend en hoe die leningen afgelost gaan worden weet niemand - maar dat laten we even. De grootste ontvanger in Nederland is het Ministerie van Defensie. Daar hadden ze wat problemen rondom IT en daarom gaat er vanaf november 2024 extra geld naar het leger om dat op te lossen, bijna 140 miljoen euro.

Het zal vast en zeker nodig zijn. Maar wat heeft dit met een pandemie te maken? Er gaat ook geld naar het Erasmus M.C., zodat de intensive care (te laat) kan worden versterkt. Dat doet nu eens wel logisch aan. Het bedrag: 7.804.466 euro. Nu ziet u waar het idee bij mensen vandaan komt dat er hier sprake is van enig politiek opportunisme.

Waarom noemen we dit het Hugo-effect? Recentelijk mocht ik op een kindvriendelijke Franse camping vertoeven. Er zijn dan hekken en extra rubberen tegels, mocht de volgende generatie zich ineens onbesuisd gaan gedragen. Ook was er een zwembad, waarin ik baantjes wilde trekken; een goede oefening voor de marathon als het heel erg warm is.

Aan de overkant sprong een klein Frans jongetje in het water. Hij besloot eens lekker te pissen, waarna zijn vader de schreeuwende, lekkende hoop biomassa uit het water trok. Daar ging het plan om baantjes te trekken, want je wil niet in andermans pis zwemmen. De vader keek nog enigszins belerend; het is nog maar een kind, je zou ook aan je eigen kant van het bad kunnen blijven. Lastig wel, als je baantjes wil trekken. Nu bleek het jongetje ook nog Hugo te heten, net als een zekere minister in Nederland die met de grootste moeite zijn beleid aan Nederland probeerde te verkopen.

We kunnen het zwembad in drie delen opknippen. In een straal van ongeveer een meter van de plek waar het jongetje het water verliet weet je zeker dat je daar niet frisser uitkomt. Helemaal aan de andere kant van het bad is er niets aan de hand - voorlopig tenminste, uiteindelijk vermengt alles naar het schijnt. Dan is er in het midden een groot grijs gebied waarvan je niet weet of je er veilig bent. Zo is het idee van een Hugo-effect geboren; een deel van het beleid was wetenschap, een ander deel politiek opportunisme waarvan een angstige bevolking dom genoeg was om er in te tuinen, daar tussenin vinden we een troebele situatie waarvan we niet weten wat we er van moeten vinden. Zo werkt het ook met de Coronamaatregelen.

Het digitale paspoort, bekend als QR-code voor de horeca, is een blijvertje. Later dit jaar komt het terug als NL Wallet, een middel om mee in te loggen in CBDC (de digitale euro). Ons parlement wil het niet, maar dankzij de pandemie leven we niet meer in een parlementaire democratie. Zo werkt dat met hysterie tijdens een crisis. Een samenleving die ‘tijdelijk’ heftige maatregelen accepteert, ontdekt later dat ze er nooit meer vanaf komen. Ik sprak erover met Sanae Orchi, hieronder te bekijken.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier