49.000 illegalen bereikten Europa zwemmend via Ceuta

Het is ook redelijk om aan te nemen dat dat niet allemaal mensen met goede bedoelingen zijn. De migratiecrisis laat zien dat de EU last heeft van weeffouten in het eigen project. Daardoor ben je afhankelijk van het handelen van anderen, tijdens een crisis. Het ontbreekt aan de middelen om het heft in eigen handen te nemen en te doen waar burgers om vragen. Dat zorgt voor een groot wantrouwen in de lokale en Europese politiek, want politici roepen maar wat.

Een oplossing bestaat niet zonder het aanpakken van de genoemde weeffouten. Als de unie op die vlakken niet verstrekt kan worden, dan is het wachten op het moment dat lidstaten de bevoegdheden weghalen uit Brussel. Zo implodeert de EU uiteindelijk. Als dat op een chaotische manier gebeurt, moet je je afvragen of dat iets is om blij van te worden.

Volgens officiële schattingen gaat het inmiddels om 49.000 personen die bij Ceuta illegaal de grens zijn overgestoken. Zoals u gisteren kon lezen, kan Spanje ze niet tegenhouden omdat ze zwemmen. Wat is dat voor raar verhaal? De rechter in Spanje besloot dat wie binnen zwemt, niet letterlijk inbreekt. Zwemmen is nu niet langer hetzelfde als klimmen. Een migrant die een grenshek doorknipt breekt wel inl maar op zee zijn er geen hekken, inderdaad. Wie wel inbreekt, krijgt geen recht om asiel aan te vragen. Dat heb je nodig als je vanaf de exclave in Afrika het Europees vasteland wenst te bereiken. Door de uitspraak van de rechter hadden tienduizenden mensen door dat ze niet over of door het grenshek moesten klimmen maar dat zwemles nemen de uitkomst bood.

Daar komt bij dat de koning van Marokko recentelijk gratie heeft verleend aan duizenden gevangenen. Dat deed hij als teken van coulance bij de viering van zijn troonsbestijging. In totaal 1.679 gevangenen mochten eerder naar buiten. In de regel gaat het dan om dieven en drugsdealers, niet om moordenaars en verkrachters. De recente instroom, het pardon en de uitspraak van de Spaanse rechter vallen samen in slechts enkele weken. Daarom mag je aannemen dat er onder de recente migranten ook criminelen zitten die net uit de gevangenis zijn gewandeld. Door de chaos is er geen enkele mogelijkheid om mensen aan een screening te onderwerpen en is het wachten tot ze in andere landen in de Schengenzone voor ellende gaan zorgen.

Om dan toch een klein beetje reclame te maken voor mijn boek Het Euro Evangelie: dit had je kunnen zien aankomen. De EU draait om drie grote projecten met weeffouten. Ten eerste is er een muntunie zonder politieke unie. Dat betekent dat overtreders niet kunnen worden aangepakt, als ze met wanbeleid een kredietcrisis voor iedereen riskeren. Er is wel een procedure om het breken van de begrotingsregels te bestraffen, maar daarbij zit de overtreder aan tafel. Die mag over de straf voor het eigen land meedenken, maar ook die van andere landen met een te groot begrotingstekort. Nederland kan dan streng zijn, maar Frankrijk kan Spanje voor een straf behoeden en later gebeurt het tegenovergestelde. Op die manier heb je constant te maken met begrotingstekorten, het is nooit over.

Daarnaast regelt de EU dat er een interne markt is met vrij verkeer van goederen. Vervolgens tekent de EU handelsverdragen met landen waar andere milieunormen gelden, denk aan de Chinese industrie op kolen en de Oekraïense plofkip. Producenten in de lidstaat krijgen een groter afzetgebied dankzij de EU binnen Europa, maar krijgen te maken met concurrentie uit andere landen waar ze het tegen afleggen. Per saldo hebben producenten hier enkel last van en daarom vertrekken ze of gaan ze ten onder. Het zou redelijk zijn dat regels die voor interne productie gelden, ook gelden voor import. Daar wordt nog steeds over nagedacht, meer niet.

En dan is er migratie. Als lid van de EU moet Nederland de eigen grensbewaking ontmantelen, dat is het Schengenverdrag (hierboven). In alle redelijkheid moet je dan wel praten over het organiseren van een gemeenschappelijke buitengrens. De grens van Nederland is die van Spanje en Marokko geworden, dat is de praktische consequentie van Schengen. Die bewaking van de Europese buitengrens is nooit van de grond gekomen, de gevolgen laten zich raden. De EU schiet tekort op elk van de drie vlakken maar migratie lijkt het meest in het oog te springen.

Omdat de EU de eigen grenzen niet bewaakt, is het collectief afhankelijk van derden. Zo is er de Turkijedeal, waarbij Erdogan in ruil voor miljarden euro’s beloofde de migratiecrisis vanaf zijn grondgebied te beperken. Een gevaarlijk precedent, want hij kan de EU nu afpersen. Turkije heeft een financieel belang bij op zijn minst het risico van het weer oplaaien van een lokale migratiecrisis. Dat is een uiterst zwakke basis voor het gewenste stabiele migratiebeleid. In theorie kan Erdogan een nieuwe migratiecrisis uitlokken, als hij geld heeft. Via diplomatieke druk houden Europese landen hem weg van dat pad. Dan kun je niet zeggen dat er sprake is van een stevige Europese positie, dat je ‘samen sterk’ bent: integendeel.

De vluchtelingencrisis vanuit Turkije eindigde toen Erdogan inderdaad besloot mee te werken. Een land met een fatsoenlijke legermacht en een politieapparaat is prima in staat om een chaotische situatie te voorkomen. Als dat niet gebeurt, is dat opzet. Erdogan is gepaaid met enkele miljarden en sindsdien verplaatst het circus van de mensensmokkel zich naar andere locaties. Overigens kan Erdogan niet openlijk toegeven dat hij de EU afperst met een migratiecrisis.

Het overmaken van geld en het bekrachtigen van afspraken gebeurt met stille diplomatie, achter gesloten deuren. Soms is daar sprake van irritatie, waarvan het voor de buitenwereld niet te zien is wat er speelt. Zo besloot Erdogan bij het oplossen van de Turkse migratiecrisis om nog even zijn gram te halen bij de Europese commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Bij een bespreking kreeg ze geen stoel aangeboden, een vernedering die de Turkse president op camera liet vastleggen. Het is nog steeds niet duidelijk waarom hij dit nodig vond. In ieder geval laat het zien dat een land of blok van landen zonder migratiebeleid afhankelijk is van de grillen van derden.

Destijds was de Turkse migratiedeal eigenlijk al rond, daarom was dit niet nodig. Vlak voor het uitbreken van de pandemie probeerden grote groepen migranten via de Turkse stad Edirne de EU te bereiken. Waarschijnlijk zorgde de pandemie voor een snellere diplomatieke oplossing. Het leek Erdogan dan niet slim om een migratiecrisis te veroorzaken als er een nog onbekend virus zich aan het verspreiden is. Bij de meeting hierboven ziet u de hoofdrolspelers ook een mondkapje dragen.

Er is een specifieke reden waarom de migratiecrisis zich bij Edirne afspeelde en niet bij een andere Turkse grensplaats. Griekenland zat destijds in de Schengenzone, buurland Bulgarije niet en Turkije is geen lid van de EU. Dat betekent dat een migrant die over land, de makkelijkste route natuurlijk, vanuit Turkije naar Europa wil, de zwakste plek zoekt in de Europese verdediging. Dat is ergens aan de grens tussen Griekenland en Turkije. Een andere route is er eigenlijk niet, of je moet vanuit Afghanistan of Syrië via Rusland willen reizen. Dat land bewaakt zijn grenzen wel. Elke andere route, bijvoorbeeld via Libië naar Italië, vraagt om een veel ingewikkelder route via het water. In 2021 zat Bulgarije nog niet bij de Schengenzone, de lichtblauwe landen, inmiddels wel. Om de Schengenzone te bereiken, was het de kunst om te zoeken naar de meest logische oversteek tussen Griekenland en Turkije.

Er is iets bijzonders aan de hand met de grens tussen Griekenland en Turkije, specifiek bij Edirne. Als we naar de kaart kijken, blijkt dat de grens tussen de twee landen wordt gevormd door water, specifiek de rivier de Maritsa. Dat is geen toeval. De huidige grens werd ingesteld in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog. De twee landen vertrouwden elkaar niet, dus een grens in de vorm van een natuurlijke barrière was de logische oplossing: Turkije aan de ene kant, Griekenland aan de andere, dat maakt een invasie minder plausibel.

Als we inzoomen op de grens ten westen van Edirne, zien we iets raars. Alleen hier vinden we een stuk Turkije aan de overkant van de rivier, het gebied is enkele kilometers diep. Het heeft een hele vreemde, historische reden.

In 1868 bestond het Ottomaanse Rijk nog, bestuurd door Sultan Abdulaziz (1861-1876) hierboven. In een poging zijn immense land te moderniseren, wilde hij een spoorlijn naar Wenen aanleggen. De betrekkingen met de Habsburgers waren na eeuwen van oorlog verbeterd en beide landen zouden daarna zelfs militaire bondgenoten worden. De Sultan schreef een aanbesteding uit. Iedereen mocht een plan indienen voor een spoorlijn, de Orient Express. Daarmee moesten bedrijven en hun ingenieurs zelf een tracé bedenken, plannen maken voor bruggen over rivieren en met een realistisch kostenplaatje op de proppen komen. De jonge Belgische ondernemer André Langrand-Dumonceau won de aanbesteding met onderstaand plan. Merk op dat Edirne een station zou krijgen, naar de eis van de sultan.

Achteraf bleek dat de gunst van de sultan was gewonnen met een plan waarvan de kosten veel te optimistisch waren ingeschat. Toen de bouwers vanuit Wenen bij Edirne waren aangekomen, bleek dat er geen geld meer was. Het budget klopte gewoon niet. Zo win je de aanbesteding misschien, maar later kom je dus in de problemen. Er moest nog een brug over de rivier gebouwd worden naar Edirne, was de afspraak met de Sultan. Een spoorbrug is natuurlijk veel steviger dan een brug voor voetgangers en paarden, maar ook duurder. En de Belgische ondernemer had geen rooie cent meer. Wat nu? Hij verzon een list.

Op de kaart van Edirne, hierboven, ziet u een klein dorpje aan de andere kant van de rivier liggen genaamd Karaağaç. Daar wonen nu 3.000 mensen, tegen 180.000 keer zo veel als in de stad Edirne. Langrand-Dumonceau besloot daar een station neer te zetten en met het geld dat hij nog had, een goedkope voetgangersbrug naar de overkant te bouwen. Turken uit Edirne moesten dus een paar kilometer met hun koffers lopen, de brug over, voordat ze van de nieuwe trein gebruik konden maken. Strikt genomen had de sultan het gewenste station in de buurt van Edirne, maar eigenlijk was dit niet de afspraak. Het is onduidelijk hoe hij hierop reageerde.

Financier Langrand-Dumonceau had toen al de benen genomen. Hij beschikte over een reeks financiële bedrijven, maar hij gebruikte bezit in het ene bedrijf om gaten elders te dichten. Tijdens de financiële crisis van 1870 ging hij failliet en tot zijn dood in 1900 moest hij vluchten voor schuldeisers. Het Ottomaanse Rijk brokkelde daarna af en bij het verdrag van Lausanne werden de huidige Turkse grenzen getrokken. Waar mogelijk werden die zichtbaar gevormd door natuurlijke barrières, behalve bij Edirne. De Turkse onderhandelaars kregen de Grieken zo ver dat ze afstand deden van het stuk land bij Karaağaç, anders zou Edirne geen station meer hebben. Daarom zit er een homp Turks land aan de Griekse kant van de rivier.

Navraag bij de Turkse spoorwegen (de kaart hierboven) leert dat de rare situatie van een station dat aan de verkeerde kant van de rivier ligt, pas in 1971 is opgelost met de bouw van een nieuw station in Edirne zelf. Het is niet duidelijk geworden waarom dat zo lang duurde. In ieder geval verklaart het klungelige handelen van een Belg in 1868 waarom er nu een stukje Turkije aan de overkant van de Maritsa ligt, de grens is intussen niet aangepast. Het oude stationsgebouw dient nu als faculteit van de lokale universiteit.

Voor elke migrant uit Afrika en Azië die de grens Schengenzone over land wil bereiken, is er maar één optie. Steek de brug over bij Edirne naar het oude station van Karaağaç en loop naar de grenspost met Griekenland. Elke andere optie vergt dat de migrant via het water Griekenland, Italië of Spanje bereikt. Dan kun je voorspellen waar de spanning het grootst is. Uiteindelijk hield Erdogan migranten wel tegen aan zijn kant van de grens.

Erdogan kreeg een paar miljard en de kans Von der Leyen op haar nummer te zetten en was tevreden. De chaos bij Edirne is voorbij. Probeer nu eens als een mensensmokkelaar te denken.Elke illegale migrant moet nu de Schengenzone via het water proberen te bereiken, niet de beste optie. Alleen bij Edirne is er een brug, nergens anders ter wereld. Is er ergens op de kaart van de Middellandse Zee een uitzondering te vinden, een ander ‘Edirne’, waar er door historische toevalligheden een grensovergang over land is vanuit Azië of Afrika naar de Schengenzone? Even goed zoeken.

Ach, kijk nou. Het blijkt dat er een stuk Spanje in Afrika te vinden is, Ceuta genaamd. Hoe is deze situatie nu weer ontstaan? Laten we de geschiedenis beknopt proberen te houden.

In de vroege jaren van de achtste eeuw veroveren de Arabieren de hele Maghreb, met het huidige Marokko, in navolging van het werk van de profeet Mohammed. Ze steken zelfs de Straat van Gibraltar over en veroveren Spanje op de Visigothen: ze noemen het gebied Al-Andalus. Zowel het huidige Spanje als Marokko zijn onderdeel van het kalifaat van de Omajjaden, dan zeven miljoen kilometer groot met meer dan zestig miljoen inwoners. Er is geen gedoe over het eigendom van Ceuta, dat toen niet zo heette. Dit is wel overzichtelijk.

De Spanjaarden en Portugezen heroveren hun land op de moslims, die door interne verdeeldheid ook verzwakt zijn. In 1492 verdrijven de Spaanse koninkrijken Castilië en Aragon de laatste moslims uit het bastion bij Granada. De Europese grenzen van Spanje bleven sindsdien grotendeels ongewijzigd, uitzonderingen daargelaten. Spanje bouwde vervolgens aan een eigen immens koloniaal rijk, dat aan het begin van de twintigste eeuw duidelijk op zijn retour was. Vooral de oorlog met de Amerikanen in 1898 liep rampzalig af voor Spanje.

Frankrijk had toen het grootste deel van Noord-Afrika in zijn bezit. Spanje sloot een verdrag met Frankrijk en kreeg een protectoraat met een oppervlakte van de helft van Nederland. Daarin vinden we de huidige Spaanse steden Ceuta en Melila.

Bij een Spaans-Marokkaanse oorlog in de negentiende eeuw accepteerde Marokko het gezag van Spanje over Ceuta en Melilla. Die oorlog verliep niet in het voordeel van Marokko. Dat land opende de vredesbesprekingen en accepteerde met het verdrag van Wad Ras dat de twee steden Spaans bleven, los van andere territoriale geschillen. Dit is tot de dag van vandaag zo. De rest van het protectoraat was daarna wel omstreden. Na de Tweede Wereldoorlog begon de algehele dekolonisatie van Afrika. In 1958 is er nog gevochten tussen Spanje en Frankrijk enerzijds en Marokko anderzijds om controle over het protectoraat, wat eindigde in een nieuw verdrag. Marokko kreeg zijn huidige grenzen maar accepteerde nog steeds Spaanse controle over de twee enclaves Ceuta en Melilla, conform de afspraak uit 1860.

Als we nu naar de kaart van Marokko kijken, zien we iets bijzonders. Het lichtgroene gebied hierboven is Marokko, daar is geen twijfel over. En Ceuta en Melilla zijn en blijven Spaans, al vindt menig Marokkaans nationalist dat daar een correctie op zijn plaats is. Het zuidelijk deel is (of was) echter een ander land, namelijk Westelijke Sahara.

Haat u mensen? Verhuis daar dan heen. Het is een gigantische woestijn waar bijna niemand woont: de bevolking van Utrecht op een gebied van acht keer Nederland. In vergelijking met Groenland is het wel druk, maar er zijn verder geen legere plekken op aarde te vinden. Marokko wilde het graag hebben en voerde een de facto annexatie uit. De lokale bevolking, de Sahrawi, kwam in opstand. Marokko was natuurlijk veel sterker en nam het grootste deel van het land in bezit.

De meeste landen van de Afrikaanse Unie (groen) accepteren de Marokkaanse positie niet, bij een stemming bij de VN over deze kwestie. De VS wel. Tijdens de koude oorlog toonde Marokko zich een betrouwbare partner van de Amerikanen, op de strategisch gelegen ingang van de Middellandse Zee. Dan ga je niet kissebissen om een woestijn. Algerije is het meest vocaal in de steun aan de opstandelingen en dat zorgt voor een zeer slechte relatie tussen Algiers en Rabat. De twee landen hebben regelmatig op de voet van oorlog gestaan.

Westelijke Sahara beschikt over de grootste fosfaatreserves van de wereld, een belangrijke grondstof voor kunstmest. Daarom is het gebied goud waard, iets wat de Marokkaanse interesse behoorlijk vergrootte. Inmiddels accepteren de Sahrawi dat ze Marokko niet kunnen verslaan en hebben ze enkel nog de controle over een paar woestijnen. Marokko heeft een leger van 175.000 man in 40 brigades, dat Amerikaanse wapens en training krijgt. De Sahrawi wonen nu in de witte delen op kaart hierboven, met Marokko in het geel. De officiële status blijft vaag: Google kiest er bijvoorbeeld voor om Westelijke Sahara wel als apart land neer te zetten, maar bij de grens met Marokko durven ze dan weer geen doorgetrokken lijn te plaatsen, de lafaards.

De realiteit is de kaart hierboven: er is ‘ondubbelzinnig’ Marokko met de geannexeerde delen in Westelijke Sahara - samen het gele gebied. De relatie tussen Marokko en Algerije is slecht, omdat het laatste land de kant van de Sahrawi kiest. Spanje doet dat bij tijd en wijlen ook, maar loopt als onderdeel van de NAVO in het gareel van de Amerikanen. Die hebben Marokko en Turkije nodig voor hun grip op de Middellandse Zee. Zodoende knijpen ze de Russen indien nodig van de wereldzeeën af, een bewezen effectieve methode..

Af en toe lopen de spanningen tussen Marokko en Spanje wel op, voor zover de genoemde omstandigheden dat toelaten. De grote broer in het Witte Huis accepteert bij tijd en wijlen wat verbale schermutselingen maar daar moet het wel bij blijven. Tijdens de pandemie gaat het toch behoorlijk mis. Er is nog steeds een organisatie genaamd Polisario Front, die Westelijke Sahara wil omtoveren tot een land voor de Sahrawi, gegeven de militaire kracht van Marokko geen realistische optie. De leider heet Brahim Ghali (onder) en u raadt het al, hij krijgt in 2021 het vleermuisvirus.

Hij opereert dan vanuit Algerije, ook dat hoeft niet te verbazen. Dat land stuurt hem per vliegtuig naar een Spaans ziekenhuis. Later bleek dat het eigenlijk om kanker ging, maar Marokko ziet het als een belediging van de Spaanse kant: het lijkt op erkenning van een anti-Marokkaans standpunt. Marokko biedt vervolgens onderdak aan Carles Puigdemont, de man die Catalonië van Spanje wilde losweken. De symboliek is duidelijk. Vervolgens gebeurt er in 2021 iets wat verdacht veel lijkt op wat we nu zien, ware het op een kleinere schaal.

De grens tussen Spanje met Marokko bij Ceuta is niet meer dan dit hek, gebouwd op een golfbreker. Als Marokko het bewaakt, is er niks aan de hand. Op 16 mei 2021 valt het op dat de Marokkaanse politie verdomd ‘passief’ is, ze laten zich niet zien in de buurt van het hek. Een groep migranten ruikt een kans en bestormt het hek, anderen zwemmen eromheen. Er vielen meerdere doden. De koning van Marokko laat weten dat veel van zijn manschappen eerder de Ramadan hadden gevierd en misschien een beetje moe waren van alle feestelijkheden, dan laat iedereen weleens een steekje vallen. Dat duidt op opzet. Er volgt diplomatiek overleg en Marokko neemt in 2021 nog een grote groep mensen terug. Vervolgens is er enkele jaren lang niets aan de hand. Waarom gaat het nu mis? Er zijn twee verklaringen.

De Spaanse premier Sanchez bezoekt Algerije op 20 juli van dit jaar. Hij wordt met militaire eer ontvangen. Het is goed mogelijk dat dit voor irritatie in het koninklijk paleis van Marokko zorgde. Bijna tegelijkertijd besluit het Spaanse Hooggerechtshof dat een illegale migrant die via de zee binnen komt en geen hekken doorknipt, recht heeft om asiel aan te vragen. Je kunt je voorstellen dat de koning van Marokko de lokale politie de impliciete opdracht geeft een oogje toe te staan als het om illegale migratie richting Spanje gaat. Aan de andere kant maakt Spanje het voor zichzelf bijzonder moeilijk, door de zwemmers niet actief terug te duwen. Volgens Spaans recht ben je geen illegale immigrant zo lang je zwemt, ook bijzonder.

Voorstanders van de theorie dat dit komt omdat koning Mohammed VI boos is, mogen uitleggen waarom iedereen nu zwemmend aankomt: dat lijkt een reactie op de uitspraak van het Hooggerechtshof te zijn. Aan de andere kant doet Marokko onder die omstandigheden wel heel weinig zijn best om Spanje te helpen, wat duidt op diplomatieke irritatie. Het zal een wisselwerking zijn, de tijd zal het leren. Wel duiken er filmpjes op die de indruk geven dat de Marokkaanse autoriteiten het allemaal laten gebeuren, kennelijk om Spanje opzettelijk te pesten. Wat ook opvalt is dat het hek op de foto van de golfbreker hierboven door de Spaanse politie is opengezet. Als de Spaanse autoriteiten met man en macht migranten tegen willen houden, doe je dat ook niet. Het is een vreemde crisis.

Wat het allemaal aantoont, is dat de EU zo slechts is opgezet dat crises onafwendbaar zijn. We houden het even bij migratie. De inwoners van veel lidstaten, ook Nederland, willen een strenger migratiebeleid. In Spanje zit een premier die juist migranten lokt en een Spaans paspoort is voor een migrant hetzelfde als een Nederlands paspoort, het effect van Schengen. Door een bizar progressief Spaans hooggerechtshof heeft elke illegale migrant met een zwemdiploma vrij spel. De Europese buitengrenzen worden niet bewaakt, waardoor de EU als geheel afhankelijk is van landen aan de randen, specifiek Marokko en Turkije. Het lokale staatshoofd kan soms geïrriteerd zijn, terecht of niet. Door het afwezig zijn van Europese grensbewaking heeft hij dan wel heel snel een stok gevonden om mee te slaan.

Als de EU open binnengrenzen heeft maar de buitengrenzen niet bewaakt, wordt het geheel juist zwakker ten opzichte van de rest van de wereld, niet sterker. Dat is in ieder geval de les die we hieruit kunnen trekken. Interessant genoeg zagen de opstellers van het Schengenverdrag dit probleem veertig jaar geleden al ontstaan maar ze besloten niets te doen. Ze spraken toen al over de problematiek van de onbewaakte buitengrenzen, die ‘het resultaat’ zouden zijn van het afschaffen van de binnengrenzen. Ze kwamen tot die letterlijke openbaring op 15 juni 1985 en concludeerden dat er maar eens ‘een gesprek’ moest worden gevoerd over oplossingen.

Wie Europese politiek volgt, onderzoekt, beschrijft, valt op dat dingen in Brussel soms niet heel snel gaan. Misschien is dit dan de wake-upcall?

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.