Met drie of meer bronnen die exact hetzelfde zeggen, ben je er wel. Dan komt het OM er overheen met een persbericht: de boot met migranten die bij Cadzand is aangetroffen, vertrok inderdaad gewoon vanuit de Westerschelde.

Afgelopen weekend maakte Nederland voor het eerst mee dat een groep bootvluchtelingen zich in Nederland meldde. Het zou vooral om Soedanezen en Afghanen gaan, 38 mannen, waarvan zes minderjarig. Ze zijn voor oorlog gevlucht en omdat de motor van de boot is afgevallen, bleef deze stuurloos dobberen totdat de vluchtelingen na tien uur van ontberingen door de KNRM zijn opgemerkt. Dat gebeurde om zes uur in de ochtend, als het getij en de wind een stuurloze boot terug de zee op zouden hebben geduwd. De geredde vluchtelingen, die allen een lange tocht hebben ondernomen, kregen iets tegen de kou en mochten asiel aanvragen. Een had enkel een polo met korte mouwen aan.

Ook een baviaan zou meteen door hebben gehad dat dit een onzinnig verhaal is. Wind en stroming op dat moment maken het alleen al compleet ongeloofwaardig. Ook De Telegraaf noemde de theorie dat de boot door wind en stroming hier was ‘afgedwaald’, dat is zelfs theoretisch onmogelijk.

Nota bene: uw schrijver is een hobbyduiker. Iedereen met de certificering van Advanced Open Water Diver heeft genoeg trips per boot gemaakt om te snappen dat de eerste verklaring over het ‘afdrijven’ een broodje baviaan was. Al vanaf een tiental meters vanaf de kust is het water veel onstuimiger en gevaarlijker dan menigeen denkt. Het is op bepaalde plekken onmogelijk om tegen het getijde in te zwemmen, laat staan dobberen. De Nederlandse kust bij de Westerschelde is zo’n plek. Vooruit, nog een lieve zeekoe dan maar.

Enkele getuigen meldden dat de boot al in het water van de Westerschelde is waargenomen. Dat is ook gemeld bij de autoriteiten, waardoor het vreemd is dat het enkele dagen heeft geduurd voordat het OM meldt dat het inderdaad een toneelstukje was - helemaal als het alternatief zo makkelijk te ontkrachten is.

De Westerschelde is het water dat Zeeuws-Vlaanderen van de rest van Nederland scheidt. Het is open gelaten bij de bouw van de Deltawerken, om de haven van Antwerpen niet van de open zee af te sluiten. De kustwering loopt daarom verder landinwaarts dan op andere plekken. Dat betekent dat er muren en andere waterkeringen zijn gebouwd ten noorden en zuiden van de Westerschelde, om het land erachter te beschermen. Dat maakt het moeilijk om het asieltoneelstukje op te voeren, want een grote boot met 38 mensen (die wonderwel droog aan land kwamen) kan alleen te water worden gelaten op plekken waar het strand naar het water vrij vlak is.

Zo’n plek vinden we bij Gemaal Nummer één, iets ten oosten van Breskens. Een lezer maakte deze foto. Bij hoog water kun je hier instappen, zonder dat je witte sneakers vies en nat worden. Langs het strand is de afstand tot Cadzand 17 kilometer. Met of zonder motor gaat de route nu met de stroming en de wind mee. Zonder motor zou het onmogelijk zijn om vanaf Frankrijk tegen de stroming in te varen. Dit was vanaf het begin de enige waarschijnlijke verklaring.

Toch schiet Nederland meteen in de houding en neemt men aan dat het om echte vluchtelingen gaat. Vluchtelingenwerk laat door het AD optekenen dat dit toch aantoont dat ‘vluchtroutes veiliger moeten’, want we hebben toch echt een morele en juridische plicht om deze mensen op te vangen. Ze waren alleen al op een veilige plek.

De enige manier om op die plek stuurloos aan wal te geraken, is door te vertrekken uit Nederland of België. Beide landen zijn lid van de Schengenzone en bepaald geen oorlogsgebied te noemen. Migranten die hier aankomen (om een boottochtje te maken?) moeten wel via een derde veilig Schengenland zijn binnen aangekomen, waarschijnlijk Italië of Griekenland. Volgens de wet moeten ze daar asiel aanvragen. Dat is de zogeheten conventie van Dublin, die moet voorkomen dat migranten met een kansloos vluchtverhaal in elk Europees land een poging wagen. Daardoor verstopt het asielsysteem en duren procedures veel te lang, wat vooral voor echte vluchtelingen een belemmering is om aan een leven in Nederland te beginnen.

Veel welwillende landgenoten menen het te moeten opnemen voor elke migrant, ook die met een rammelend vluchtverhaal. Het is vast goed bedoeld maar het zijn vooral de goeden die daar hinder van ondervinden. We weten waar de weg naar de hel mee is geplaveid. Om onduidelijke redenen is het voor hele volksstammen de acceptabele route om dan maar dagen in een natuurkundig onmogelijke theorie te geloven, je wil wel politiek correct blijven bij de waterkoeler op maandagochtend.

Als Nederland deze mensen toch de kans geeft om asiel aan te vragen, ondermijnt het daarmee het Schengenverdrag en de Dublinconventie. Mensensmokkelaars zijn gewetenloos en zullen die informatie om willen zetten in geld. Rare capriolen uithalen zonder zwemvest loont, want Nederland kiest ervoor om wetten en verdragen niet na te leven. Zelfs een evidente leugen maakt het niet onmogelijk om de asielopvang in te mogen gaan. Het gevolg zal zijn dat er alleen maar meer gevaarlijke stunts worden uitgehaald, met meer ongereguleerde migratie en verdrinkingsdoden. Wat de regering de komende dagen doet is dus van cruciaal belang. Houdt Nederland de poot stijf, of willen we het gezellig houden, met alle gevaren van dien? We houden het in de gaten.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek.

Ik ondersteun deze journalistiek

Een nieuw verschijnsel: bootvluchtelingen die uit Afghanistan Zeeland bereiken. Dat is om meerdere redenen een uitdaging in geografische zin, maar laat dat aspect even. Het is het beste medium voor de koffie op zaterdagochtend: Geenstijl, daar treffen we het nieuws aan.

Als we het samenvatten: een opblaasbare boot met 38 opvarenden wordt door de kustwacht opgemerkt. Het gaat om 36 migranten en twee mensensmokkelaars, die zijn aangehouden. De boot had wel brandstof bij zich, maar geen motor. Het meest waarschijnlijke scenario is dat de boot afkomstig is uit Frankrijk, de migranten probeerden illegaal de Engelse kust te bereiken - en toen viel de motor ineens van de boot af.

De Telegraaf brengt het als volgt: ze moeten wel door wind of stroming zijn afgedwaald, dit kan niet de bedoeling zijn geweest. De foto is onbruikbaar gemaakt uit respect voor de fotograaf, het was in de gauwigheid niet mogelijk de foto aan te schaffen. In het artikel lezen we de afdwaaltheorie. De mannen hadden geen zwemvesten aan en waren niet gekleed voor de kou. Omdat de motor afbrak, hebben ze tien uur rondgedreven en wonderwel heeft niemand onderkoelingsverschijnselen. Er is gelukkig ook niemand van de boot gevallen.

Op andere foto’s zien we de drenkelingen droog aan wal stappen, op wat spetters bij de broekspijpen na. De schoenen van Nike (tussen de honderd en hondervijftig euro) zien er nog spik en span uit.

Het schijnt dat je duizenden euro’s moet betalen aan een mensensmokkelaar om de overtocht te maken. Als het daadwerkelijk de bedoeling is geweest met een motorboot het Kanaal over te steken - de KMAR zegt jerrycans met brandstof te hebben gevonden en er is geen reden om aan hun lezing te twijfelen - dan valt niet in te zien dat de bootgasten geen geld over hebben voor zwemvesten van een paar tientjes omdat ze net hun laatste centen op nieuwe sneakers hebben stukgeslagen.

Er is nog een probleem met de theorie van het afdwalen. De boot is tussen half zes en zes uur in de ochtend gesignaleerd. Het is al dagen hetzelfde weer: een beetje regen, matige wind uit het noordoosten. Dat kan iedereen zo online opvragen. Het relevante weerstation is hier Knokke - Het Zoute.

Belangrijker is dat de stroming ook uit die hoek komt. De boot is immers vrij plat en vangt relatief weinig wind. Iedereen die heeft leren duiken op open zee, weet hoe gevaarlijk stroming kan zijn: ook als het er niet zo uitziet. In theorie is het mogelijk om met een sterke motor tegen de wind en de stroming in te varen. Als die motor om onduidelijke redenen afvalt, dan is de boot overgeleverd aan de genade van de stroming. De getijcurve laat zien dat er om 4:38 sprake was van hoogwater, op een niveau van meer dan twee meter boven NAP. Dit is het relevante moment, aangezien de boot daar volgens meerdere media stil heeft gelegen. De KMAR zegt de boot om zes uur te hebben gevonden.

Het probleem daarbij is dat de snelheid van het water wel vier knopen kan bereiken, zeg maar twee meter per seconde. Als de boot om zes uur is aangetroffen en hij heeft een uren voor de kust van Cadzand gelegen, had hij kilometers uit de kust verwijderd moeten zijn: in Belgische wateren om precies te zijn.

De enige manier waarop dit kan gebeuren, is als de boot bewust voor Nederland koos en de mensensmokkelaars dus opzettelijk de motor in het water hebben laten vallen. In theorie kunnen ze verder naar het noordoosten zijn gevaren, waarna de boot door het verlies van de motor mee terug dreef met de stroming, richting Frankrijk. Er is geen enkel scenario denkbaar, waarbij het officiële verhaal klopt.

Het punt waar de boot is onderschept, ligt dus per definitie ten zuidwesten van het punt waar de motor besluit een duikje te nemen - om welke reden dan ook. Wind en stroming zouden de migranten juist hebben teruggeduwd. Bij een lopende zaak is het inderdaad beter om niet zomaar te speculeren en zaken voor waar aan te nemen, maar elke duikfanaat weet genoeg van de zee om dit verhaal naar het rijk der fabelen te kunnen verwijzen.

Dan zijn er een paar mogelijkheden. Het klopt dat er dagelijks vanaf de Franse stranden boten met illegale migranten vertrekken om het Kanaal over te steken. Deze boot past in dat patroon, ze hadden eigenlijk nu fish & chips willen eten. Bij die overtochten is alleen iedereen wel zo verstandig om een zwemvest te dragen.

Uit de beelden van dit incident blijkt dat letterlijk niemand dat doet. De foto hierboven is op zee gemaakt en toen had niemand een zwemvest aan. Een man in het midden draagt zelfs korte mouwen! Niet alleen zit je er heel anders bij, als je zonder de juiste kleding bij tien graden in een milde herfststorm zonder voorbereiding tien uur op zee moet ronddrijven, in de duisternis: het feit dat niemand een zwemvest draagt doet toch echt vermoeden dat niemand van plan was om überhaupt het Kanaal over te steken. Anders gezegd: als Nederland sowieso het einddoel was, dan is de ontspannen sfeer wel te begrijpen. De opvarenden gaan de reguliere vreemdelingenprocedure in en een persoon heeft al asiel in Nederland gevraagd. Dat is ook bijzonder, als je vertrekkend uit Frankrijk hier helemaal niet had willen zijn maar je bent helaas ‘door wind of stroming afgedwaald’.

In alle eerlijkheid is het een waarschijnlijker scenario dat de boot nooit uit Frankrijk is vertrokken. De gebrekkige voorbereidingen zeggen genoeg. Je gooit de boot in de Westerschelde in het water, je drijft een uurtje en dan pikt iemand je wel op. Als je het zo doet en dicht bij de kust blijft, dan heb je daarna aan een handdoek genoeg om je even af te drogen. Wie tien uur op volle zee heeft doorgebracht is doorweekt en moet meteen droge en schone kleren krijgen. Daar was duidelijk geen sprake van, de hulpverleners lopen met handdoekjes rond.

Wat gaat dit voor gevolgen hebben? Nederland zit met andere EU-landen in de Schengenzone, waar je vrij kunt reizen. De groene landen zijn geen EU-lid maar doen wel mee. Tussen Schengenlanden bestaan geen harde grenzen.

Om illegale migratie in te dammen, geldt binnen de Schengenzone de Dublinconventie. Recentelijk is deze aangescherpt met het migratiepact, ook wel de Asylum Management and Migration Regulation (AMMR). Zowel onder de oude als de nieuwe regeling is het eerste land waar de asielzoeker zich meldt, verantwoordelijk. Een afgewezen aanvraag moet resulteren in terugkeer, de AMMR biedt daar meer mogelijkheden voor. Het eerste land van aankomst bewaart daarom biometrisch materiaal in een Europese database genaamd EuroDAC. Nu heeft shoppen geen zin meer: eenmaal afgewezen is overal afgewezen. Het is in theorie ook zinloos om je paspoort weg te gooien, om die reden.

Omdat er geen binnengrenzen zijn, moet asiel wel samen aan de gemeenschappelijke buitengrenzen worden geregeld. Als de recente binnenkomers in Nederland asiel aanvragen - wat al gebeurt - dan zet Nederland daarmee de Dublinconventie en het aangescherpte AMMR overboord, terwijl in elk Europees land migratie voor politieke onrust zorgt. Als deze mensen inderdaad uit Frankrijk zijn vertrokken, dan moeten ze volgens de regels ook terug worden gestuurd naar Frankrijk. Om ‘shoppen’ met asielaanvragen te voorkomen, kom je niet onder dit principe uit. Eenmaal coulant zijn ondermijnt de complete geloofwaardigheid van het hele beleid.

Als het daadwerkelijk de bedoeling was om het VK te bereiken met deze boot, wat er onwaarschijnlijk uitziet, dan zal geen van de opvarenden al in een Europees land asiel hebben aangevraagd en dus een registratie in EuroDAC hebben. Ze steken over vanaf Frankrijk omdat dat in de buurt ligt, niet omdat ze zo graag in de Schengenzone willen zijn. Stel: Nederland verleent ze onder deze omstandigheden alsnog asiel, dan is dat ook vragen om een nieuwe golf aan asielaanvragen. Nederland vergeeft het de mensen die de Dublinconventie niet hebben gevolgd. Dat zou anders betekenen dat je je direct meldt in het land van aankomst, niet zelf gaat rondreizen om rare avonturen te beleven.

Als er dan desalniettemin toch asiel zou worden verleend, dan geeft Nederland daarmee wereldwijd het signaal af dat dat niet erg is, dat je de regels breekt. Het zou later kunnen blijken dat het wel de bedoeling was om het VK te bereiken: dat de mensensmokkelaars de Westerschelde verwarden met het Kanaal, alles is mogelijk. In beide gevallen is dit de lakmoesproef voor premier Jetten en zijn ministersploeg. Als sommige van deze mannen na een warme choco een veilig enkeltje naar het VK krijgen en anderen uit de groep mogen hier de asielprocedure en meteen van opvang genieten, dan is één ding duidelijk: ongeluk of niet, dit was niet de laatste boot in Nederland waarvan de motor er ineens afviel.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de groene knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek.

Ik maak deze journalistiek mede mogelijk

De energierekening gaat de komende tijd verder door het dak, hou daar gewoon rekening mee. Leuker kunnen we het niet maken, wel feitelijker. We gaan nog even door op het onderwerp van het vorige artikel, de energierekening. Veel lezers konden het zich niet voorstellen en er was ook verbazing in de Kamer. De gasprijzen zijn recentelijk hard gestegen, niet in de laatste plaats door de oorlog in Iran. Nederland heft ook zo ongeveer de hoogste energiebelasting van Europa. Omdat er belasting op belasting wordt geheven, verdient de overheid aan de ellende van burgers: door de energiecrisis komt er simpelweg meer belasting binnen.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Er gaan stemmen op om het tarief van de energiebelastingen dan maar een beetje te verlagen, om burgers te compenseren. Dat mag niet vanwege de Coronamaatregelen. Het klinkt gek, maar het is wel waar. In het Nederlandse Coronafonds, het Herstel en Veerkracht Plan (HPV) is geregeld dat Nederland alleen maar geld krijgt als de belastingen nu juist omhoog gaan. Mensen geloofden het niet, maar het staat er echt.

Deze maatregelen staan niet op zich. Het duurder maken van gas is onderdeel van een groter Europees plan, onderdeel van de ‘Green Deal’ van toenmalig eurocommissaris Frans Timmermans. Het HVP volgt de Green Deal dus. Dat is op zich ook niet vreemd. Bij het HVP is geregeld dat Nederland zich tot 2030 voor ongeveer 50 miljard euro in de schulden zou steken. Naast aflossing is er ook rente en daarmee is een grote rekenfout gemaakt - dat wordt een apart artikel. In ruil voor die staatsschuld krijgt Nederland een tiende van dat bedrag overgemaakt uit datzelfde fonds.

Negentig procent is dus een gift aan andere landen. Het is een staaltje Europese solidariteit: net als bij de kredietcrisis pakt dus het bonnetje op van andere landen. Destijds was je een ‘wappie’ als je vraagtekens zette bij beleid, alles moest maar kunnen. Daarom was deze opzet ook acceptabel. Waarom een Nederlandse gift nodig is vanwege een virus of de zorghelden is nooit uitgelegd, in de paniek accepteerde iedereen het maar. Het lenen gaat door tot en met 2027, dan is de huidige Europese budgetcyclus afgelopen en moet er een nieuwe regeling komen. De pandemie is over, iets met Russen dan maar?

In 2019 kwam er een nieuwe Europese Commissie (EC), onder leiding van de Duitse Ursula von der Leyen. In 2021 zou er een nieuwe budgetcyclus aanbreken. Het is gebruikelijk dat de EC in het jaar ervoor begint met het opstellen van een voorstel voor een Europese begroting. Lidstaten kunnen elk een veto trekken, dus de EC wil zeker weten dat dat niet gebeurt. Verder is het gebruikelijk dat een nieuwe commissie beoordeelt welke wetten en plannen ze meenemen van hun voorgangers, voor zover die nog niet door het parlement zijn geloodst. Je kunt je dus goed voorstellen dat 2019 een belangrijk jaar is in de Europese politiek.

In Europees juridisch jargon spreekt men van ‘wettentreinen’. Binnen een beleidsterrein, zoals de energietransitie of het digitale paspoort, stelt de EC een wetsvoorstel op. Als dat wordt aangenomen heet het dat de wet is ‘aangekomen op het perron’. Soms is er een aanpassing nodig, omdat er weerstand klinkt vanuit het Europees parlement (EP). Als de wet helemaal mislukt, is deze ‘ontspoord’.

Op deze site hebt u veel kunnen lezen over de digitale transitie, denk aan de digitale paspoorten en CBDC. Er is ook een groene transitie. In 2019 trad de nieuwe EC aan en werd er een nieuw budget voorbereid, maar de pandemie brak toen ook uit. Er kwam heel veel beleid dat werd toegeschreven aan de pandemie, maar daar in alle redelijkheid geen reactie op kon zijn. Zo is het idee van Europese leningen in 2017 voorgesteld onder de noemer ‘European Safe Asset’. Het was niet populair in de lidstaten die nettobetaler waren en zijn. Met de pandemie kwam het plan terug, als ‘Coronafonds’. Toen was het wel acceptabel, c’est le ton qui fait la musique.

De groene transitie is om onbekende redenen minder bekend dan de digitale. Daarom kon het gebeuren dat de Tweede Kamer praat over een lagere gasrekening via een fiscale compensatie, om er dan achter te komen dat dat door het Coronafonds helemaal niet mag. In de wettentrein voor de groene transitie van de vorige EC zitten alleen al 121 wetten. Deze zijn bij de start van de pandemie allemaal gepubliceerd. Het gaat om ongeveer honderdduizend pagina’s aan juridische haarkloverij, waar de meerderheid van de samenleving toen geen aandacht voor had: iedereen was druk met de pandemie. Zo kon het gebeuren dat er allemaal wetten zijn aangenomen waar zelfs leden van de Kamer zich niet van bewust zijn.

In alle redelijkheid konden al die wetten en afspraken geen reactie zijn op de pandemie. Er lagen al allemaal plannen, die in een virusjasje zijn gestoken. Het is politiek opportunisme: mensen dachten ze het ‘voor de zorghelden’ deden en accepteerden het wel, om er nu achter te komen wat ze eigenlijk hebben getekend. Laten de natuurherstelwet er eens bijpakken, die regelt dat tien procent van de boeren moet verdwijnen. Het screenshot hierboven is van de landingspagina. De rapporteur vanuit het EP is een Spaanse socialist, waarvan we ons mogen afvragen of een tiende procent van de Nederlanders ooit wel eens van zijn naam heeft gehoord. Tocht worden hier de wetten gemaakt die bepalen hoe de toekomst van de landbouw in Nederland vorm krijgt.

We lezen in de wet dat biodiversiteit goed is voor het milieu en de economie. Ongetwijfeld, laten we niet alles in twijfel trekken. Dan is er een zinnetje toegevoegd dat het allemaal aan COVID-19 koppelt. Om uit de ‘crisis’ te komen moeten we de natuur beter beschermen. Dat komt neer op het onteigenen van boeren, los van hoe je dat doet. Een en ander is nodig vanwege het ‘post-2020 raamwerk voor biodiversiteit’. Destijds leefden we in een dictatuur van witte jassen. ‘De wetenschap’ wist wat goed voor ons was, dus doe het maar gewoon. Laten we eens kijken waar die voetnoot 23 naar verwijst. Dat is deze website.

De conventie voor biodiversiteit is een initiatief van de VN om de natuur beter te beschermen. Een en ander vloeit voort uit de Rio Earth Summit van 1992. Het is lastig om met een grote groep landen tot bindende afspraken te komen. Daarom is een werkgroep bezig om een tekst op te stellen die voor iedereen acceptabel is. Elke paar jaar is er een nieuwe versie van het document. Destijds was de meest recente die van 29 februari 2020, daar was toen maanden of zelfs jaren aan gesleuteld.

Door de manier waarop de Europese natuurherstelwet is geformuleerd, met voetnoot 23 na het blauw gemarkeerde zinnetje, lijkt het alsof er inderdaad wetenschappers zijn die deze wet koppelen aan de pandemie. Met andere woorden: er is een pandemie, dus moeten we deze wet aannemen, want meer biodiversiteit helpt bij het herstellen van de COVID-19 crisis. De tekst van de werkgroep bevat echter geen enkele verwijzing naar de pandemie van dat moment: zoeken in het document geeft nul hits. Dit document is het resultaat van drie decennia juridisch getouwtrek. Door het aan de crisis van dat moment te koppelen, lijkt het net alsof slimme wetenschappers een oplossing hebben aangedragen. Dat is niet zo.

Elke Europese wet bevat voorbeelden van dat opportunisme. Er lag al een plan dat controversieel was, dus voeg je een zinnetje toe dat naar de pandemie verwijst. In paragraaf 2.2.5 zien we eenzelfde bijzin ingevoegd worden die bijna woord voor woord gelijk is aan die hierboven. Bij ruimtelijke ordening moet je rekening houden met het klimaat maar het helpt ook bij het herstel van COVID-19. Hier zit ook een voetnoot bij, die verwijst naar een andere wet. Die wet is alleen in 2001 al aangenomen, dus er kan onmogelijk een verband zijn met de pandemie van dat moment.

Dan zou men nog steeds voorstander van deze wet kunnen zijn, want wat is er mis met de natuur een beetje beschermen? De tekst regelt ook dat tien procent van de boeren moet verdwijnen. Kun je wederom voorstander van zijn, maar de overgrote meerderheid van de samenleving weet niet eens dat dit speelt!

Als simpelweg een op de tien Europese boeren moet verdwijnen, dan heeft dat enorme gevolgen voor de voedselvoorziening wereldwijd. Volgens Amerikaanse schattingen worden tientallen miljoenen arme mensen, vooral Afrikanen, opnieuw geconfronteerd met honger. Landen handelen namelijk met elkaar in voedsel en Europese boeren zijn de meest milieuvriendelijke en productieve van de wereld - en daar moet dan het mes in. De mate waarin dat voor honger zorgt, hangt af van in hoeverre de ‘Green Deal’ helemaal uitgerold gaat worden. Waar het hier om gaat is dat deze heftige wetten letterlijk in sneltreinvaart zijn aangenomen. Nu, achteraf, zien we pas wat de economische impact is, net als bij de energierekening.

Destijds mochten we niet naar buiten, dus er was tijd zat voor een eenzame journalist om door honderdduizenden pagina’s teksten in de wettentrein te ploegen. Voor wie meer wil weten over waarom de energierekening ontploft, mag dit pareltje ook niet ontbreken. Document 52021PC0563, wie krijgt daar geen nostalgische gevoelens bij?

We treffen onderstaande paragraaf aan. Hier wordt verwezen naar wat in de landelijke politiek de subsidie voor fossiele bedrijven is gaan heten. Grootverbruikers als tomatenkassen betalen minder energiebelasting, zodat ze concurrerend kunnen blijven. Dat lijkt op een gift, want wie wil er nu geen presentje? Alleen maken deze lagere belastingen de productie goedkoper, in dit geval tomaten. Als de belasting hier stijgt, wordt alles gewoon duurder en betaalt de consument alsnog meer. Die is altijd de klos!

Dit specifieke document is een aanpassing van de richtlijn voor energiebelasting die er al twee decennia is. De nieuwe wet is dus de oude wet, maar met nieuwe teksten die toegevoegd worden en andere die verdwijnen. De laatste worden doorgestreept. De aanpassingen zijn gedaan onder leiding van toenmalig eurocommissaris Frans Timmermans en de architect van de Green Deal, Diederik Samsom.

Uit de voorbeelden hierboven, met ‘incentives’ - ‘prikkels’ in het Nederlands blijkt waar het accent komt te liggen. Energie moet niet zo goedkoop mogelijk zijn, maar het belastingstelsel moet fiscale ‘prikkels’ bevatten om minder energie te gebruiken. In gewoon Nederlands is dat een hogere belasting op energie, zodat je zuiniger wordt. Daar kan een mens voorstander van zijn, maar het laat wel zien dat de EC juist wil dat de energierekening hoger wordt, niet lager. Daar heeft oma in haar wollen trui alleen wel last van, dat kan niet anders. Hogere belastingen werken direct door in de inflatie.

De aanpassing die deze wet voorstelt, laat duidelijk zien waar het accent ligt. In de oude regeling lazen we dat een lagere energiebelasting nodig kan zijn om bedrijven te helpen nog concurrerend te blijven, of omdat er ‘sociale’ overwegingen zijn. Die laatste zijn omlaag geschoven: het stelsel van energiebelastingen moet ‘prikkelen’ om minder CO2 uit te stoten. In de praktijk komt dat neer op hogere belastingen. Daarom regelt het Coronafonds dit ook: dat was nog een kans voor de EC om deze prioriteit te benadrukken.

In deze wet zit artikel 17. Dat regelt dat het mogelijk moet zijn om kwetsbare huishoudens te ontzien. In de wijziging hierboven zien we dat de oude tekst is doorgestreept, om plaats te maken voor een nieuwe. Nu laat de nieuwe in theorie ook nog toe dat arme gezinnen geholpen worden, de nadruk van de wet is alleen veranderd naar energiezuinigheid - zou je kunnen zeggen.

Artikel 17 uit de oude wet, in combinatie met de aanpassingen, zorgt wel voor een enorme versobering in de mogelijkheden die er zijn om arme gezinnen te helpen. Er is een minimumtarief aan belastingen op energie, waar tijdelijk van mag worden afgeweken. Enkel als een gezin minder dan zestig procent van het mediane inkomen verdient, is het nog legaal om het te helpen met een steun bij het betalen van de rekening.

Dat maakt dat een algemene verlaging van de gasrekening niet meer mogelijk is. Er zal per gezin gekeken moeten worden wat het inkomen is, wat een enorme administratieve rompslomp oplevert. Het is simpelweg de bedoeling dat iedereen een ‘prikkel’ krijgt om minder energie te gebruiken. Die prikkel maakt het leven voor arme gezinnen wel duurder, iets wat de EC op de koop toe neemt. Hierbij mag niet ontbreken dat ook zonder Brussel de belasting op energie hier hoog zou zijn. Het was een Haagse keuze om de burger op dit punt te pakken.

Burgers die pijn voelen, dat is evenwel de uitgesproken bedoeling. Samsom werd in 2022 geïnterviewd bij de Brusselse denktank Bruegel. Hij liet er geen twijfel over bestaan. Energie is ‘altijd te goedkoop’ geweest en die tijden liggen als het aan Samsom ligt achter ons.

Nu heeft het Armoedefonds onderzoek gedaan naar de effecten van dit beleid. Het blijkt dat energiearmoede ook een grote bron is van gezondheidsklachten. De verwarming uitzetten zorgt voor kou en schimmel en anders krijgen arme gezinnen wel stress van de hoge rekening. Je zou die gezinnen willen helpen, maar Europees recht maakt dat binnenkort onmogelijk. Mensen ‘voelen de prikkel’ van dit beleid maar het zorgt voor veel ellende, zelfs doden.

Uit een ander recent onderzoek van het RIVM blijkt dat mensen inderdaad overlijden door dit probleem. De onderzoekers concludeerden dat er in de periode van 2010 tot 2019 een duidelijk verband was tussen oversterfte en energiearmoede. In regio’s waar arme mensen wonen, is de energiebelasting natuurlijk net zo hoog. Een groter deel van het beschikbare inkomen zal daar opgaan aan energie en hogere energiebelasting laat daar extra diepe sporen na.

Het bleek dat er in de onderzochte periode niet minder dan 11.988 gevallen van oversterfte waren door kou. Je hoort vaak dat de opwarming van de aarde het dodelijkst is, maar er stierven in die periode 346 mensen door hitte. Gemiddeld gaat het dus om 1.200 mensen per jaar die sterven door energiearmoede.

Als de Green Deal inhoudt dat de energiebelastingen verder moeten stijgen, dan kun je ook meer doden verwachten. Het huidige kabinet overweegt de warmtepomp verplicht te stellen, maar dat is ook niet gratis. In ieder geval zijn de hoge belastingen op energie geen toeval maar opzettelijk beleid, energiecrisis of niet.

Timmermans zal als sociaaldemocraat natuurlijk niet letterlijk willen inzetten op meer oversterfte bij arme gezinnen. Bij bepaalde meer activistisch ingestelde groene medemensen zal die overweging wellicht anders uitvallen. De ellende met de Green Deal is in ieder geval hetzelfde als bij de digitale transitie. Een grote hoeveelheid wetten is in de haast van de pandemie uitgestrooid over de mensen, waardoor er nooit goed over de uitwerking is nagedacht. Misschien is het een idee dat alsnog te doen, waarom niet?

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Kom naar het ondernemersevent in Utrecht!

Inflatie en rente gaan tegelijkertijd omhoog. Dat is historisch gezien bijzonder, inderdaad. Leuk om het met de theoretische bril te bekijken, maar wat betekent het eigenlijk voor een ondernemer of anders een doorsnee gezin? Daar gaan we het op woensdag 9 december 2026 over hebben bij het event in Utrecht. Tickets kopen doe je via deze link. Als je inhoudelijke vragen hebt die je besproken wil zien, laat ze achter in de comments hieronder. Tot woensdag 9 december!

Op een gegeven moment is het geld op. Je kunt vinden dat Rusland met alle financiële middelen bestreden moet worden, dat grenzeloze solidariteit het waard is, dat zonder geld voor klimaatbeleid Europa morgen onder water loopt. Het zou allemaal kunnen. Maar op een gegeven moment is de koek gewoon op.

De Zambiaanse schrijfster Dambisa Moyo (hierboven) was een van de eersten om een vervelende probleem te benoemen. Deze econoom werkte eerst bij Goldman Sachs en zit nu in het Britse hogerhuis. Ze heeft het over ‘the great generation’, de mannen die eerst de nazi’s versloegen, daarna de economie weer opbouwden en uit bijkomend enthousiasme ook maar met hun respectieve dames de koffer in zijn gedoken. De babyboom van na de oorlog, inclusief de economische groei die gepaard ging met het herstel in Duitsland en Japan, zorgde voor een ongeziene groei in de welvaart. Alleen al door toegenomen consumptie van deze groep had je een forse economische groei mogen verwachten.

In haar boek Winner Take All beschrijft ze de wereldwijde strooptocht naar schaarse metalen en mineralen van de kant van China. Ze noemt en passant ook een economisch probleem waar de VS en Europa mee te maken gaan krijgen. De babyboom zorgt in het begin voor een groei van de beroepsbevolking. Als al die mensen massaal met pensioen gaan, krijgen we het tegenovergestelde effect. Dat speelt nu.

Europese landen (maar de VS ook) zullen binnenkort met een pensioengolf te maken krijgen. Tientallen miljoenen werkenden stoppen met productief te zijn, grotendeels. Hele generaties politici hebben deze mensen wijsgemaakt dat ze een door de staat gegarandeerd pensioen zullen krijgen, als maar op deze of gene optimist stemmen. Belofte maakt schuld, wat hier praktisch betekent dat je die mensen vervolgens ook ooit moet betalen. Je zou kunnen stellen dat we hier met een staatsschuld te maken hebben. Overheden hebben echter besloten de pensioenbeloftes niet bij de staatsschuld op te tellen, omdat de statistieken anders zo lelijk worden. Het is het grootste gevalletje creatief boekhouden uit de geschiedenis van de mensheid.

Wat zou er gebeuren als je die pensioenbeloftes wél bij de staatsschuld optelt? Zo gek is dat idee niet. Stel dat een Fransman nu 61 is, hij mag over twee jaar met pensioen. Frankrijk heeft een pay as you go-systeem. Dat betekent dat de werkenden van nu moeten betalen voor de gepensioneerden van nu. Als het aantal werkenden groeit, zoals bij de ‘great generation’ in de jaren ‘60, dan is het systeem in principe houdbaar. Als het aantal werkenden echter fors krimpt ten opzichte van het aantal gepensioneerden, dan heb je een probleem. Daarom is het beter om per gepensioneerde een potje te maken, dat is rondom vergrijzing een kopzorg minder.

Nederland heeft het beste pensioensysteem van de EU. Als het aantal werkenden door vergrijzing krimpt, zegt dat niets over de aanwezigheid van een spaarpot. Naast de AOW hebben mensen meestal ook deelgenomen aan een pensioenregeling. Frankrijk heeft die spaarpotten niet, er is enkel een vorm van AOW. Heel veel Franse ouderen zijn daar volledig van afhankelijk. Inmiddels gaat 14 procent van de Franse economie op aan het betalen van pensioenen. Als de specifieke Fransman in 2028 ook een pensioen krijgt, dan moet de overheid hem dan betalen met echt geld. De boekhoudregels voor bedrijven stellen dat als je nú weet dat je straks iets moet betalen, je het nú al opschrijft: dat heet het voorzichtigheidsprincipe. Overheden hebben in hun wijsheid besloten dat niet te doen, zodat statistieken een plezieriger indruk achterlaten. Dat is even leuk, maar die recente Franse pensionado verwacht straks wel een uitkering. En dan? Goede vraag.

Het Europees bureau voor de statistiek Eurostat houdt die impliciete pensioenverplichtingen wel bij. Het is een ingewikkelde som om te maken, want je moet inschatten hoe lang mensen nog leven en hoe veel pensioen ze zullen krijgen. Al die geschatte betalingen per jaar moet je dan in een enkel bedrag vatten. Dan krijg je een beeld van hoe groot de verplichting is. Eurostat publiceert die gegevens, eigenlijk een schuld, als percentage van de economie per land. Dan krijg je dit beeld.

Frankrijk is groen gemaakt. En ja, u ziet het goed. De pensioenschuld is bijna 400 procent van de economie. Officieel bedraagt de Franse staatsschuld nu 119 procent van de economie. Die moet je naast deze 400 procent zetten. Spanje is kampioen in het maken van ongedekte pensioenschulden, met 500 procent. Nederland zit op minder dan de helft, dankzij het bestaan van het mooie pensioenstelsel.

Optimisten zullen zeggen dat een toekomstige Franse regering elk jaar dekking kan vinden voor deze schuld. Je verhoogt dan bijvoorbeeld de belastingen een beetje, of er wordt ergens anders wel gesneden. In theorie kan Frankrijk in 2028 een begroting hebben die in orde is, waarbij er dankzij ombuigingen voldaan kan worden aan de gedane beloftes, zoals met betrekking tot pensioenen. Alles is mogelijk. Er is dan wel een pensioenverplichting maar omdat het binnen het lopende jaar allemaal is opgelost, staat het in principe allemaal los van de staatsschuld. Daarom hoef je die 400 procent niet op te tellen bij die 119 procent, dat is veel te zwartgallig.

Aan de andere kant: de Franse begroting hierboven is helemaal niet op orde. Lees bijvoorbeeld dit interessante artikel van ING. In 2020 was er een uitzonderlijk groot tekort van bijna tien procent van de economie. Inmiddels is dat teruggelopen naar de helft. Knap, kun je zeggen, maar de tekorten zijn duidelijk hoger dan voor de pandemie - het is een blijvend probleem - en die tekorten zijn ook nooit omgebogen naar een plusje. Frankrijk zou dat een keer kunnen doen, gewoon om te laten zien dat ze het kunnen, en dan in een volgend jaar misschien weer een klein tekort hebben omdat omstandigheden dat nodig maken. In het artikel van gisteren zagen we landen die daar wel in slagen. Singapore is zo’n land, hieronder staan hun scores.

Inmiddels is duidelijk dat veel beleggers liever geld uitlenen aan landen die de zaakjes wel op orde hebben, dan aan landen bij wie de tekorten sinds de pandemie maar niet weggewerkt willen worden. Zo gek is dat toch niet? Daardoor stijgen de rentes voor landen met een rommelige boekhouding. Die oplopende tekorten moet je dan financieren met hogere rente en daar moet je ook weer geld voor lenen: zo kom je er nooit uit.

Onder die omstandigheden zijn die ongedekte schulden in je pensioenfonds wel een probleem. Het drukt allemaal immers op dezelfde begroting, die nu al aan het bezwijken is. Nota bene: een pensioenregeling ontstaat als een partij belooft een inwoner of werknemer van een inkomen te zien als een bepaalde leeftijd is bereikt. Zo’n belofte zou je als schuld kunnen zien. Als er wel een pensioenfonds is, dan neemt dat fonds de verplichting op zich en als het goed is staan er tegenover die verplichting ook bezitten. Laten we eens kijken naar het pensioenfonds voor de bouw, BpfBouw.

De technische voorziening geeft de genoemde pensioenbelofte weer, nu 47 miljard euro. Merk op dat een bestaand pensioenfonds het bedrag bij de schulden zet, in tegenstelling tot overheden. Het is ook hier trouwens geen misselijk bedrag. Alleen hebben die duizenden en duizenden aangesloten bouwvakkers jarenlang premie betaald. Daarmee zijn de bezittingen gekocht, vooral aandelen, obligaties en vastgoed. Ook mooi als je bouwvakker bent, je timmert letterlijk je eigen pensioen in elkaar. De beleggingen vertegenwoordigen een waarde van 75 miljard. In theorie kun je BpfBouw morgen opheffen. Je verkoopt die bezittingen en zegt tegen de aangesloten bouwvakkers dat ze het zelf maar moeten regelen, maar dan krijgen ze wel die bezittingen mee. De schuld bij de technische voorziening verdwijnt dan ook en je hebt zelfs een dikke plus! Daar kun je voor of tegen zijn, het is in ieder geval duidelijk dat je liever een pensioenfonds hebt met een schuld (de technische voorziening vanwege de pensioenverplichting) dat ook bezittingen heeft, dan een fonds dat dat laaatste niet heeft. Schulden maken is niet zo moeilijk, een bezit opbouwen wel.

Naast een balans publiceert BpfBouw ook een kasstroomoverzicht. De verzekerden betalen elk jaar 1,4 miljard aan premie. Er gaat 1,8 miljard naar uitkeringen voor gepensioneerden. Daar lijkt een tekort te zitten. De beleggingen leveren gelukkig ook geld op. Op de aandelen ontvangt het fonds dividend en als ze aandelen verkopen met winst, levert dat liquide middelen op om uitkeringen te verzorgen. Op vastgoed ontvangt het fonds huur en op obligaties zit rente.

BpfBouw heeft constant een kleine vier miljard op de rekening staan. Dit is een goed georganiseerd fonds. Er is winst, bij een gezonde buffer. Als de vergrijzing hier toeslaat, zullen er op termijn misschien minder inkomsten zijn terwijl meer ex-bouwvakkers op hun pensioenuitkering rekenen. In de toekomst daalt dan ook de verplichting om uit te keren aan een gekrompen volgende generatie. Mocht de lezer een gepensioneerde bouwvakker zijn, dit overzicht laat zien dat BpfBouw zijn zaakjes goed geregeld heeft. Het is terecht als die constatering rust geeft.

Tegenover de pensioenverplichting staan dus bezittingen, die moeten helpen om de aangesloten reeds gepensioneerden van een stabiel inkomen te voorzien. Die bezittingen zijn in dit voorbeeld hoger dan die verplichting. Als er echter sprake is van een ongedekt pensioenfonds, zoals het hele Franse stelsel, dan heb je wel die technische voorziening (de pensioenverplichting, tientallen miljoenen Fransen rekenen erop dat ze nu of straks ook echt geld uitgekeerd krijgen) maar dan zonder die beleggingen. Er is gewoon nooit gespaard.

Als Frankrijk een soortgelijke opstelling zou maken, dan geeft die een vrij dramatisch beeld. Het nationaal inkomen is op dit moment afgerond 3 biljoen euro groot, dus duizend keer drie miljard. Eurostat heeft berekend dat de ongedekte pensioenverplichtingen 400 procent van de economie bedragen. Dat betekent dat er een technische voorziening is van 12 biljoen euro, oftewel € 12.000.000.000.000,00 als we het uitschrijven. Wat staat er tegenover die voorziening? Letterlijk niets! Dit is dus een ongedekte pensioenverplichting, een ‘unfunded liability’.

Tenminste, niets, er is de belofte om het elk jaar uit de begroting te halen. Daar kun je hoop uit putten, ware het dat de Franse begroting nou geen heel solide indruk maakt. Overigens, een leuk weetje: onlangs is ondergetekende uitgenodigd bij een netwerkborrel in Nieuwspoort. Die draaide om een keynote speech van de Zweedse econoom Johan Norberg, waarna enkele politici en ondernemers met elkaar in debat gingen.

We kenden elkaar niet. Na afloop was er een borrel, waarbij een van de deelnemende politici ons aan elkaar voorstelde. Norberg vroeg waar ik me dan mee bezighield. Het antwoord: ‘unfunded liabilities’, ongedekte schulden dus. Norberg weet als econoom precies wat ermee wordt bedoeld. Hij noemde me lachend de ‘party pooper’. Dat was niet onaardig bedoeld, het sloeg de spijker op zijn kop. Ongedekte schulden, dat is niets iets waar je het op een leuk feestje over moet hebben. Begin erover en je staat al snel alleen in de hoek. Dat betekent niet dat het probleem er niet is. We hebben het erna maar ergens anders over gehad, dat wel. Het informele deel van zo’n meeting begint als de bar opengaat en is er ook voor de gezelligheid.

Als het allemaal van een afstandje beschouwt, dan valt niet in te zien hoe meerdere Europese landen voorkomen dat ze op korte termijn hard gaan snijden, ook op sociale voorzieningen. Het is inderdaad geen leuke discussie, maar hoe eerder je het probleem bespreekbaar maakt, hoe zachter de landing kan zijn. Dankzij een goed pensioensysteem heeft Nederland het beter voor elkaar dan bijvoorbeeld Frankrijk, maar ook in Nederland stijgen de rentelasten. Bij Vuurtoren TV (?) vroegen ze om het toe te lichten, hieronder te zien.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek. Veel kijkplezier hieronder!

Ja, ik maak dit werk mogelijk

Er zijn mensen die jaren van hun leven hebben doorgebracht zonder te weten hoe je de contante waarde op een obligatie berekent! Daar moet een einde aan komen. We gaan verder met het vorige onderwerp, obligatiemarkten. Het klinkt als een probaat middel om een SOA bij voorbaat te ontwijken, maar lieve lezers, er is hier echt iets aan de hand. Kijk eens naar de rente op tweedehands Franse staatsleningen, de yield van het land.

Wat er lijkt te gebeuren, is dat beleggers de obligaties aan het dumpen zijn. Dat betekent praktisch dat ze er rekening mee houden dat Parijs zijn verplichtingen niet altijd, helemaal zal nakomen. Alternatieve verklaringen zijn er niet. Dat zien we aan het verloop van de grafiek. Daar is iets bijzonders aan. Maar wat precies? Wat er gebeurt, is dat landen hun begroting maar niet op orde krijgen, in Nederland begint het ook te piepen en te kraken. Beleggers worden dan zenuwachtig en nemen de benen, een zichtbaar effect.

Lees voor de techniek het vorige artikel, dat we nu kort samenvatten. Een staatshoofd, denk aan de Franse president Macron, kan een obligatie aan een belegger verkopen om de te hoge staatsschulden van dat moment te dekken. Laten we aannemen dat deze belegger een miljoen uitleent tegen vier procent rente. De getallen worden op een stuk papier gezet. Dat proces geschiedt nu digitaal, maar een stuk papier houdt het lekker tastbaar. Als de looptijd tien jaar is, een regeling die je vaak ziet, krijgt de belegger dus elk jaar in totaal veertigduizend euro op een miljoen. In het laatste jaar krijgt hij ook die rente, van vier procent, en wordt de hoofdsom van een miljoen ook teruggestort.

De kans is dan wel groot dat de Franse overheid dat geld nog steeds niet kan missen: dan moeten ze dus meteen een nieuwe lening afsluiten. Als iedereen er vertrouwen in heeft dat Frankrijk zijn zaakjes op orde heeft en dat er wel een klein beetje risico is, dan is vier procent een redelijk bedrag. Nu mag u zelf op ‘France’ zoeken in nieuwsmedia en beoordelen in welke mate er sprake is van een stabiele indruk. Deze dingen houden verband. De recente rellen vinden ook plaats tegen de achtergrond van een discussie over de pensioenleeftijd. De regering wil die verhogen maar dat zorgt voor heftige protesten.

Pensioenen komen in dat land direct uit de staatskas (anders dan in Nederland) en Frankrijk vergrijst snel. Frankrijk kan inderdaad snel in de problemen komen om die bedragen op te hoesten. Hier komen we in een ander artikel op terug. In ieder geval weten beleggers een ding. Als ze nu geld uitlenen aan Frankrijk en intussen worden de pensioenen onbetaalbaar, dan is de kans ook groter dat ze het geleende bedrag straks niet terugkrijgen. Dat zien we terug in de rentegrafiek hierboven. Die rentegrafiek ontstaat, omdat beleggers de stukken onderling tegen andere prijzen verhandelen dan waar ze oorspronkelijk voor zijn uitgegeven. Bij koersen van obligaties rekenen we altijd in procenten. Als een obligatie tegen 100 wordt verkocht, is dat precies 100 procent van de originele prijs. Als een obligatie na een jaar nog steeds op 100 staat, is er dus intussen letterlijk niets gebeurd dat een andere koers zou rechtvaardigen. Tegenwoordig gebeurt er wel genoeg.

Deze koersen vinden we onder andere op de site van The Wall Street Journal. Neem deze obligatie met een koers van 90,84 procent. Een onfortuinlijke belegger heeft er ooit duizend euro voor neergelegd, die inleg is nu nog maar 908,40 euro waard. Nu zou je kunnen denken: lekker gewerkt Frankrijk, je hebt je stukken gedumpt bij beleggers die het verlies nu slikken. De pijn voelen ze op de secundaire markt en daar is Macron zelf niet actief. Nina Brink deed dat ooit ook zo met WorldOnline.

Deze redenering gaat alleen op, als je niet te kampen hebt met aanhoudende begrotingstekorten. Dan moet je immers elk jaar opnieuw geld lenen - in een beperkte gemeenschap! Je bent dan aangewezen op de bereidwilligheid van beleggers om nog maar een keer een Franse staatsobligatie te kopen. Op een gegeven moment hebben ze er wel een beetje genoeg van. De obligatie hierboven had een vaste rente van 3,7 procent. Beleggers doen het daar niet meer mee. Omdat ze deze stukken dumpen, zal de Franse overheid bij een volgende uitgifte geen 3,7 procent moeten bieden, maar 4,7 procent. Er zit een rare knik in deze grafiek bij juni, vergeet dat: dat is een fout datapunt. Merk op dat de daling vanaf augustus in de koers vanaf augustus overeenkomt met de stijging in de yield helemaal bovenaan, de blauwe grafiek. Zo werken obligatiemarkten.

Kort en goed: het dalen van koersen op de secundaire markt voor Franse obligaties met een vaste rente, betekent dat Frankrijk praktisch gezien tegen hogere financieringslasten aanloopt. De dalende koersen zijn dan wel een verschijnsel op de secundaire markt, maar wat daar gebeurt heeft natuurlijk ook invloed op de primaire markt. Uiteindelijk handelen beleggers met overheden, maar net zo goed met elkaar. Via koersen van obligaties delen beleggers zorgen die ze hebben. Het gaat vaak om grote, professionele partijen met eigen onderzoekers. Kleine beleggers doen er daarom goed aan om te volgen wat er gebeurt. Dalende koersen zullen een reden hebben en dan is een hogere rente gerechtvaardigd.

Tijdens de eurocrisis zagen we dit ook gebeuren. De koersen van Griekse obligaties daalden zo hard, dat de yield naar dertig procent steeg. Griekenland heeft die rente nooit echt hoeven betalen. Dat zou de rente zijn geweest, als ze onder die omstandigheden geld hadden geleend. Dat heeft Athene nooit gedaan, want als je tegen dertig procent geld leent bij een schuld groter dan je economie, dan ga je meteen kapot. Alleen kun je dan meteen de ambtenarensalarissen niet betalen.

Het zou te vergelijken zijn met een burger die een bruto inkomen heeft van drieduizend per maand en een lening aangaat met rentelasten van duizend euro per maand. Dan is het snel over. Griekenland kon zichzelf niet langer financieren en had hulp nodig. De les: op een gegeven moment stijgt de yield zo hard, dat een land onder die voorwaarden helemaal geen geld meer gaat lenen. Maar dan heb je dus wel een acute kredietcrisis, want je kunt letterlijk geen rekeningen meer betalen.

Merk ook op dat er bij die kredietcrisis een daling zichtbaar was bij gezondere landen, zoals Nederland. Dat komt omdat veel beleggers hun geld wegtrokken uit obligaties van Griekenland en andere probleemgevallen, om het dan maar in Nederlandse en Duitse obligaties te parkeren. Die beweging heeft Nederland ook geld opgeleverd, miljarden zelfs, maar het exacte bedrag laat zich lastig raden. Frankrijk zag toen ook dalende yields en werd als een veilige haven gezien - destijds. Nu zien we het tegenovergestelde gebeuren. Daarom lees je artikelen over een mogelijke nieuwe kredietcrisis met een hoofdrol voor Frankrijk.

Nu hebben we te maken met meerdere soorten rente. Voor nu relevant: de couponrente, de echte rente (de yield) en de beleidsrente van de ECB. Het klinkt ingewikkelder dan het is. De vaste rente die op zo’n Franse obligatie zit, of die van een ander land: dat is de couponrente en die verandert nooit. In dit voorbeeld ging het om een obligatie met een couponrente van 3,7 procent. Als beleggers die dumpen, daalt de koers ervan en stijgt de yield: dat zien we nu gebeuren. Daarnaast is er de beleidsrente van de ECB. In theorie zou de yield de beleidsrente moeten volgen. Denk er maar eens over na.

De beleidsrente is de rente die de centrale bank doorgeeft aan de particuliere banken, die geld uitlenen aan burgers, aan bedrijven, maar ook hanteren als ze de rente willen berekenen op staatsobligaties. De ECB weet natuurlijk dat als ze de beleidsrente laten dalen, banken vervolgens ook goedkoper geld uitlenen aan de samenleving - burgers, bedrijven en overheid. Dat is ook een uitgesproken doel van de ECB, het staat gewoon op de website. Sinds de start van de ECB in 1999 gaat de rente (blauw) daarom soms omlaag, om de economie te stimuleren. Lezers kennen deze grafiek.

De oranje lijn is de inflatie. Als de ECB de rente laat zakken, kan het gebeuren dat de economie te stevig wordt gestimuleerd. Mensen gaan dan geld lenen voor spullen die er niet zijn, of schaars zijn: je ziet het aan de boodschappen in de winkel maar ook aan ontploffende prijzen voor woningen. De oranje lijn gaat dan omhoog. Die huizen zijn voor een gezin inmiddels niet meer te betalen, er is sprake van een wooncrisis. Een centrale bank kan het dus nooit goed doen. Als ze om nobele redenen de economie willen stimuleren, ontstaat het gevaar dat je gezinnen met een geldprobleem opzadelt. Inflatie afremmen doe je vervolgens met een renteverhoging, maar dan riskeer je weer een recessie. Het is in theorie niet mogelijk om met dezelfde beweging de economie te stimuleren zonder dat je het risico loopt dat boodschappen duurder worden.

Tot de kredietcrisis en de eurocrisis bewegen rente en inflatie met elkaar mee. Dat is geen toeval, dat is beleid. Sinds ongeveer 2010 zien we weleens pieken in de inflatie, de oranje staafjes komen dat relatief ver boven de nullijn uit. Tot de eurocrisis zou de ECB dan ingrijpen met een renteverhoging: in de grafiek zien we na 2000 en 2007 dat de hogere inflatie wordt gevolgd door de blauwe staafjes van de renteverhoging. Dat is geen toeval maar beleid. Ook wie geen econoom is, ziet dat de hogere blauwe staafjes sinds 2010 afwezig zijn. De ECB doet dit om landen te helpen met het oplossen van hun schuldprobleem. Nederland heeft daar geen last van, maar omdat we allemaal dezelfde euro hebben, krijgen we ook hier inflatie. Nederlanders ervaren de last van het oplossen van een probleem dat hier niet speelt, een groot nadeel van een Europese eenheidsmunt.

De ECB houdt de rente dus het liefst zo laag mogelijk, eigenlijk te laag. Na de pandemie zien we dat de inflatie fors oploopt, tot een piek van wel zeventien procent. De ECB moet dan toch ingrijpen en doet dat schoorvoetend. Na de oranje piek bij de pandemie zien we de ECB ingrijpen maar de reactie is duidelijk aan de late kant: vergelijk het maar met het handelen in 2001 en 2007. Dat veroorzaakt de hogere prijzen die mensen nu voelen. Inflatie zit niet tussen de oren, je geld verliest aan waarde. Je zou je kunnen afvragen of de ECB de burgers niet in de steek laat met dit beleid. De beleidsrente laag houden helpt overheden met veel schulden maar zorgt voor hogere prijzen aan de kassa. Het is onomstreden dat de ECB het eerste aspect het belangrijkst vindt.

De lagere beleidsrente zou dus voor een lagere yield moeten zorgen. Een belegger kan immers besluiten om in obligaties te beleggen, omdat die een relatief veilige belegging zijn: overheden zullen eerst de belastingen verhogen, voordat ze verzaken op een rentetermijn die ze een belegger verschuldigd zijn. Bij aandelen in bedrijven is dit gewoon niet mogelijk. De rente op de schuld van een erg veilig land als Nederland of Zwitserland zouden we als risicovrije rente mogen zien. Als een land als iets gevaarlijker wordt gezien, zoals Frankrijk, dan mag je een iets hogere rente verwachten ten opzichte van die risicovrije rente. Dat heet een risicopremie. De yield van bijvoorbeeld Frankrijk zou in alle redelijkheid daarom mogen meebewegen met de beleidsrente. Maar gebeurt dat ook? Niet meer! En ja, dat is gek.

De grafiek met rente en inflatie hierboven wordt vertekend door de inflatie van 2022. Laten we nu eens een nieuwe grafiek maken: de combinatie van de grafiek van de yield van Frankrijk en die met rente en inflatie sinds 1999. Voor de overzichtelijkheid laten we de inflatie weg. Dat levert dit beeld op.

Bij zowel het knappen van de dotcom-bubbel rond 2000 en de recessie tijdens de kredietcrisis tussen 2008 en ongeveer 2012 zien we duidelijk dat yields de beleidsrente van de ECB volgen. Dat is om de genoemde reden logisch. Na 2012 kwam Quantitative Easing, QE. De ECB houdt de rente laag, heel laag: hij wordt zelfs negatief. Daarmee help je landen die hun schulden niet kunnen betalen, het uitgesproken doel van QE. De beleidsrente mag zelfs even negatief worden maar niet te negatief: mensen gaan dan pinnen. Dit is een reden om contant geld te vervangen door een digitale euro, CBDC. Dat laatste is hier even niet het punt.

Na de pandemie gebeurt er iets geks. De rente moet wel omhoog, want er is te veel inflatie. De ECB doet het liever niet maar kan niet anders dan de rente verhogen, tijdelijk. De yield van Frankrijk (geel) stijgt dan ook, zoals we mochten verwachten. Zodra het kan laat de ECB in 2024 de rente weer dalen. Er zijn recentelijk inderdaad enkele lichte renteverhogingen geweest, een noodzaak vanwege de situatie in Iran. De yield van Frankrijk zou om die reden inderdaad mogen stijgen, een beetje.

Sinds 2024 zien we een zorgwekkende trend. De daling in de rente van 4 naar 2 procent wordt niet gevolgd door een dalende yield. Nu zou je kunnen zeggen dat de oorlog in Iran zorgt voor problemen in logistieke ketens. Dat is een bron van inflatie. De ECB zou die inflatie dan kunnen bestrijden met een hogere rente. Als je als belegger weet dat die hogere rente eraan zit te komen, en die professionele beleggers hebben informatiebronnen die u en ik niet hebben, dan zou een lichte stijging van de yield inderdaad terecht zijn. Alleen is de stijging in de Franse yield groter dan de beweging in de beleidsrente.

De ECB probeert met agressief rentebeleid de yield te drukken, de vervelende conclusie is dat dat niet lukt. De Franse yield gaat strak omhoog en dat gebeurt al voor de oorlog in Iran: die zagen beleggers niet aankomen, daar kun je ook niet op beleggen. Het is redelijk om de Franse situatie te vergelijken met die van landen die hun begroting wel op orde hebben, zoals Zwitserland. Dat land is ingesloten door eurolanden en als er op het vlak van rente en inflatie (bijvoorbeeld door onzekerheid over energieprijzen) iets in de buurlanden gebeurt, dan voel je dat ook in dit charmante bergland. Het is geen eiland, eerder het tegenovergestelde.

De yield van Zwitserland is lager dan die van Frankrijk, wat betekent dat beleggers het een veiliger plek vinden om geld te stallen dan Frankrijk. Dat was al jaren zo en het is niet zo vreemd. Door inflatie stijgt de yield, ook Zwitserland is een open economie. De inflatiepiek na de pandemie zien we daarom terug in de Zwitserse yield, wat dat betreft verschillen Frankrijk en Zwitserland niet van elkaar. Tot hier is er niets aan de hand.

Na 2024 laat ook de Zwitserse centrale bank de rente weer dalen, net als de ECB. Zoals verwacht daalt de Zwitserse yield dan wel, in tegenstelling tot wat er in Frankrijk gebeurt. Daarom is de geel-blauwe grafiek hierboven een zorgwekkend teken. De centrale bank probeert de yield van Frankrijk wel naar beneden te trekken, het land te helpen, maar het mislukt simpelweg. De grip op de financiële markten is weg!

Ter vergelijking kijken we ook naar de VS. De yield daar stijgt met de inflatie van 2022 mee, dat is te verwachten. Na 2024 daalt de rente maar de yield blijft stijgen, ook los van de recente oorlog.

Waarom pakken we Singapore er niet bij, ter vergelijking? De yield stijgt daar in 2022 ook, maar daalt zoals verwacht wel na 2024. Er is daar recentelijk wel een stijging in de yield te zien, maar die volgt de beleidsrente. Zowel de VS als Frankrijk hebben echter een stijging in de yield die zich niet laat verklaren door het beleid van centrale banken. Dit is het gevolg van het gedrag van beleggers, die bepaalde landen inderdaad als gevaarlijker beschouwen dan andere. Een andere verklaring is er niet. Als de VS en Frankrijk last hebben van inflatie door de oorlog in Iran, dan hebben Singapore en Zwitserland dat redelijkerwijs ook. Daar zit het hem niet in.

Singapore heeft zijn begroting (hieronder) duidelijk op orde. De grafiek laat het tekort of overschot per jaar in procenten zien. In normale jaren is er duidelijk sprake van een budget dat in evenwicht is. Soms is er wel een begrotingstekort, maar het blijft binnen de perken. Voor de pandemie was er ook weleens een compenserend plusje te zien. Een belegger weet dan dat de minister van Financiën de zaken onder controle heeft, van een keer een procent in de min krijg je niet meteen een kredietcrisis. De pandemie zorgde dan wel weer voor een begrotingstekort in Singapore van meer dan tien procent maar je ziet duidelijk dat de situatie meteen normaliseert, naar afwisselende kleine plussen en minnen. Hier koop je graag een obligatie van.

Van de VS kun je dat niet zeggen. Er zijn altijd begrotingstekorten, voor een plus moeten we echt naar de jaren ‘90, met Bill Clinton. Daarna trok iedereen de creditcard, het maakt niet uit of er een democraat of republikein in het Witte Huis zit. De pandemie was uitzonderlijk en toen moesten er vanwege een crisis nu eenmaal meer schulden worden gemaakt, vooruit. Maar het is duidelijk dat de situatie daarna niet meer stabiliseert, vergelijk het maar met Singapore. En ja, dan vraag je om zenuwachtige financiële markten en daarmee hogere yields. Het tekort is zes procent op jaarbasis, het begint op te tellen!

In deze discussie mag Noorwegen ook niet onvermeld blijven, het gezondste jongetje in de Europese klas. Een dip tijdens de pandemie, vooruit, alle begrip, maar die is daarna voorbij.

Binnen de eurozone kunnen we Slovenië ook noemen. Na een bancair probleem in 2013 zien we dat ook dit land de begroting onder controle heeft. Ze doen het niet zo goed als de Noren, maar ook hier heeft de minister van Financiën grip op de situatie, een tekort kan worden omgebogen. Maar Frankrijk? U raadt het waarschijnlijk al.

Ja, de pandemie was uitzonderlijk, er waren hoge eenmalige uitgaven die een hoog tekort kunnen verklaren. Maar erna? Net als de VS normaliseert de situatie niet naar misschien wel een klein plusje, waar bijvoorbeeld Singapore daar wel in slaagt. De tekorten blijven met ongeveer vijf procent per jaar te hoog en dat kunnen we niet toeschrijven aan de pandemie die nu voorbij is.

Dat geld zullen de Fransen moeten lenen, elk jaar opnieuw. Omdat er nooit een tekort is moet Frankrijk steeds meer lenen, ook om de rente op oude schulden te betalen. Beleggers krijgen terecht jeuk en dat vertaalt zich in hogere yields.

We bespraken het bij Het Gevallen Kwartje. De komende tijd komen hier meer van dergelijke analyses, voor nu zijn het wel even genoeg grafieken. Waar het om draait is de rare kloof rechts in de geel-blauwe grafiek: de ECB probeert de Franse yield naar beneden te trekken maar faalt overduidelijk. We mogen de komende tijd meer ingrijpen verwachten, de ECB heeft middelen om landen in nood extra te helpen. We hebben het dan over Frankrijk, geen klein land als Cyprus. En uit de andere voorbeelden blijkt dat we het over een patroon hebben. Sommige kleine landen hebben de zaakjes goed op orde, de grote landen als Frankrijk en de VS trekken de markten voor obligaties helemaal leeg. Kleine landen kunnen geen kredietcrisis veroorzaken, grote wel. Daarom moeten we dit in de gaten blijven houden.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn laatste boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek. Veel kijkplezier hieronder!

Ja, ik maak deze journalistiek mogelijk

Voor Mark Rutte is geen leugentje te erg, want het werkt. We hebben het er hier eerder over gehad, misschien moeten we het vaker doen. In het emotionele tijdperk doen feiten er niet toe. Je laat het geluid horen waarvan marketeers zeggen dat je er de verkiezingen mee kan winnen en verhip, je zit in het pluche. Beloftes hoef je niet waar te maken, die waren er enkel om je bij je doel te brengen en daar zit je dan. Geen cent meer naar de Grieken, rommelige migratie oplossen, het woningtekort aanpakken: je meent het niet echt.

Terug naar de lente van 2013. De Russische president Vladimir Poetin komt naar Nederland, om de Hermitage in Amsterdam te bezoeken. Poetin wil graag de Zuidas omtoveren tot een witwasparadijs voor de eigen achterban van criminelen en oligarchen. Ook beschikt DSM over technologie die de Russische strijdkrachten nog van pas kan komen, of Mark die even wil delen? Natuurlijk. De foto hierboven is destijds gemaakt, wat gezellig.

Tegelijkertijd waren er duidelijke flirts tussen de EU en Oekraïne, wat ook voor de NAVO geldt. Er volgde een top in Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, waar de Europese leiders hun wens uitspreken om te starten met de opname van Oekraïne in de EU. Dat zou met een associatieverdrag moeten gebeuren waar de toenmalige Oekraïense regering geen handtekening onder wilde zetten. Het Europees parlement reageerde met een motie: die keuze ‘ondermijnt pogingen om Europa te integreren’. Akkoord, daar gaat het dus over.

Dat verdrag regelde toetreding van het land tot de Europese douaneunie. Het betekent dat politie en douane van de lidstaten van de EU en Oekraïne als een organisatie gaan opereren, een blok tegen de rest van de wereld. In een douaneunie zijn er geen onderlinge handelstarieven en daarom staan de grenzen open, voor goederen maar ook voor werknemers en andere migranten, of dierlijke producten die op een manier zijn gemaakt die in Nederland illegaal is. De leden stemmen externe tarieven centraal af en handhaven die ook. Dat betekent dat Oekraïne de bestaande overeenkomst met Rusland zou moeten opzeggen en een harde grens invoert. Kort en goed verschuift de grens van de EU en daarmee Nederland van de westkant van Oekraïne naar de oostkant. Oekraïne wordt de grens van heel Europa met Rusland en die moet bewapend worden. Wil je dit land, met een reeks problemen als corruptie, deze taak geven? Het leek een referendum waardig.

Oekraïne mocht alleen niks kosten, de grote ambities en woorden ten spijt. Daarom werd er wat kippengaas neergezet om Russische tanks tegen te houden, geen geintje. Ook refereerde de tekst meermaals aan het zogeheten acquis communautaire, de berg wetten die een land moet respecteren voordat het lid kan worden van de EU. Het associatieverdrag was overduidelijk een opstap naar lidmaatschap van de EU, waarvan de meeste landen ook lid zijn van de NAVO. Natuurlijk kan dat de relatie met Moskou op het spel zetten, daar moet je niet naïef over zijn. Wat mensen van Poetin vinden maakt in dat opzicht niet uit.

Tegelijkertijd besloot Rutte om Nederland afhankelijker te maken van Nord Stream, het project om grote hoeveelheden goedkoop Russisch gas naar Europa te krijgen. Om de afhankelijkheid van Nederland te vergroten werd de eigen gaswinning gestaakt. Tegelijkertijd bouwde Rutte de militaire slagkracht van Nederland dramatisch af. Zware wapens gingen de deur uit en soldaten konden niet meer oefenen. Duizenden militairen werden op staande voet ontslagen. In 2014 schoten de Russen - waarschijnlijk per ongeluk - MH17 uit de lucht en ISIS kwam op, met aanslagen met veel burgerdoden tot gevolg, ook in Europa. Nederland ging door met bezuinigen en trok daarbij op met Duitsland. De afspraak bestond om binnen de NAVO twee procent uit te geven aan het leger, Duitsland en Nederland gingen samen naar de 1,35 procent. Het verslechterde de relatie met de Amerikaanse president Donald Trump, terwijl er volgens ingewijden van de VVD een oorlog met Rusland zou komen. Het komt allemaal niet heel consistent over.

Dit gebeurde namelijk allemaal onder toeziend oog van Halbe Zijlstra, een VVD’er zonder relevant CV om minister van Buitenlandse Zaken te worden. Na een studie sociologie maakte hij een carrière in de HR. In die hoedanigheid hoorde hij de CEO van Shell eens ergens spreken. Jeroen van der Veer had meermaals contact met Poetin, op zich niet heel vreemd.

De man die eigenlijk minister had moeten worden in plaats van Zijlstra, had zichzelf onmogelijk gemaakt met, laten we zeggen, priapistisch gedrag. De NCTV waarschuwde Rutte: hij mag geen minister worden, want door het gedrag waardoor zijn bijnaam ‘Hand in je Broekje’ luidt, is hij chantabel. Rutte wilde hem een keurige exit gunnen. Hij zou een aandoening hebben waardoor hij op buitenlandse zaken wel Kamerlid kon zijn maar geen minister, bedacht de top van de VVD. Zo voorkom je een opvallende carrièreswitch waardoor journalisten vragen gaan stellen. Zijlstra bedacht vervolgens dat hij eigenlijk Van der Veer was en regelmatig met Poetin had gesproken. Dat gaf hem genoeg street credibility om minister te worden. Alles is bij elkaar gelogen, zo werkt politiek. Natuurlijk vertrouwen burgers het op een gegeven moment niet meer.

Het verhaal van Zijlstra is er in verschillende varianten: bij andere gelegenheden heb ik hem horen vertellen dat het contact met Poetin inniger was. Het maakt niet uit, want het is toch verzonnen. In je Broekje kon Kamerlid blijven zonder af te treden en Zijlstra weet wat er zich in het hoofd van Poetin afspeelt: toch de president van de grootste kernmacht op aarde. Het is een verhaal dat je tegen de weinig kritische kijker kunt ophangen.

Nederland maakt dan een aantal vreemde beslissingen. Volgens Zijlstra stond Poetin op het punt om de Baltische staten binnen te vallen, NAVO-gebied. We moeten klaar zijn voor een oorlog in Europa, heeft hij bij meerdere gelegenheden verteld. Intussen werkten de kabinetten van Rutte mee met het afbreken van het eigen leger en de energiewinning. Dat doe je niet als je echt denkt dat Poetin morgen op de stoep staat. Nu wisten de VVD-bewindslieden natuurlijk wat de werkelijke reden was waarom Zijlstra dat roeptoeterde: om een lelijk schandaal uit de pers te houden, niet omdat je echt met Poetin hebt gesproken en zijn oorlogszuchtige intenties kent. Het zou ook vreemd zijn, gedacht vanuit Poetin. Je gaat je toekomstige tegenstander toch niet op de hoogte brengen van je eigen militaire plannen?

De methode van Rutte heeft wel gewerkt en blijft werken. Het handboek om tegenwoordig succesvol politicus te zijn is kort en makkelijk te begrijpen, maar je moet wel over bepaalde ethische en morele grenzen heen stappen. Je pakt een bepaalde situatie en verzint daar een verhaal omheen. Door de verzinsels past je verhaal beter bij het verhaal dat marketeers zouden willen dat je vertelt, aangenomen dat het je doel is om verkiezingen te winnen. Het narratief is dus deels waar, daardoor kun je in je eigen leugen gaan geloven en politieke tegenstanders met gemeende passie bestrijden. Zelfs de grootste leugenaar kan ooit wroeging krijgen, daarom gebruik je deze noodrem. De huidige premier Jetten werkt ook zo, geen enkel respect voor de waarheid. Neem dit verhaal dat hij bij de vorige verkiezingen vertelde, uit een eerder artikel.

Jetten was wel op een school en heeft ook een transgender gesproken, maar die klaagde helemaal niet over ‘moeten vechten om jezelf te zijn’. De leerling in kwestie vertelde letterlijk het tegenovergestelde, maar die leerling bestond wel, dat is waar, net zoals Poetin bestaat en ook wel eens met iemand uit Nederland heeft gesproken. Door een echt persoon te pakken en je in te beelden dat jouw leugens uit haar of zijn mond zijn gekomen, ga je het zelf geloven. Het is alleen een beetje vervelend als de camera aanstaat, dan kan iedereen zien wat er echt is gezegd en gebeurd.

Nota bene; het waren de ouders van de klasgenoten van de specifieke leerling die bij me hebben geklaagd. Hun kinderen worden als discriminerende hooligans weggezet, terwijl daar geen bewijs van is - wel van het tegenovergestelde. Jetten deed een Rutte, om carrière te maken moet je over lijken willen gaan. Dit viel nog mee, gewoon wat minderjarige kinderen vals beschuldigen. Maar de techniek is helder.

Waar het hier om gaat, is dat de huidige kletsende klasse geen moreel besef heeft. Ze doen in hun eigen ogen niets verkeerd, omdat ze een leugen niet als iets zien dat onethisch is. Het is het verschil tussen immoreel en amoreel. Een zedendelinquent die een slachtoffer iets aandoet, kan later spijt krijgen, bijvoorbeeld tijdens een gevangenisstraf. Dan was er immoreel gedrag dat hopelijk gecorrigeerd kan worden. Amoreel gedrag echter ontstaat als mensen de sociale voelsprieten missen om te beseffen dat wat ze doen, niet kan. Het is niet zo dat ze bewust de norm overtreden: ze zien niet eens dat die er is. Het is dus niet immoreel maar amoreel, leeg van enige morele norm. Een wolf die een schaap verscheurt doet het ook maar vanwege de honger en niets anders, hij bedoelt het niet verkeerd: dat is amoreel.

Deze mensen zijn zeer gevaarlijk, want je kunt ze niet met redelijkheid bijsturen. Hun leugens zijn zo gebouwd en in elkaar gezet, dat je onmogelijk terug kunt keren op je schreden. Ze zullen Nederland liever in een kernoorlog laten afbranden dan dat ze toegeven dat ze ongelijk hebben. Bij het bezoek van Jetten aan de school zie je het gebeuren. Er was wel een specifieke minderjarige transgender met een boodschap. Door diens bestaan te erkennen maar wel woorden in de mond te leggen die zelfs compleet haaks staan op de werkelijkheid, heeft Jetten voor zichzelf een preferente werkelijkheid geschapen waarin hij zelf als morele winnaar uit de bus komt. Er wordt dus verwezen naar een bestaande situatie, het narratief is deels waar. Maar omdat de woorden zijn verdraaid, krijg je toch een compleet ander verhaal.

Bij Rutte en Zijlstra zag je dat ook. De laatste had gewild dat hij de CEO van Shell was. Van der Veer stuurde tijdens dit akkefietje nog een brief naar De Volkskrant. De woorden van Poetin waren helemaal niet zo agressief bedoeld als Zijlstra stelde. Ook moest wat Poetin zei, niet worden gezien als oorlogsdreiging: dat bijvoorbeeld Kazachstan ‘nice to have’ was, misschien ging Rusland dat land ook wel even annexeren. Dat is helemaal niet wat er is besproken - het zou ook raar zijn.

Net als bij de school in Leeuwarden was er wel een gesprek gevoerd met Poetin, dat klopt. Zijlstra heeft de persoon met wie Poetin een ontmoeting had in zijn eigen fantasie veranderd (hij was het in plaats van Van der Veer) én daarnaast is de inhoud van het gesprek ook veranderd. Het zijn dus twee leugens - eigenlijk drie, want er moest ook nog een bronstige VVD’er met een plausibel verhaal op een zijspoor worden gezet. Wat je verwacht,is dat het uitkomen van de ene leugen, de tweede automatisch onderuit haalt. Als Zijlstra een ontmoeting verzint, is alles wat er op die meeting is besproken, automatisch ook een verzinsel. Die redelijke gevolgtrekking ontbreekt tegenwoordig compleet. Dat is een rare ontwikkeling in Nederland.

Destijds had Nederland een regering met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Voor coalitiegenoten is het allemaal ook vervelend. De fractievoorzitters van de andere partijen zullen dan moeten kiezen: gaan ze Zijlstra laten vallen, of is het misschien toch een beetje waar en hoeft hij enkel sorry te zeggen? Op je strepen staan kan ervoor zorgen dat de coalitie valt en er nieuwe verkiezingen komen. Die kunnen slecht uitpakken. De andere partijen besloten daarom om Zijlstra de zachte behandeling te geven en hem daarom zelfs inhoudelijk een beetje gelijk te geven: had Poetin dit misschien niet toch zo gezegd? De Volkskrant schrijft:

‘Ook VVD-premier Rutte en coalitiegenoten Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA) en ChristenUnie-buitenlandwoordvoerder Joël Voordewind verklaarden publiekelijk, op aangeven van Zijlstra zelf, dat de minister de inhoud van Poetins woorden correct heeft weergegeven. Dit terwijl de Volkskrant weet dat Van der Veer de woorden van Poetin anders interpreteerde, en Zijlstra die dus heeft aangedikt tot geopolitiek dreigende taal.’

Zijlstra mag weer gewoon aanschuiven bij de praattafels. Hij trok recentelijk fel van leer tegen Forum voor Democratie, dat zou ‘Poetin verheerlijken’. Nu zou je als redactie of presentator van zo’n programma ook tegen Zijlstra kunnen zeggen dat hij het P-woord misschien niet meer moet bezigen, nooit meer, het wordt anders een beetje ongemakkelijk. Het geheugen van de gemiddelde Nederlandse journalist is niet heel sterk, Zijlstra is ondanks bewezen fantasie weer terug als sachverständige. Hij mag bij Nieuws van de Dag ook zijn irritatie over de acties van de partij op social media bekritiseren: daarbij ‘verdraaien ze de feiten’. Ja, dat moet je niet willen, politici die dat doen!

Bij zowel VVD als CDA en D66 is het idee blijven hangen dat een Russische invasie aanstaande is. Het verhaal is gebaseerd op een verzonnen ontmoeting waarbij de echte bron het ook nog eens ontkracht, maar in het emotionele tijdperk maakt dat niet meer uit. We worden bedreigd en dat is het moment om vrijheidsbeperkende maatregelen te accepteren. Zo staat er in de nieuwe Wet of Defensie Gereedheid (WODG) dat het leger data van burgers moet kunnen opslaan, die betrekking hebben op kenmerken die discriminerend zijn als je ze gebruikt. Denk daarbij aan seksuele en politieke voorkeur, maar ook etniciteit. Die data mag een overheid niet gebruiken, omdat je dan onderscheid maakt op een manier die grondwet als discriminerend typeert. Daarom mag je die data ook niet opslaan, of delen met bondgenoten die nog minder respect hebben voor de persoonlijke levenssfeer.

Dit verbod wordt wegens de aanstaande Russische invasie ingetrokken. Al levert het geen greintje extra veiligheid op, de Grondwet moet op de schop. De partijen die dit nu voorstellen, hebben zelf eerst in hun wijsheid besloten om het leger de vergetelheid in te bezuinigen, laten we dat niet vergeten. En iets wat je op het gebied van defensie in een dag kapot maakt, kan meer dan een decennium kosten om te herstellen. Op korte termijn is het praktisch gezien niet mogelijk om de bezuinigingen van de middenpartijen in een tempo te herstellen, waardoor Oekraïne er iets aan zou hebben. In andere landen is dat ook het geval, daar worden allemaal vervangende zware wapens besteld die rond 2030 en erna geleverd kunnen worden. Je moet het vandaag doen met het leger dat je nu hebt en dat is gisteren onklaar gemaakt. Morgen is een ander verhaal, maar dan is Poetin allang dood.

Misschien wil Poetin inderdaad de NAVO aanvallen, eigenlijk kan niemand in zijn hoofd kijken. De huidige cultuur van paniek, de partijen die ons willen waarschuwen voor de vuist van Poetin zijn echter heel stellig (nadat ze eerst leger en energiezekerheid beschadigen en Poetin een sterke hand met kaarten geven waar hij niet van had durven dromen). Die stelligheid begon met de verhalen van Zijlstra. En misschien heeft hij zelfs gelijk, je kunt niks uitsluiten. Wat we hier echter zien gebeuren is Haagse werkelijkheid en dat is een ander concept dan werkelijkheid in de wereld van een wetenschapper of politieagent: iets is waar of niet. Beroepspolitici hebben meerdere varianten van de werkelijkheid, iets kan waar zijn met gradaties. In die cultuur is liegen ook niet absoluut slecht, het is maar hoe je het ziet.

Voor de coalitiepartijen was het destijds niet opportuun om het kabinet te laten vallen. ChristenUnie wilde graag meeregeren en moest flink water bij de wijn doen. Natuurlijk heeft Zijlstra gelogen, maar als je daarom de regering laat vallen is de kans groot dat je de volgende keer niet meer mag aanschuiven. Aan de andere kant geeft Zijlstra wel toe dat hij de ontmoeting heeft verzonnen, je wil hem er alleen niet te hard op pakken. Het Haagse compromis met nieuwe vormen van waarheden is dan geboren. De andere partijen accepteren dat de woorden die Poetin uitsprak bij de ontmoeting met Zijlstra wel de agressieve lading kennen die de VVD’er ervaren zegt te hebben. Maar het klopt inderdaad dat de ontmoeting er nooit is geweest, dat was niet netjes van de minister. Deze redenering is intern compleet tegenstrijdig, maar zo hou je het gezellig. Uiteindelijk was ook dit niet houdbaar en gooide Rutte Zijlstra maar voor de bus.

In de situatie die volgt kun je mensen indelen die ‘voor’ of ‘tegen’ Poetin zijn. Een redelijk midden bestaat niet. Gegeven zijn CV en vrienden is het meteen duidelijk dat er aan het huidige Russische regime van Poetin allemaal risico’s kleven. Daar wees ik bij de bromance van Rutte en Poetin in 2013 al op. Het moet ook mogelijk zijn om te stellen dat je desondanks niet in redelijke paniek moet vervallen en je grondwet ten allen tijde moet respecteren. Dergelijke nuances zijn inmiddels niet meer mogelijk. Je bent bang, of je wordt door Poetin betaald.

Lang verhaal kort: misschien is de tijd aangebroken om weer normaal te doen. Het begon met de pandemie, in 2020. De samenleving splitste zich op in deugkneuzen en wappies, waarbij de eerste groep het uiteindelijk won. De pandemie ging letterlijk over in de oorlog in Oekraïne en daarbij ontstond een soortgelijk schisma. Daarbij draait het eigenlijk om de vraag, hoe gevaarlijk het regime van Poetin nu echt is. Het gevoel van oorlogsdreiging begon bij de rare actie van Rutte en zijn fantasierijke handlangers. Je zou willen dat pragmatisme terugkeert, eerlijkheid, keuzes maken op basis van echte feiten. Niet je mening in een TikTok-filmpje van dertig seconden proberen te vouwen, daarbij elke nuance de nek omdraaien.

De grootste paniekzaaiers van nu zouden best eens terug mogen blikken op hun eigen rare beleid van nog niet zo lang geleden. Wie zichzelf echter als de nieuwe Messias ziet die het land wel even beschermt tegen het monster uit het Oosten, als je haar of hem maar genoeg ongecontroleerde macht geeft, is daar natuurlijk niet toe bereid. Het zet de deur open voor totalitarisme, dat zagen we al bij het verzamelen van gegevens op een manier die in strijd is met de grondwet - maar vanwege ‘de oorlogsdreiging’ nu eenmaal moet. Vroeger, voor 2020, was Nederland leuker. Geen schisma’s, paniekerige narratieven en redeloze sensatiezucht die de burger voor onmogelijke dilemma’s zet. Zullen we weer teruggaan naar die tijd, van het redelijke, respectvolle debat bij een kopje thee en een mariakaakje? We deden een poging bij De Nieuwe Wereld, hieronder te zien.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek. Veel kijkplezier!

Ik maak deze journalistiek mogelijk

Connecting the dots. De laatste weken krijgen we een golf van paniekerige oorlogsberichten om de oren. Neem de Duitse bondskanselier Merz.

Het problematische bij dit soort berichten is dat het onmogelijk is om bewijs in te zien. Je kunt erom vragen, maar dan blijkt dat uit oogpunt van veiligheid er niets gedeeld kan worden, ‘het Kremlin leest ook mee’. Zo wordt een land klaargestoomd voor oorlog, zonder dat een kritische burger kan controleren of de onderbouwing er wel is.

Premier Fico van Slowakije koppelde het aan de Europese budgetcyclus. Elke zeven jaar is er een nieuwe Europese begroting of ‘Multiannual Financial Framework’. Het huidige MFF startte in 2021 en loopt eind volgend jaar af.

In dat MFF is geregeld dat de Europese Commissie (EC) zelf geld mag lenen. Dat is nadrukkelijk verboden volgens het Europees verdrag, maar vanwege de pandemie moesten de regels wijken. Destijds is afgesproken dat de EC het geld zou lenen tussen 2021 en 2027. Dat is precies de periode van het huidige MFF. Merk op dat dit MFF in 2021 begon, terwijl de ziekenhuizen in 2020 vol lagen met patiënten. Als je een noodmaatregel invoert vanwege een virus, dan is het een beetje raar om uit urgentie een jaar te vertragen.

Wie goed zoekt in de officiële documentatie, ziet dat het plan om te lenen uit 2017 komt. Destijds wist men natuurlijk al dat er een nieuw MFF zat aan te komen, in 2021. De regeringsleiders spraken af om in de zomer van 2019 een compromis te bereiken over de nieuwe begroting. Elk lid in de Europese raad heeft immers het recht om een vetokaart te trekken. Als je in 2021 een nieuw MFF wil hebben, is het nodig om in 2020 de wetgeving op papier te hebben en dan moet je in 2019 weten dat niemand zijn veto inzet.

In december 2019 begon de Corona-pandemie, een perfect excuus om een MFF met 800 miljard aan leningen erbij aan de bevolking te verkopen. Wie kritisch was, kreeg het etiket ‘wappie’. Daarom kwam het Coronafonds er, een meerderheid accepteerde de bijzonderheid dat er een jaar werd gewacht met lenen en er dus niets naar ‘de zorghelden’ kon gaan. In 2028 moet het nieuwe MFF van start gaan, dus je krijgt dezelfde discussie als in 2019.

Het lenen gaat door tot 2027, als het huidige MFF is afgelopen. Wie in het overzicht met Coronaleningen kijkt, ziet iets vervelends gebeuren. Er zijn leningen die aflopen voor 2027. De rente daarop bedraagt ongeveer 2,5 procent. Langlopende leningen kennen een hogere rente. Dat is logisch, want het risico is dan ook groter. Het hele fonds moet zijn afgelost voor 2058 en de maximale looptijd van een lening die aangegaan kan worden is dertig jaar. Dat is bij woninghypotheken ook zo. Het betekent praktisch dat de EC tot en met 2027 kan lenen.

Destijds was de gedachte dat geld lenen niks hoeft te kosten. De aanname van ook gerespecteerde economen was dat je rente bijna een halve eeuw vooruit kon voorspellen, die moest wel nul zijn en blijven. Die aanname is op niets gestoeld anders dan een paniekgevoel vanwege de pandemie en historisch gezien is het ook heel raar om aan te nemen dat rentes niet veranderen. Maar wederom, er was paniek, we zouden allemaal doodgaan door het virus, dus ook deze aanname was acceptabel voor iedereen die niet voor wappie uitgemaakt wilde worden. Als je doet alsof rente niet bestaat, kost dit lenen elke Nederlander slechts twee tientjes per jaar. Ga je daar moeilijk over doen?

In het overzicht met uitgegeven leningen zien we dat de rente op de lange leningen eerder vier procent bedraagt, of zelfs nog meer. Het lenen mag doorgaan tot 2027, wat betekent dat de rente op schulden die voor die tijd aflopen, wordt betaald met nieuwe leningen waarvan ook niet duidelijk is hoe die afgelost gaan worden. Een uiterst riskante constructie. Als de EC de maximale leencapaciteit benut, is er eind volgend jaar een schuldpositie van 800 miljard bij een rentestand die vier procentpunt hoger is dan gedacht. Dat is een nadeel van 30 miljard per jaar in 2028 en daarna, door een stomme rekenfout gebaseerd op onredelijk positieve aannames. Dan hebben we het dus echt niet over twee tientjes de neus, was dat maar zo.

In het Coronafonds is geregeld dat Nederland 51 miljoen krijgt voor de IC, geld dat Nederlandse ziekenhuizen te laat zou bereiken: dat was opzet. Het deel van de Europese schuld waar Nederland garant voor staat, plus de rentetermijnen tot 2030, is gelijk aan 50 miljard, het duizendvoudige van wat ‘de zorghelden’ kregen waar het allemaal om te doen was. De samenleving accepteerde het.

Fico hint ernaar dat er nu iets soortgelijks gebeurt: een bange bevolking zal accepteren dat er weer geld geleend wordt om het leger sterker te maken. Net als bij de pandemie en de zorghelden zal slechts een fractie van het geleende geld daadwerkelijk bij de mensen aankomen waar het om gaat, nu militairen. Die verdienen nog steeds schandalig weinig. De gedachte leeft dat de bevolking er wel weer intrapt: Europa moet ‘sterker’ zijn, doe er een foto bij van een schattig kind en klaar is Kees. Wil je dan niet dat het kindje veilig is, helemaal als je weet dat honderden miljarden lenen dankzij Europese rekenkundige magie nog geen twee tientjes de Nederlander kost? Daarom.

Maar zijn de berichten over de toegenomen Russische dreiging dan onjuist? Daar lijkt het wel op. Het zomeroffensief van de Russen in Oekraïne is vastgelopen, dan is het niet logisch om nog een grondoorlog te starten tegen een militair bondgenootschap met de VS erin, die over het sterkste conventionele leger op aarde beschikken. Een land dat zo zwaar bewapend is, wil je geen excuus geven om te schieten.

Nu was ‘ze sekgen of ze NATO’, onze eigen Mark Rutte, op bezoek in Litouwen. En inderdaad, ga naar Polen en de Baltische staten en spreek met mensen op straat: Rusland heeft zijn buren eeuwenlang van de vrijheid berooft dus in die contreien is men vanzelfsprekend niet te beroerd om een sterke defensie tegen een mogelijke Russische aanval op te tuigen. Er worden ook wel degelijk pogingen gedaan om te hacken, van Russische kant, op een manier die lastig te rijmen valt met vreedzame intenties. Dat is in ieder geval wat gesprekken achter de schermen met mensen uit de inlichtingenwereld leert. Er is niks mis met alert zijn.

Zijn er echter recente inlichtingen die doen vermoeden dat de kans dat Rusland de NAVO gaat aanvallen, is toegenomen? Die vraag stellen kan er al voor zorgen dat mensen denken dat je door het Kremlin wordt betaald. Voor ondergetekende is dat vanzelfsprekend niet het geval. Het moet wel mogelijk zijn om dergelijke vragen te stellen. Bij een gezamenlijke persconferentie van Rutte en de premier van Litouwen, Mindaugas Sinkevičius, gebeurde er iets opmerkelijks.

Sinkevičius vertelde dat de uitgaven aan defensie van zijn land op vijf procent zitten, hij ‘zit bij de club’. Rutte kon het waarderen, blijkens de lichaamshouding en de welbekende grijns. Toen gebeurde er iets opmerkelijks, op veertien minuten in de videoregistratie. Een journalist wilde ook weten of er inderdaad sprake was van toegenomen dreiging. De Litouwse premier antwoordde dat hij het daar met Rutte over heeft gehad en dat er geen ‘bewijs’ is van toegenomen dreiging. Hij stelde ook dat het belangrijk is om ‘kalm te blijven, niet te overdrijven’. Rutte is daar minder van gediend en stamelt nog dat er ‘acties van de Russen zijn, zeker of waarschijnlijk’ en dat daar reacties op kunnen komen die ‘zichtbaar of onzichtbaar zijn’. De persconferentie is ook meteen afgelopen.

Litouwen heeft een leger van twaalfduizend man in drie brigades, waarvan er een gemobiliseerd moet worden in tijden van oorlog. Het land heeft een grotere landmacht met België, terwijl het met geen drie miljoen inwoners een vier keer zo kleine bevolking heeft. Net als de andere Baltische staten is er geen marine of luchtmacht van betekenis. Andere NAVO-landen leveren daarom per toerbeurt enkele toestellen om het luchtruim te bewaken. Op dit moment zijn er negen Italiaanse en Turkse straaljagers in de regio actief. Als Russische toestellen vanaf de zee het luchtruim van de Baltische staten dreigen te bereiken, dan worden ze door NAVO-toestellen opgewacht, zoals de Britse Eurofighter in juni 2014 hierboven.

Waakzaam zijn en een leger hebben dat op crises kan reageren, betekent niet dat NAVO-landen niet anders kunnen dan vervallen in redeloze hysterie. Zo ligt er nu een Wet op Defensie Gereedheid (WODG) bij de Raad van State. Daarin staan voorstellen om Nederlandse militairen realistischer te kunnen laten oefenen op eigen bodem. Daar is niks mis mee natuurlijk. Dezelfde wet maakt het mogelijk om gegevens van burgers op te slaan, waar de overheid alleen niks mee mag doen volgens het discriminatieverbod uit de grondwet. Zo mag de overheid niet opslaan wat de seksuele voorkeur of etnische afkomst is van een individu, omdat het discriminatieverbod regelt dat je toch niks met die gegevens mag doen - waarom zou je ze dan opslaan?

Het gevoel van toegenomen Russische dreiging, een gebrek aan daadwerkelijke inlichtingen ten spijt, maakt dat mensen accepteren dat het discriminatieverbod niet meer zo letterlijk genomen wordt. Zo beschadig je het democratisch gehalte van je eigen samenleving, zonder dat je er een gram veiligheid voor terugkrijgt. Los van hoe men over Poetin en de Russische dreiging denkt, is dat een enorme stap die eigenlijk meer discussie verdient. Een paniekerige sfeer draagt daar niet aan bij, net als tijdens de pandemie.

Daarnaast zorgen al die uitgaven voor maatschappelijke problemen. De rentes op staatsschulden zijn hard aan het stijgen, we zagen het al. Frankrijk leent nu tegen vijf procent. Trump wilde dat ook Frankrijk vijf procent van de economie aan defensie zou uitgeven, een ambitie die later werd teruggebracht. Het betekent dat Frankrijk tientallen miljarden extra moet uitgeven, terwijl het begrotingstekort al ongezond hoog is. De Franse regering zal pijnlijke bezuinigingen moeten doorvoeren, of de belastingen nog verder verhogen terwijl de economie nu al wordt afgeknepen door een veel te grote overheid. Als men aanneemt dat de Russische tanks volgende week al onder de Arc de Triomphe kunnen rollen, zijn dat terechte offers. Maar is dat risico echt wel zo reëel? In Nederland is het niet anders. Er moet structureel 19,3 miljard extra naar defensie. Dat uitgavenminimum is vastgesteld, hoe dat betaald wordt is dat niet. Het is een bron van een hoop politieke onrust.

Als kers op de taart van hysterie kunnen we afsluiten met Jan Paternotte van D66. De afgenomen acceptatie van homo’s in Nederland is volgens hem ook een complot van Poetin. Bewijs daarvoor is er niet, maar in emotionele tijden doen feiten en onderbouwingen er steeds minder toe. Het is een optie om wel alert te zijn maar niet te ‘overdrijven’, zoals de premier van Litouwen opmerkt. Hij kan het weten, zijn land grenst aan Rusland en is eeuwenlang onderdrukt door de grote buur. Misschien is het een idee om naar hem te luisteren?

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder een bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder. Of u bestelt mijn boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book en een papieren boek.

Ja, ik steun deze journalistiek

Een meerderheid van de Europese burgers en van de Europarlementariërs is helder: Chat Control moet er niet komen. Daarmee wordt bedoeld dat elk bericht dat alle burgers via berichtendiensten sturen, wordt gecontroleerd op beelden van kindermisbruik (CSAM). Ook als er geen redelijke verdenking is, wordt er een opsporingshandeling ingesteld: tegen letterlijk iedereen. Op dinsdag 29 september wordt er toch stiekem gesproken over een manier om Chat Control door te kunnen laten gaan. De Europese Commissie (EC) en de regeringsleiders hadden de meeting geheim willen houden, maar de agenda is per ongeluk uitgelekt.

Eerdere stemmingen mislukten, omdat Chat Control omstreden is. In het nieuwe wetsvoorstel gaat de EC nog een stapje verder. Er komt een ‘EU Centre’, een Europese instelling, die zelf ook in de berichten van burgers mag graven. Nu mag enkel de nationale politie dat doen, onder strikte voorwaarden. Die worden dus wat opgerekt, met een nieuw ‘EU Centre’.

Een groot bezwaar tegen Chat Control is dat het een manier is om het briefgeheim in de digitale wereld voor eens en voor altijd af te schaffen. Het gaat er niet om dat het zou kunnen, maar dat het vanaf de start per definitie zo is. Bij de discussie over CBDC zou je bijvoorbeeld nog kunnen zeggen dat programmeerbaarheid van het geld, wat de meeste mensen niet willen, niet direct is ingebouwd. Een kwalijk aspect zou zich dus wel later kunnen manifesteren, maar omdat er niet direct sprake van is, hoeft het niet fout af te lopen. Bij Chat Control is dat anders; de ingrijpende inperking van burgerrechten treedt direct op. Dat heeft te maken met de opzet van de wet.

De wet heeft betrekking op gebruikers van digitale diensten voor berichtenverkeer. Iedereen die weleens digitaal een bericht stuurt via een platform dat is gericht op winst maken (en dat is elk platform) valt eronder. Dat is letterlijk de complete bevolking, uitgezonderd de personen die sinds het midden van de jaren ‘90 letterlijk nooit een SMS, een whatsapp-bericht, of een bericht via de diensten van social media (zoals Facebook Messenger) hebben verstuurd. Die laatste groep stuurde voor de komst van het internet enkel papieren brieven en is daar sindsdien consequent mee doorgegaan. Kent u zo iemand? Daarom gaat deze wet over letterlijk iedereen.

De wet gaat niet over gerichte zoekacties naar pedofielen en hun netwerken. In die wereld kunnen verspreiders van beeldmateriaal een soort carrière maken. Iemand kan bijvoorbeeld stiekem foto’s maken van naakte kinderen op campings en die op een USB-stick zetten, om met anderen te ruilen. Gesprekken met zedenexperts leerden dat het zo werkt. Als je deze types en hun netwerken in kaart wil brengen en ontmantelen, dan zal iedereen zeggen: be my guest. Maar dat is niet de focus van de wet.

Bij elke wet moet de EU uitleggen waarom de lidstaat iets niet zelf mag regelen. Meestal gaat de lidstaat over ethische onderwerpen, zoals opsporing door de eigen politie. De EU gaat over de interne markt, zo kunnen EU-lidstaten geen verschillende importheffingen opleggen aan derde landen: een logisch gevolg van open binnengrenzen, die zou belastingontwijking heel simpel maken. Het Europees verdrag stelt dat de lidstaat altijd over het onderwerp gaat, tenzij het door dit soort logische gevolgtrekkingen niet anders kan. Dat heet een toets op subsidiariteit, de lagere overheid moet het oplossen tenzij het echt niet anders kan. Nu klinkt opsporing niet als iets dat te maken heeft met de interne markt. De EC heeft echter een kunstgreep uitgevoerd. In het wetsvoorstel lezen we:

‘Nationale eisen die aan dergelijke marktspelers worden opgelegd om online seksueel misbruik van kinderen aan te pakken, vergroten dan ook de versnippering van de digitale eengemaakte markt en brengen aanzienlijke nalevingskosten voor de aanbieders met zich mee, terwijl ze onvoldoende doeltreffend zijn vanwege het grensoverschrijdende karakter van de betrokken diensten. Alleen met maatregelen op EU-niveau kunnen belemmeringen voor de eengemaakte markt voor digitale diensten worden weggenomen, kan de rechtszekerheid voor aanbieders worden vergroot en kunnen de nalevingskosten worden beperkt.

Door een Europese wet te maken die voor elk land gelijk is, los van hoe men in de lidstaten over het onderwerp denkt, krijgen bedrijven als Facebook ‘beperkte nalevingskosten’. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om te kijken hoe je zo veel mogelijk pedofielen vangt: de verkopers van het materiaal op genoemde USB-sticks blijven buiten schot, maar als oma via whatsapp een vakantiekiekje deelt met de bridgeclub is ze wel verdacht. Daarom verliest iedereen de persoonlijke levenssfeer.

Bij gesprekken hierover hoor je vaak dat mensen kindermisbruik zo erg vinden, dat het misschien toch doorgang moet vinden. Deze mensen doen er goed aan zich te realiseren dat de wet is gericht op meer winst voor big tech en niet het vangen van viezerikken. Omdat Chat Control openbaar is aangekondigd, zal er in die wereld niemand nog beelden via een gecontroleerd kanaal delen. Als je die viezerikken echt wil vangen, moet je de politie de ruimte bieden om meer collega’s aan te nemen. Dat gebeurt dan weer niet.

Dezelfde aanbieders zijn degenen die berichten van gebruikers - alle gebruikers - gaan scannen. Dat doen ze door bestaande beelden te vergelijken met de foto’s die mensen naar elkaar sturen. Aangezien het om miljarden berichten per dag gaat, kun je er donder op zeggen dat het alarm regelmatig ten onrechte zal afgaan.

De aanbieders krijgen de beelden niet zelf, ze krijgen die niet te zien. Ze krijgen van de politie in elk land een hash van de beelden waarop gezocht wordt. Een hash is een code met cijfers en letters die ontstaat door een algoritme op een foto los te laten. Afhankelijk van wat er op de foto te zien is, ontstaat er dan een code, de hash. Geen twee foto’s hebben dus dezelfde hash. Alle berichten die gebruikers van berichtendiensten sturen, worden ook gescand met de hash. Als er een match is, wordt de politie ingeschakeld.

Waarom zorgt Chat Control er nu voor dat er niet alleen op CSAM gezocht kan worden, maar op alles wat de zittende macht onwelgevallig is? De aanbieder weet enkel dat er een match is en heeft geen kennis over de inhoud waardoor de match er is. Om het te vergelijken met het controleren van papieren brieven: vroeger zou de overheid beelden naar het postbedrijf kunnen sturen van misbruik en medewerkers daarvan opdragen om elke brief te openen en te vergelijken met die bestaande beelden. Dat is praktisch niet te doen, ook omdat de werknemers er ziek van zouden worden. Ook is het logistiek niet uit te voeren. Door de rekenkracht van computers is het logistieke bezwaar verleden tijd.

In een wereld met enkel papieren post zouden de genoemde medewerkers alleen wel weten waarom ze al het briefverkeer controleren. Ze schenden dan het grondwettelijke bepaalde briefgeheim maar het is ze tenminste duidelijk waar ze naar op zoek zijn. Door hashing is er van dat laatste geen sprake meer. De overheid zou ook burgers kunnen opsporen die naar een demonstratie gaan, bijvoorbeeld. De flyer daarvan zou als CSAM aangemerkt kunnen worden. De aanbieders gaan ernaar op zoek en delen de persoonsgegevens met de politie, denkende dat ze hebben geholpen om pedofielen te bestrijden.

In dat kader mag dit interne politiedocument worden genoemd, opgesnord door Tom van Lamoen van de Libertaire Partij. Er wordt gevreesd dat mensen die gericht zijn op ‘regionale identiteit’ over kunnen gaan tot ‘extremisme/terrorisme’, omdat ze denken ‘in oorlog te (zullen) zijn’. Je herkent deze mensen omdat ze moestuinen aanleggen (?).

Het is een kleine stap om Chat Control uit te breiden van CSAM naar moestuinen en daarmee naar elke denkbare discussie. Chat Control is de digitale variant van het openscheuren van brieven, wat de politie vroeger soms deed als daar aanleiding voor was. Het argument dat het nu eenmaal moet omdat het om een heftige misstand gaat, namelijk misbruik van kwetsbare kinderen, gaat niet op. Als de brief ten onrechte is opengescheurd, is de inhoud blootgelegd. Dat is een aantasting van de persoonlijke levenssfeer. Bij Chat Control werkt dat ook zo. De wet maakt het mogelijk om in persoonlijke berichten te graven, waarbij het niet uitmaakt wat het uitgesproken doel is: helemaal niet als dat doel makkelijk opgerekt kan worden naar moestuinen bijvoorbeeld. Een opengebroken digitaal bericht betekent dat het briefgeheim is geschonden, net als bij een opengescheurde papieren brief.

Ook mag niet onvermeld blijven dat de overheid aantoonbaar niet in staat is om met grote hoeveelheden gevoelige gegevens om te gaan. In Italië is er een incident geweest rondom Revolut. Hackers kregen toegang tot een server van de Italiaanse politie en vroegen Revolut om persoonlijke gegevens van 680 mensen, zoals hun saldi, hun transacties en hun legitimatie. Revolut nam aan dat het een echt bericht van de politie was en stuurde de hackers de gegevens toe. Veel van deze mensen vrezen nu voor de gevolgen voor hun privéleven, zoals de kans dat ze ontvoerd gaan worden. Chat Control maakt het voor criminelen nog makkelijker om gegevens van gewone burgers te stelen.

Chat Control zal er waarschijnlijk komen, ook al zijn parlementen tegen. Bij een laatste stemming in het Europees parlement was een meerderheid tegen. De EC wachtte toen totdat het vakantie was en veel tegenstanders op de camping zaten. De politieke bondgenoten van voorzitter Von der Leyen waren wel gewaarschuwd: er zou op het allerlaatste moment alsnog een stemming komen. Ook toen kwam er geen meerderheid, door de grote hoeveelheid afwezigen. Die werden bij de voorstemmen opgeteld en zo kon de wet doorgang vinden zonder parlementaire meerderheid.

In dat vorige artikel is ook genoemd dat de EC schrijft dat een ruime meerderheid van de Europeanen voorstander is van de wet. Je komt enkel bij die meerderheid uit, als je mensen voorlegt dat het om een specifieke casus gaat en er daadwerkelijk een risico is.

Als je die nuance weglaat en mensen vraagt of ze het briefgeheim willen afschaffen, dan is een grotere meerderheid juist wel tegen. Europarlementariër Patrick Breyer, naar eigen zeggen zelf het slachtoffer geweest van misbruik als kind, liet een enquête uitvoeren onder iets meer dan tienduizend Europeanen. Een meerderheid van 72 procent was tegen, er was geen significant verschil tussen de leeftijdscohorten.

Ook mag nog vermeld worden dat politici en militairen zijn uitgesloten. Dat is toch opmerkelijk. Je kunt betogen dat bijvoorbeeld topmilitairen in een afgeschermde omgeving moeten kunnen communiceren, je wil niet dat hun berichten op de verkeerde plek belanden. Als er met Chat Control echter alleen naar bekende CSAM wordt gezocht, dan is er van dat risico geen sprake. Chat Control gaat dus over veel meer dan CSAM, eigenlijk moet briefgeheim in het digitale tijdperk verdwijnen. Met de kracht van AI en moderne computers is elke burger dan verdachte, bewijslast wordt omgedraaid, de aanname van onschuld is verleden tijd. De overheid ziet iedereen als crimineel, bewijs maar dat je het niet bent. Daar gaat dit over.

Chat Control neemt een prominente plek in in mijn laatste boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek.

Mijn werk wordt gratis ter beschikking gesteld, maar het kan er niet zijn zonder bijdrage van de lezer. Kies zelf een bedrag, afhankelijk van wat u het waard vindt, via de knop hieronder.

Ja, ik maak deze journalistiek mogelijk

Geef de vleermuis maar weer de schuld. Hier lijkt geen enkel verband tussen te zitten, maar toch is het zo. Er is een geluid in het parlement ontstaan om burgers te helpen met gestegen energiekosten. Nu blijkt dat dat niet mag vanwege de pandemie. Dat gaan we uitleggen.

Ja, ik maak deze journalistiek mogelijk

Door internationale spanningen - om het zacht uit te drukken - zijn de prijzen van olie en gas gestegen. Westerse overheden hebben de neiging om daar nog eens extra belasting over te heffen. Dat doen ze naar eigen zeggen vaak uit nobele overtuigingen; het helpt landen om ‘klimaatneutraal’ te worden. Nu gaan die belastingen ook de lopende begroting in, dus eigenlijk moet je helemaal niet willen dat mensen stoppen met hun slechte gedrag. Bij accijns op roken werkt dat ook zo.

De Kamer ontdekte deze week dat het niet mogelijk is om de belasting op energie te verlagen. Dat heeft te maken met de afspraken rondom het zogeheten Coronafonds, weet u nog? In 2020 besloten de regeringsleiders van de EU dat de Europese Commissie (EC) een bedrag van 800 miljard zou lenen om de gevolgen van de pandemie op te vangen. Grofweg de helft zou een lening zijn, die ontvangende landen ook weer moeten terugbetalen. Ook bevat het fonds een vorm van solidariteit. Zo krijgt Italië meer dan dertig keer zo veel geld als Nederland. Vanuit medisch oogpunt is dat niet uit te leggen, maar de pandemie is dan ook handig gebruikt, of misbruikt, om allemaal ongerelateerd beleid dat toch op de plank lag, salonfähig te maken.

In 2020 is afgesproken dat de EC het vanwege de pandemie benodigde geld leent en uitdeelt aan landen, als ze bepaalde afspraken hebben gerealiseerd. Een van die afspraken is dat Nederland op dit moment de gasprijs juist zal verhogen maar ook varkenshouderijen saneert, de vaste pensioenen loslaat en belooft deze keuzes te bespreken met een commissie die toeziet op gendergelijkheid. De enigszins sceptische, of gewoon nuchtere burger zou zich dan kunnen afvragen wat die zaken met een virus en een medische noodzaak te maken hebben. Destijds was de paniek in de samenleving zo groot dat mensen ook alleen in de auto met een mondkapje op gingen zitten. In die periode is het lenen voor dit soort plannen ontworpen en ja, paniek doet bijzondere dingen met de mens.

Nederland zou veertig miljard lenen om het fonds te vullen en daar zelf ruim vijf miljard uit krijgen. Dat is dus een forse gift, waarvan niet in te zien is waarom je dat zou moeten doen ‘vanwege een virus’. Deze sigaar uit eigen doos krijgt een land, ook Nederland, pas als de plannen door de EC zijn beoordeeld. De werkwijze stond op de website van de EC, hierboven. Om de EC de kans te geven nationaal beleid te beoordelen, was het nodig dat er een periode werd ingelast om de nationale regeringen ook echt te controleren. Ondertussen lagen de ziekenhuizen vol. Als het de EC en de regeringen echt om de zorg, de ‘zorghelden’ en volksgezondheid was geweest, dan hadden ze natuurlijk geen extra vertragende bureaucratische procedure ingebouwd tijdens een noodsituatie.

Om in aanmerking te komen voor het terugkrijgen van het eigen geld, moesten landen beloven meer dan de helft van het Coronageld te besteden aan ‘green’ en ‘digital’. Het kabinet Rutte-3 van toen besloot om het indienen van het plan uit te stellen tot 2023, zodat ze zeker wisten dat de EC ermee akkoord zou gaan. In het Nederlandse plan zit ook een bedrag voor het versterken van de capaciteit van de IC.

De verpleegkundigen hadden het inderdaad zwaar te verduren. Toch is besloten om het benodigde geld pas na het einde van de pandemie op de plek te laten aankomen waar het nodig was. Iedereen die een beetje kritiek had op de werkwijze tijdens de pandemie kreeg het predicaat ‘wappie’. Nog steeds is niet duidelijk waarom er soms zoveel urgentie is dat je juist gaat vertragen. Je kunt het aan een arts vragen die op de spoedeisende eerste hulp werkt. Kom je wel eens situaties tegen rondom een patiënt dat de nood zo hoog is dat je een jaar wacht met iets doen?

Nederland kreeg een ‘Herstel en Veerkracht Plan’ (HVP), Italië een ‘Piano Nazionale di Ripresa e Resilienza’ (PNRR). Ook als je geen Italiaans spreekt, zie je de gelijkenissen.

In het PNNR lezen we dat er het luttele bedrag van 29,83 miljard euro wordt uitgegeven aan ‘inclusione’. Dat was toen het toverwoord, we moeten allemaal heel inclusief zijn. Zo moeten we het gaan hebben over gendergelijkheid. ‘Salute’ is Italiaans voor gezondheid, daar gaat minder geld heen dan naar ‘inclusione’. Het klopt dat de pandemie hard toesloeg in Italië, maar dit is toch een opmerkelijke verhouding.

Nu het Nederlandse plan. We zien dus dat er grote bedragen worden rondgestrooid vanwege de pandemie. Twee dingen vallen op. Nederland moet structureel veel meer betalen dan er binnenkomt, waar geen medische verklaring voor is. Daarnaast gaat er geld naar van alles en nog wat en is zorg het ondergeschoven kindje - wederom. Als we naar die dertig miljard euro voor inclusie in Italië kijken, hoeveel komt er dan vanuit het HVP bij de IC in Nederland aan?

Vijftig miljoen. Dat is dus een achthonderdste van het bedrag dat naar Italiaanse inclusie gaat. Nederland kreeg daar 168 extra IC-bedden voor terug, de staatsschuld is met meer dan veertig miljard toegenomen. Ook als je de zorg een warm hart toedraagt mag je je afvragen of dit doelmatig is.

Het is een wonder dat er vanwege de pandemie geld naar de zorg mocht. Coronageld mag pas worden uitgegeven als het groen en digitaal gebeurt en zorg draagt daar niet aan bij, daarmee red je juist mensen. Het hele HVP van de op de kop af vijfhonderd kantjes bevat een reeks aan maatregelen waar de samenleving achteraf gezien wat kritischer op had mogen zijn.

Op pagina 26 van het HVP lezen we dat er een ‘samenhang’ is. De EC had toen ‘vlaggenschepen’ geformuleerd, als je het letterlijk vertaalt krijg je hele rare zinsconstructies. Voorzitter Von der Leyen beschreef in de zomer van 2019 - dus voor het virus - zes beleidsterreinen, haar ‘flagship projects’ die neerkomen op groen, digitaal en nog vier dingetjes. Het HVP volgt die opstelling. Dat is wel gedaan in overleg met genderorganisaties. Dat is ook wat, lig je te sterven op een ziekenhuisbed, gaan ze eerst met de genderorganisaties praten over Europese vlaggenschepen. U ziet het maar, dit document is door politici opgesteld, niet door wetenschappers en doktoren. Wie het af wil kraken is niet tegen de wetenschap in het algemeen. Je bent dan geen ‘wappie’.

Wie ontvangt die achthonderd miljard euro eigenlijk? Er zijn lijsten per land opgesteld van de honderd grootste lokale ontvangers. Wie zich verveelt, kan er een middagje in grasduinen. Laten we Kroatië er eens bijpakken, willekeurig.

Het land kreeg in maart van dit jaar, dus vier jaar na het einde van de pandemie, nog eens negenhonderd miljoen euro uitgekeerd. Wat heeft dit fonds aldaar voor de zorg opgeleverd?

De grootste individuele ontvanger is een gas- en oliebedrijf genaamd Plinacro. Net als Nederland, dat zijn gasputten heeft volgestort met beton, moet Kroatië klaar zijn om gas per schip te ontvangen, zoals LNG uit de VS. De gift is 280 miljoen euro groot, met dat geld is er een terminal in de haven gebouwd. Daarna gaan de meeste giften naar het ministerie van digitale zaken, dat bezig is een Europees digitaal paspoort uit te rollen. Als je goed zoekt in de lijst dan gaan er soms ook wel bedragen naar echte zorgverleners, maar de tendens is helder. De zorghelden waren de schaamlap, het was nooit de bedoeling om echt iets voor ze te doen.

In de Nederlandse lijst zijn overheidsinstellingen of overheidsbedrijven ook de grootste ontvangers, zoals ProRail en het Ministerie van Defensie. Nederland had ook zelf een obligatie kunnen uitschrijven en deze instellingen direct voorzien van goedkopere funding, in plaats van dat het via een ingewikkelde route met een Coronafonds werd gedaan. Maar ook dat is water onder de brug.

Er zijn zes posten van in totaal zeventig miljoen euro die betrekking hebben op het digitaliseren van de strafrechtketen. De grootste particuliere ontvanger is een varkensboer, die kreeg tien miljoen om zijn stal te saneren. Ook hier kun je je afvragen wat dat met een virus te maken heeft.

Ook is recentelijk het pensioenstelsel omgegooid. Het was belangrijk om dat voor het eerste kwartaal van 2026 te doen, omdat Nederland anders een ‘mijlpaal’ zou hebben gemist. De EC kan dan als straf een korting op de uitkering doen. Een dergelijk ingewikkeld onderwerp als het pensioenstelsel zou je misschien iets langer willen bediscussiëren.

Er is echter afgesproken om het Coronafonds van 2021 tot en met 2027 geld te laten lenen, zodat de algemene Europese begroting wordt versterkt. De Europese begrotingscyclus loopt ook over die periode, virus of niet. De maatschappelijke hervorming als het herzien van het pensioensysteem moet daarom voor 2027 afgerond.

Er wordt dus niet gekeken naar wat een land zelf nodig heeft, wat optimaal zou zijn gegeven de lokale omstandigheden: het gaat erom de Europese begroting te versterken. In 2028 breekt er een nieuwe budgetcyclus aan, tot die tijd mag er geld worden geleend vanwege Corona en tot die tijd kunnen er dan ook hervormingen geforceerd worden. Merk voor de volledigheid op dat in 2021 de begroting tot en met 2027 bijna verdubbeld is naar twee biljoen euro over de hele periode: een ‘eenmalige’ crisismaatregel. In het huidige voorstel is die verdubbeling echter permanent gemaakt. Het jongetje op de foto wijst er met zijn rechter elleboog naar. Er is niet zoiets als een tijdelijke crisismaatregel. Elk beleid is permanent, wees er daarom altijd meteen kritisch op.

Nu zouden we het over energiebelastingen hebben. Wat zegt het HVP daarover? Die is, zoals u zag, gericht op de ‘twin transition’ van Nederland - groen en digitaal. Zo maak je Nederland ‘inclusiever’, daar is dat woord weer, en een andere energiebelasting draagt daaraan bij. Hoe dat werkt en wat het met een virus of zorg te maken heeft, Joost mag het weten. Maar dit is wat er staat.

Het is de bedoeling dat de samenleving op stroom gaat draaien, gas moet eruit. Als elektriciteit goedkoper wordt kan de belasting op gas omhoog. Dat zijn zaken die een groter effect hebben op de laagste inkomens, want die besteden een groot deel van hun inkomen aan energie. De regering accepteert in het HVP dat gas gewoon duurder wordt, ook voor arme gezinnen.

Sterker nog, die arme gezinnen zijn een melkkoe. Nederland krijgt bijna niets uit het HVP maar moet wel forse uitgaven doen. Interessant genoeg zijn er daarom belastingverhogingen opgenomen in dat HVP, het financiert voor een deel zichzelf. Hogere belasting op gas is daar onderdeel van: net als het afschaffen van de zelfstandigenaftrek.

Mocht u nog twijfelen aan de intenties; het duurder maken van gas, ook voor arme gezinnen, is opzet, geen toeval of ‘de schuld van Poetin’. Pagina 360 bevat geen woord Russisch.

In 2022 is er een aanpassing toegevoegd vanwege de oorlog in Oekraïne. Met hogere belasting op gas kun je ontheemden huisvesten en de kosten van het snel omgooien van het pensioenstelsel dekken. Een enorme berg maatregelen is dus in 500 pagina’s gegoten, waarbij alles aan het virus wordt gekoppeld. Als je eruit citeert, denken mensen dat je het verzint, dat er iets mis is met je. Toch staat het er gewoon.

De verandering komt neer op het goedkoper maken van elektriciteit, dat foutief is omschreven als ‘bron van energie’, net als gas, dat dus duurder wordt. Burgers krijgen zo de prikkel om over te stappen, ook al kan dat vaak niet. Dan zit je enkel met hogere lasten. Ook voor bedrijven is het nadelig maar het kabinet schrijft dat de milieubeweging er wel mee in zijn nopjes zal zijn.

Omdat de energiebelasting moet stijgen in de periode tot 2028 (dan is de begrotingscyclus afgelopen) is het in tijden van duurdere energie niet mogelijk om burgers te helpen met een lagere gasrekening. Die twee doelstellingen staan natuurlijk haaks op elkaar. Afwijken van het HVP zou Nederland een boete opleveren.

Merk op dat veel mensen dit zien als dwingelandij van de kant van Brussel. Deze tekst, die alles aan alles verbindt, van gender tot varkens naar inclusie en Oekraïne, allemaal onder de noemer van het vleermuisvirus, is door de Nederlandse regering zelf opgesteld en ter goedkeuring opgestuurd naar Brussel. Rutte had destijds ook kunnen weigeren om veertig miljard weg te geven, waarna hij moest bedelen voor vijf miljard; een lidstaat heeft een veto op dit vlak. Die keuze is toen niet gemaakt, in Den Haag, los van wat er in Brussel gebeurt. De reden dat we hiermee zitten is omdat vooral Rutte, Kaag en Hoekstra de boel hebben belazerd. In het regeerakkoord stond expliciet dat er niet met dit soort constructies akkoord gegaan zou worden. Nu zit Nederland met de brokken.

Dit beleid - burgers opzettelijk in de kou laten zitten - komt niet uit de lucht vallen, het is opzet. Er is een Europese richtlijn over het belasten van energie uit 2004, die intussen ook wordt gewijzigd. De plannen uit het HVP van Nederland komen overeen met de doelstellingen in dat Europese document, heel veel bewoordingen komen overeen. Die bewaren we voor morgen, dit artikel wordt wat land. En onthoud: oma in de kou is een keuze, ze moet pijn lijden en haar gedrag verbeteren.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik maak deze journalistiek mogelijk

‘Het is maandag, je hebt nog steeds kans om je inzichten te delen’. Hier is een democraat aan het woord, zou je bijna denken. Europeanen en specifiek Ieren (Er is een top in Ierland) wordt gevraagd om hun zegje te doen over de vraag hoe de nieuwe eurobiljetten eruit gaan zien. Na 25 jaar wil de ECB het geld wat meer laten leven. Wie nu naar een biljet kijkt, ziet wat nietszeggende dingen, zoals bruggen die nergens heen gaan. Dat moet anders!

Wie de ECB volgt (er zijn mensen die dat doen) is recentelijk letterlijk doodgegooid met exact deze oproep. Ja, de euro wordt digitaal, maar contant geld blijft. Daarom moet ook u meedenken over nieuwe eurobiljetten, die ‘duurzamer en veerkrachtiger’ moeten zijn dan de biljetten van nu. Voor grappenmakers is het feest. Elke dag verschijnen er nieuwe berichten met dezelfde oproep: laat je stem horen want die telt. Europeanen in landen die de euro gebruiken, konden tot maandag 21 september reageren op voorgestelde designs, in de categorie ‘vogels en rivieren’, om de ‘schoonheid van de Europese natuur te vieren’, maar er is een categorie cultuur met oog voor ‘diversiteit’.

De ECB benadrukt steeds dat de nieuwe eurobiljetten een bewijs zijn dat contant geld niet verdwijnt. Waarom zou je anders nieuwe biljetten maken? Nu vertegenwoordigen de productiekosten van een biljet een fractie van de waarde van bijvoorbeeld een biljet van vijftig euro, het is geen geld volledig gedekt door een reserve in bijvoorbeeld goud. In een later stadium kan de ECB zonder veel kosten alsnog afstand nemen van cash, al zal dat niet ineens gebeuren. Op de biljetten die straks vernietigd worden staan dan mooie, kleurrijke Europese vogels die nu nog niet te zien zijn.

Kort en goed is een digitale euro toch wel een beetje de vervanger van contant geld. Een centrale bank kan immers niet oneindig veel geld uitgeven. Dat tast de waarde aan en zorgt voor andere, gerelateerde ‘maatschappelijke kosten’. Nu hebben we op dit moment als burgers al de beschikking over contant geld van de ECB en pinpassen van banken. Als daar een extra vorm van geld naast wordt gezet, zal dat de bestaande verhoudingen natuurlijk veranderen. Lees daarvoor het vorige artikel. Het gebruik van cash loopt uit zichzelf al terug. De ECB zou de hoeveelheid geld gelijk kunnen houden, door voor een uit roulatie genomen eurobiljet een gelijke hoeveelheid digitale euro’s uit te geven. Dan is CBDC geen vervanger van cash, enkel een substituut. Is dat niet eigenlijk hetzelfde?

Dat burgers zo vaak en zo expliciet wordt gevraagd om mee te denken over de nieuwe eurobiljetten geeft een vals gevoel van zeggenschap. Dat is helemaal zo, als we ons realiseren dat de ECB inderdaad ook een digitale euro wil uitgeven. De ECB opereert daarbij samen met de Europese Commissie (EC), samen schrijven ze het wetsvoorstel. Door het Europese karakter van de euro (het is niet van een enkele lidstaat) is dat op zich ook niet zo heel gek.

Nu hebben EC en ECB ook een openbare enquête gehouden over de digitale euro. Dat hoeft ook niet te verbazen, als we kijken naar het fanatisme waarmee de ECB burgers probeert mee te laten praten over toekomstige bankbiljetten. Bij het vragen van input van burgers gaat het voor het beoordelen van het democratisch gehalte natuurlijk niet om de vraag of er om uw mening wordt gevraagd, maar wat er met die mening gebeurt. Ingestuurde brieven kun je ook in de fik steken, of ongelezen aan de hongerige papierversnipperaar voederen. In het digitale tijdperk is het nog makkelijker. Maandenlang wijs je burgers dan op de mogelijkheid om een reactie te sturen, die je vervolgens niet leest. Je kunt dan tegen jezelf zeggen dat je 99 procent van de tijd democratisch bezig bent.

Een dergelijke raadpleging heet in de EU een ‘have your say’. Als we in het internetarchief zoeken naar de have your say over de digitale euro, zien we iets bijzonders. Alle ingezonden berichten waren afwijzend, er was letterlijk geen reactie te vinden van een burger die positief was over een digitale euro.

Links in het overzicht staat het tijdspad van het wetsvoorstel. De ‘call for evidence’, deze consultatie dus, zou van 5 april 2022 tot 14 juni 2022 lopen. In die periode is ‘feedback open’. Een volgende stap is de ‘adoptie’ door de commissie, lezen we. Dat betekent dat de EC een wetsvoorstel zal schrijven om naar het Europees parlement te sturen. Als het daar wordt aangenomen, is de digitale euro een feit.

Nu is deze pagina aangepast tijdens de periode waarin burgers feedback konden geven - en dat ook deden, unaniem negatief. Ongeveer halverwege de genoemde periode is aan de website toegevoegd dat er een tijdspad zou zijn voor ‘commission adoption’. Dat betekent dat de helft van de reacties is ingestuurd nadat toch al was besloten dat het project doorgang zou vinden. Anders gezegd: al die reacties zijn ingestuurd voor Jan met de korte achternaam. Dat is het probleem met burgers om hun mening te vragen: het is enkel een symbool van een gezonde democratie als er ook iets gebeurt met die meningen. Dat is niet het geval.

Over dit onderwerp circuleert trouwens ook een document van de ECB, de ‘Eurosystem report on the public consultation on a digital euro’, waarin de Europese burger om een mening werd gevraagd. De vraagstelling leek een beetje sturend. Zo kon men aangeven welke aspecten belangrijk zijn, bijvoorbeeld lage kosten, veiligheid of privacy. Als je mensen vraagt of ze vinden dat de digitale euro veilig moet zijn in het gebruik, dan is iedereen voor. Daarna bevat het rapport allemaal interessante diagrammen, waarin ze bijvoorbeeld de verschillen in meningen tussen landen laten zien. Dat is iets anders dan mensen vragen of ze het eigenlijk wel willen. Als je die vraag stelt, dan is honderd procent tegen. Daar moeten we het dan vooral niet over hebben.

Bij de nieuwe Europese ‘Kinderwet’ zien we dat ook. Er wordt met jongeren gesproken over voorstellen van de EC, heet het. Als je in een enquête echter de open vraag of die maatregelen wel nodig zijn, dan is driekwart tegen, ook jongeren. Vervolgens gaat een project door en is het mogelijk om te rommelen in de marge. Dat laatste geeft dan het gevoel van inspraak. Net als bij de digitale euro is het geen mogelijkheid om iets misschien niet te doen.

Al deze digitale toepassingen vallen onder de paraplu van het Europees digitaal paspoort. Daarmee kun je inloggen maar ook medische data delen, je CBDC-rekening beheren, laten zien hou oud je bent, noem maar op. Het was de bedoeling om deze in het derde kwartaal van dit jaar klaar te hebben, maar veel landen redden dat niet, zoals Cyprus. Daarom is het nu de bedoeling om de app bij de start van 2027 aan burgers te presenteren.

Voorstanders van een Europees digitaal paspoort noemen dat dit soort initiatieven de Europeaan minder maken van de Amerikanen. De app zal exclusief te downloaden zijn bij twee Amerikaanse eigenaren van appstores, namelijk Google en Apple. De visie van gedeelde data is afkomstig van het Amerikaanse bedrijf Palantir. Het Amerikaanse bedrijf Microsoft is nu hofleverancier van cloud-diensten voor het Rijk, het gaat daarbij om gegevens van burgers.

Terwijl we dit schrijven, is koningin Máxima in New York om een evenement van de Digital Public Goods Alliance bij te wonen. Hun streven is vijftig landen in vijf jaar een digitaal paspoort te geven. De Tweede Kamer is tegen maar ook dat maakt niet uit: de regering besloot een Kamermotie over het onderwerp te negeren maar het project wel met achttien maanden uit te stellen.

Dat geeft het gevoel dat er iets wordt gedaan met de zorgen van Kamerleden. Die vertraging zou er om logistieke redenen waarschijnlijk toch wel zijn, omdat niet elk Europees land even ver is. De Kamerbrief ademt uit dat er iets is gedaan met de afwijzende stemming, het project krijgt vertraging. Strikt genomen is dat dus niet waar en bovendien bleek het geen optie zijn om het hele project even te laten voor wat het was. Dat is dus macht in de marge.

Zo is het ook met die nieuwe eurobiljetten. Het idee bestaat dat burgers ook echt invloed kunnen uitoefenen. Miljoenen Europeanen bezochten de pagina van de ECB en ‘deden mee’. Als het om de toekomst van geld gaat, maakt het niet uit of er op een briefje van tien een portret van Goethe prijkt, of een tekening van een grauwe veensputer op Ameland. Wat van belang is, is wat er gebeurt met digitale munten en paspoorten. Daar mag de burger nu eens niet over meepraten, dus kregen ze dit bot toegeworpen.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Gaan we dit weekend dan echt de Russische landmacht op bezoek krijgen? Een barrage van persberichten en andere boodschappen van Europese leiders doet vermoeden van wel. De premier van Slowakije werd er letterlijk ziek van.

Ik ondersteun dit werk met een gift

Het zijn slechts woorden, maar toch. Robert Fico is de premier van Slowakije en staat op het punt naar een meeting in Oekraïne te vertrekken. Vanuit een nieuw gebouwd ziekenhuis in zijn land liet hij deze speech opnemen. Nu zal niet iedereen even goed hebben opgelet bij de lessen Slowaaks op de middelbare school, dus gelukkig is er een vertaling.

Op zijn Twitter-kanaal is dezelfde speech geplaatst met vertaling. Fico is letterlijk bang voor een escalatie in de oorlog met Rusland. Hij is er duidelijk over, die wil hij niet.

Fico noemt een aantal punten waarop zijn land recentelijk vooruitgang heeft geboekt. Sinds het einde van het communisme zijn de economische omstandigheden aanzienlijk verbeterd. Oorlog maakt volgens hem alles anders. Dan ga je niet een nieuwe energiecentrale neerzetten, maar moet je duizenden mensen mobiliseren om te vechten. Als je geld uitgeeft aan tanks, kun je geen ziekenhuizen bouwen. Fico noemt ook dat er een nieuwe Europese budgetcyclus begint, het volgende meerjarig financieel kader start in 2028. Dan is het altijd zoeken naar urgentie.

De speech met ondertiteling is niet te embedden. Kijk de speech met ondertiteling daarom hier, en kom dan terug voor de rest van het artikel. Of niet, gaat u lekker een tray Aldi-bier in één keer wegtikken, dat kan ook, maar zo blijft een mens in het ongewisse. Dus kom na het bekijken van de speech met ondertiteling maar weer terug.

De Franse president Macron laat ook van zich horen. Zijn hele kanaal is een barrage van woorden van dezelfde strekking geworden. De oorlog, de crisis, wij hebben hem niet gekozen maar we laten ons niet uit elkaar drijven.

Deze beelden komen uit een speech van een half uur, die u zonder ondertiteling, in het Frans, hier kunt kijken. Niemand gaat op deze link klikken (dat kan ik tellen zonder te weten wie klikt) maar dan is het allemaal wel volledig.

Macron sprak kort daarvoor over de ‘degradatie’ van de veiligheidssituatie van Frankrijk met leden van het parlement. Die reageerden met vragen over de gedegradeerde koopkracht, want net als hier gaan de prijzen aan de Franse pomp door het dak. Kon de president daar misschien kort naar kijken, terwijl hij met de blote handen een nieuwe Maginotlinie aan het graven is? Nee, dat kon niet, de oorlog is de topprioriteit.

Fico zou naar de top gaan van een nieuw initiatief van de Oekraïense president Zelensky genaamd ‘The Carpathian Eight’. Dat is een nieuw samenwerkingsverband van de acht landen die grenzen aan, wel, de Karpaten. Dat zijn, van links naar rechts, Tsjechië, Oostenrijk, Slowakije, Hongarije, Polen, Servië en Roemenië. De scherpe lezer zal hebben opgemerkt dat dit zeven landen zijn. De EU neemt ook deel en is de achtste partij. Op het allerlaatste moment heeft Fico laten weten dat hij niet aanwezig zal zijn bij de top in de oblast Ivano-Frankivsk, hij stuurt een vervanger.

De Poolse premier Tusk is er ook. De beeldspraak zegt genoeg. De GROM is een Pools legeronderdeel, goed te vergelijken met het Nederlandse Korps Commandotroepen. Die jongens neem je niet mee om Oekraïne te verslaan in het lokale schaakkampioenschap. Je leest in Slowaakse media dat men vermoedt dat Fico eigenlijk helemaal geen zin heeft en niet heel erg ziek is.

Robert Fico won de verkiezingen in zijn land in 2023 met 23 procent van de stemmen. Het is lastig om hem en zijn partij genaamd Smer in een hoekje te duwen. Wie artikelen over hem leest, krijgt dezelfde riedel: hij is populistisch, tegen het Coronabeleid en daarmee pro-Russisch: eigenlijk een ‘blad van de stam van Orban’. In Nederland wordt een te milde houding jegens Poetin geassocieerd met ‘extreem-rechts’, maar het partijprogramma van Smer is te links voor dat etiket. Dat maakt inmiddels niet meer uit.

Het huidige Slowakije ontstond in 1993. Het toenmalige Tsjecho-Slowakije splitste zich op in de huidige twee republieken. Beide landen werden lid van de EU en de NAVO. Slowakije kreeg de euro, Tsjechië niet. Slowakije heeft ruim vijf miljoen inwoners op een grondgebied dat iets groter is dan het Nederlandse. De hoofdstad is Bratislava, een typisch Midden-Europese stad met historische kern en een zeer gastvrije bevolking. Een bezoekje waard.

Toch wordt het land onder Fico als een probleem binnen de EU gezien. De premier ligt op twee belangrijke punten dwars. Slowakije wil geen migranten via de EU opnemen, wat we de afspraak is. De EU probeert illegale migratie aan de buitengrenzen gemeenschappelijk tegen te houden, waarbij legale migranten proportioneel over de lidstaten worden verdeeld. Slowakije neemt deze mensen simpelweg niet op en wijst illegale migranten die toch het grondgebied bereiken resoluut uit. Asiel aanvragen kan wel, maar via een spoedprocedure waarbij de migrant de uitspraak buiten het land afwacht. Die wet heet ‘Zákon o medzinárodnej ochrane’, weet u dat ook weer. Het maakt Fico populair in eigen land, maar niet in Brussel.

De gemiddelde Europese krant is ronduit negatief over Fico. Je hoort woorden als ‘anti-EU retoriek’, ‘de oren laten hangen naar Poetin’ en allerlei andere varianten. Fico heeft in 2025 inderdaad gedreigd om het achttiende pakket sancties tegen Rusland te blokkeren met een veto.

De reden daarvoor is logisch: dat pakket betekent een compleet en definitief afscheid van Russische fossiele brandstoffen in 2028. Nu heeft Slowakije een gascontract met Gazprom tot 2034 en door historische omstandigheden is het land compleet afhankelijk van Russisch gas. Nederland saboteerde wel de eigen energievoorziening en verving die door de import van veel duurder Amerikaans gas. Dat komt per schip aan. Slowakije is een bergland en heeft die optie niet. Fico ging in 2025 uiteindelijk akkoord met een volgend sanctiepakket, in ruil voor meer Europese steun op energiegebied.

De VVD is alhier ook nooit te beroerd om een duit in het zakje te doen. Minister van Defensie Yesilgoz mocht bij Café Kockelmann komen vertellen over de laatste aanvallen op Nederland en Europa. Een Deense helikopter is beschoten door de Russen, elke week wordt er in Nederland een aanslag verijdeld en vergeet de aanval op Leipzich ook niet. Het hele fragment staat hier. Clingendael doet er vandaag nog een schepje bovenop: vanwege de oorlogsdreiging moeten Nederlanders niet voor drie maar acht dagen eten in huis hebben.

Het blijft altijd koddig om te zien hoe de VVD oorlogstaal uitslaat. Het was deze partij die besloot de landmacht functioneel weg te bezuinigen, iets wat je niet zomaar ongedaan maakt. In 2013 kwam Poetin nog naar Nederland en dronk hij een wijntje met Rutte. De banden waren goed en de premier nodigde de complete Russische maffia uit op de Zuidas. Bij die club zat ook Rostec, dat de wapens maakt die nu tegen Oekraïne worden gebruikt. Na 2013 ging het snel bergafwaarts met de betrekkingen.

Halbe Zijlstra maakte furore met de claim dat hij en Poetin een vriendschappelijke relatie onderhielden. De laatste zou de latere minister van Buitenlandse Zaken persoonlijk op de hoogte hebben gebracht van zijn invasieplannen, tijdens een retraite in zijn buitenhuis (‘datsja’) in Rusland. Het bleek een leugen, natuurlijk. De VVD zat met een zedenschandaal in de maag. De gedoodverfde minister van Buitenlandse Zaken die het eigenlijk had moeten worden, had zich vergrepen aan zijn persoonlijk medewerkster.

De NCTV meldde Rutte dat hij daarom chantabel zou zijn en geen minister kon worden. Rutte schoof op het allerlaatste moment Zijlstra naar voren, maar die had helemaal geen dossier op dat vlak. Daarom verzonnen ze een leugen die aansloeg bij het publiek. Zo was de mythe van de vriendschap tussen Poetin en Zijlstra geboren, net als het idee dat de VVD over ‘geheime informatie’ beschikt over de intenties van de Russische president. De relatie met Rusland was toch rap aan het verslechteren, dus deze leugen zou een lange houdbaarheid hebben. Rutte had het goed gezien. Lees daarover dit artikel.

Het recente paniekgevoel is gestoeld op de droneaanval in Leipzig. Een Russische drone met explosieven probeerde een vliegtuig aan te vallen. Een oplettende buschauffeur op het vliegveld wist de drone met zijn blote handen te vangen. Het bleek een Russisch wapen. Daarna volgde er een maand stilte, waarna de meeste Europese leiders identieke berichten de wereld inslingerden.

NATO-chef Rutte mag dan niet achterblijven:

Net als de meeste Europese regeringsleiders.

Het vervelende aan dit nieuws is dat de gebruikte hobbydrone te koop is in elke gespecialiseerde winkel, een willekeurige fanaat die houdt van snelle drones kan hem zo kopen. Het is daarom niet vast te stellen dat het om een Russische wapen gaat. Er zijn ook nooit soortgelijke Russische aanslagen op Europese bodem wel gelukt. Het kan net zo goed een grappenmaker zijn die met een drone over de luchthaven wilde vliegen, kijken of het kan. Interessant genoeg beveiligen vliegvelden zich hier niet tegen, terwijl de dreiging van dergelijke ‘hybride’ aanvallen wel als een vaststaand feit wordt neergezet.

Dezelfde VVD die meende uit de mond van Poetin te hebben gehoord dat hij de NAVO wilde aanvallen, besloot om in de jaren erna het leger verder te beschadigen met redeloze bezuinigen. De zware wapens gingen naar Finland. Net als Polen heeft dat land geen beste ervaringen met Rusland naast de deur, dus neemt het voorbereidingen. Nederland onder Rutte deed exact het tegenovergestelde, maar wil wel vooraan staan als het om oorlog gaat. Daar zit natuurlijk iets tegenstrijdigs in.

Omdat het moeilijk is om een land in zeer korte tijd klaar te stomen voor oorlog, blijft het bij symbolische maatregelen die enkel de eigen bevolking treffen. Die bevolking verliest dan bijvoorbeeld het discriminatieverbod, maar wordt daardoor niet beter beschermd tegen eender welke externe dreiging. Daarvoor zou je nieuw materieel moeten inkopen en dat duurt jaren of decennia. Tegen die tijd is Poetin allang dood. Wie nu niet voorbereid is op deze oorlog, wordt dat niet heel snel alsnog, binnen de context van deze oorlog. Dan blijft het bij de eigen burgers sarren, of erger. Vergelijk het met je inschrijven voor de marathon van volgende maand, terwijl je niet hebt geoefend. Wacht dan een jaar.

Bij de discussie over het wel of niet steunen van Oekraïne in de strijd tegen Poetin, tegen elke prijs, is het goed om erbij stil te staan dat Nederland op geen enkele manier is voorbereid op oorlog. Finland heeft gedurende decennia aan een systeem gebouwd met 54.000 bunkers, waarin de bevolking kan schuilen tegen een nucleaire of een chemische aanval. Dit zijn allemaal zaken waar Nederland niet over heeft nagedacht.

Finland heeft een bevolking van minder dan een derde van Nederland, maar kan door een systeem van reservisten in tijden van oorlog 280.000 soldaten op de been brengen. Na mobilisatie bemannen ze onder meer loopgraven en artillerie, om een eventuele invasiemacht uit Rusland een hoge prijs te laten betalen. Als het verder escaleert is er een nucleaire dreiging en dan zijn er de schuilkelders.

Aangezien Nederland nooit in een conventionele oorlog met Rusland terecht zal komen tenzij er een leger wordt gestuurd, betekent het voor Nederland dat een oorlog meteen een nucleair conflict wordt. Daar is dit land op geen enkele manier op voorbereid. Nederland zou maatregelen kunnen treffen om de eigen bevolking wel beter te beschermen, maar het bouwen van bunkers stoot stikstof uit dus dat mag niet. Onder die omstandigheden is het misschien beter om een gematigde houding aan te nemen. In een volgend artikel (dinsdag) wordt hier dieper op ingegaan, welke defensieve maatregelen Nederland had kunnen nemen maar niet heeft genomen.

De krantenkoppen en berichten op social media ademen paniek uit, alsof een oorlog aanstaande is. Dat maakt de geesten rijp voor allerlei nieuwe maatregelen, zoals hogere belastingen en het verder inperken van de persoonlijke levenssfeer. Fico voelt, ziet en hoort dat ook en het zint hem totaal niet. Heeft jij ongelijk?

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Best rijk, en dat is vreemd als je erover nadenkt. Rijk zijn is trouwens een definitiekwestie. Sommige mensen kopen elke week een nieuw jacht om achter te kunnen waterskiën, anderen vinden een miljoen of meer al veel spaargeld. De stikstofkoning van Nederland, ook bekend als de vervelendste Nederlander, Johan Vollenbroek, valt in de laatste categorie. Dat is niet wat je verwacht van een milieuactivist. Tenminste, er zijn natuurlijk ook rijke milieuactivisten, maar die worden dat natuurlijk niet dóór dat activisme. Vollenbroek pakt het alleen slimmer aan: hij intimideert bedrijven met rechtszaken via zijn activistische organisatie MOB als ze geen milieuadviesbureau in de arm nemen van een zekere eigenaar - ene Johan Vollenbroek.

Ja, ik ondersteun deze journalistiek

Zoekt u een nieuw wachtwoord ergens voor? Of wilt u indruk maken bij de waterkoeler, of tijdens een potje scrabble? Denk dan eens aan ‘snavelbiesbegroeiingen’. Dat is een type natuurgebied waar bij deze olijfgroene plant (Latijnse naam: Rhynchospora fusca) de bodem met worteluitlopers bedekt tot een soort mat. De knop is bruinrood en heeft de vorm van een snavel (vandaar de naam?). Soms helpt een plaatje.

Wilt u zelf genieten van het aanzicht van snavelbiesbegroeiing? Ga dan wandelen in Kempenland-West, oprecht. Dit natuurgebied in Brabant is goed te bereiken, de moeite waard. U raadt het al, het is een Natura2000-gebied en moet derhalve beschermd worden. Niemand hier die gaat zeggen dat dat niet hoeft. Maar Nederland heeft een stikstofcrisis en maakt het zichzelf daarmee moeilijker dan nodig is. Ongetwijfeld heeft de lezer gehoord van de stikstofcrisis. Mocht dat niet zo zijn, hier is een opfrisser: waarom zit de bouw in Nederland op slot door stikstof en hebben we mede daarom een huizencrisis?

Bij de stikstofcrisis gaat het om het effect van chemische verbindingen met stikstof op de natuur. Puur scheikundig gezien klopt de term ‘stikstofcrisis’ dus niet, maar dat terzijde. De industrie stoot stikstofoxide uit, net als de bouw en het verkeer. Landbouw zorgt voor ammoniak, ook een stikstofverbinding. Als een natuurgebied in de buurt te veel stikstofverbindingen opneemt uit landbouw, industrie en bouw in de buurt, levert dat schade aan de natuur op. Daar is iedereen het over eens.

In 1991 nam de Europese commissie van toen nog de EEG de habitatrichtlijn aan, nummertje 92/43. Leden van de EEG beloven de natuur te verbeteren, Nederland ook. Nederland is dichtbevolkt en heeft veel landbouw en industrie, dus ook een relatief hoge uitstoot van stikstofverbindingen. Nederland belooft zelf die uitstoot te verminderen, in het kader van deze richtlijn. In de richtlijn staat het woord ‘stikstof’ dan ook niet. Het woord ‘richtlijn’ klinkt overigens vrij aardig, maar we hebben het hier over dwingend Europees recht. Nederland moet iets doen, onder meer een kaart aanleveren met te beschermen natuurgebieden. Die kaart staat hierboven, het zijn de Natura2000-gebieden.

In de richtlijn (lees hem nou even) vinden er artikel 6, specifiek leden 3 en 4. Daarin staat het zogeheten verslechteringsverbod, daar komt de ellende vandaan. Als een natuurgebied (met snavelbies bijvoorbeeld) last heeft van te veel menselijke stikstofuitstoot in de buurt, dan moet er een jaarlijkse verbetering optreden. Bedrijven moeten misschien wel weg, pas dan is er ruimte om huizen te bouwen. Die bouw stoot dan wel stikstof uit, maar door de sluiting van bijvoorbeeld een aantal boerenbedrijven is dat meer dan gecompenseerd. Zo ontstaat ‘stikstofruimte’: de een maakt plaats voor de ander en per saldo stoot je als samenleving in zijn geheel minder uit. Bij het verlenen van onder meer bouwvergunningen moet je een adviesbureau inschakelen om dit sommetje te maken, zoals die van een zekere activist.

Het CBS houdt bij in hoeverre het terugdringen van de uitstoot in Nederland sinds de vroege jaren ‘90 ook echt slaagt, dat is de grafiek hierboven. Voor ammoniak en stikstofoxiden geldt dat de uitstoot dramatisch is gedaald: je kunt niet zeggen dat boeren en industrie lui op hun handen hebben gezeten.Tijdens de kredietcrisis ontwikkelde de regering van toen het PAS, het programma aanpak stikstof. Het doel was: de natuur beschermen, maar industrie en bouw tijdens een recessie ook niet zo afknellen dat je de economie nog verder beschadigt.

Het PAS komt er in grote lijnen op neer dat de regering aan de ene kant van het land een natuurgebied met oude industriële vervuiling bijvoorbeeld kan opschonen, zodat er ergens anders stikstofruimte ontstaat om huizen te bouwen. Op die plek hoeven daar dan geen bedrijven voor te verdwijnen. De optelsom van deze handelingen moet wel steeds voor minder uitstoot zorgen, was de gedachte. Zo wilde Nederland zich aan de richtlijn houden.

<iframe width=”1430” height=”804” src=”

title=”Milieuactivist dreigt: &#39;We stappen opnieuw naar de rechter als stikstofpakket natuur niet beschermt&#39;” frameborder=”0” allow=”accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share” referrerpolicy=”strict-origin-when-cross-origin” allowfullscreen></iframe>

Dan komt milieuactivist Johan Vollenbroek om de hoek kijken. Via rechtszaken probeert hij te voorkomen dat bedrijven in onder meer Brabant nog vergunningen krijgen om bijvoorbeeld een kippenstal uit te breiden. Daarbij vangt hij steeds bot, omdat rechters erop wijzen dat de desbetreffende ondernemer gewoon een vergunning heeft aangevraagd. Die procedure was dan steeds in overeenstemming met het PAS.

Vollenbroek beschikt over diepe zakken. Hij stapelt procedure op procedure, maar de zaak tegen een paar willekeurige boeren mislukt steeds; die hadden hun papierwerk immers op orde. Uiteindelijk komt Vollenbroek bij de Hoge Raad uit, het hoogste rechtscollege van Nederland. Daar oordeelt men niet over een zaak zelf, maar wordt er enkel gekeken of de lagere rechter geen fouten heeft gemaakt. Als dat zo is, wordt de zaak terugverwezen. In theorie kan een uitspraak dan anders uitpakken en heeft Vollenbroek alsnog zijn zin, want neerkomt op het intrekken van de milieuvergunning van reeds draaiende bedrijven. Omdat iedereen zich aan de regels van het PAS heeft gehouden, mislukt dat.

In Nederland vinden we boven de Hoge Raad nog twee instanties: de afdeling bestuursrechtspraak van de Hoge Raad en anders de Europese rechter, het in 1952 opgerichte Hof van Justitie van de EU (HVJ) te Luxemburg. Het HVJ werkt volgens hetzelfde principe als de Hoge Raad. Zaken worden niet nog een keer inhoudelijk behandeld. Je gaat niet in Luxemburg nogmaals betogen dat je vindt dat die kippenstal ergens in Aalten jaren geleden niet gebouwd had mogen worden, bijvoorbeeld. De zaak is dan al tot in den treure behandeld en nog een rechtszaak gaat geen nieuwe feiten aan het licht brengen. Toch gaat Vollenbroek door, want hij heeft een plan.

Hij slaagt erin om de rechter in Luxemburg ervan te overtuigen dat de vergunningen misschien wel via het PAS correct zijn aangevraagd, maar dat het hele PAS er op die manier nooit had mogen zijn. Het draait om het genoemde artikel 6 van de richtlijn.

Als een natuurgebied in Brabant, denk aan Kempenland-West, last heeft van stikstofuitstoot in de directe omgeving - zo werkt dat - dan heeft het geen zin als de Nederlandse regering een industrieterrein in Groningen schoon gaat maken om stikstofruimte te genereren. Stikstofruimte om in de buurt van een Natura2000-gebied te bouwen, kan enkel ontstaan door maatregelen in de buurt van precies dat gebied. Volgens Vollenbroek is er dan pas sprake van compensatie, volgens de richtlijn. De genoemde stal in Aalten kan alsnog tegen de vlakte, een overwinning! Maar er gebeurt nog iets, nog iets veel ergers.

Vollenbroek besloot in 2016 om de vergunningen van een paar willekeurige boeren te gebruiken om deze rechtszaken te forceren. Weten die boeren veel, ze vragen een vergunning aan via het PAS en denken de papieren netjes te hebben ingevuld: andere boeren hadden net zo goed de stok kunnen zijn om de regering mee te slaan. In 2019 kreeg Vollenbroek zijn Europese uitspraak: het ging er niet om dat die boeren zich niet netjes aan het PAS hebben gehouden, waar het om ging is dat hele PAS verkeerd is opgesteld.

Als je het zo zegt, dan haal je de vergunningen onderuit van niet alleen die paar willekeurige boeren maar van alle vergunningen die via het PAS zijn verstrekt, ook aan bouwbedrijven die woningen opleveren. Elke vergunning moet opnieuw worden bekeken en sindsdien zit Nederland in een stikstofcrisis. Sinds 2019 is er dan ook een forse daling in het aantal verleende bouwvergunningen te zien, dat verergert de woningnood.

Vandaag bleek dat nog eens 130 boerenbedrijven moeten vertrekken, als het aan Vollenbroek en zijn milieuactiegroep MOB (‘Mobilisation for the Environment’) ligt. Een boer kan niet opereren zonder zo’n vergunning en moet door een traject heen om deze te krijgen. Vervolgens zal de boer met zijn of haar gezin forse investeringen doen, meestal gedekt met bancaire leningen. Boer en bank nemen dan aan dat de vergunning niet kan worden ingetrokken. RTL Nieuws ontdekte dat MOB bij 130 bedrijven een procedure is gestart om de milieuvergunning in te trekken. Als die actie slaagt, moeten ze vrijwel direct stoppen. Het gaat vaak om bedrijven in Brabant, daar begon de actie van MOB ook. De procedures staan online, RTL Nieuws heeft er een keurig overzicht van gemaakt. Houdt het dan nooit op?

Als we naar de betrokken rechtspersonen kijken, dan blijkt er iets opvallends. MOB is duidelijk het vehikel van Vollenbroek, dat is geen geheim. De website van MOB vraagt mensen om te doneren zodat er nog meer rechtszaken gevoerd kunnen worden tegen vergunninghouders.

Op Vollenbroek is veel kritiek gekomen: door een rechtszaak van de vergunningen verstrekt aan een paar lokale kippenboeren tot in Europa te escaleren, heeft nu heel Nederland een stikstofcrisis. Lekker gewerkt, bedankt! Aan de andere kant kun je het Vollenbroek ook niet kwalijk nemen dat hij gebruikmaakt van de mogelijkheden, zonder die mentaliteit had je de hele Zuidas wel kunnen opdoeken. Nederland heeft zelf, via democratische besluitvorming, het gezag van de Europese Commissie op wetgevend geaccepteerd, wat ook geldt voor de bevoegdheden van het HVJ in Luxemburg.

Het verlenen van natuurvergunningen geschiedt nog wel op lokaal niveau, op een manier die door het Europese HVJ als onacceptabel werd beschouwd. In de EU is macht verdeeld tussen Brussel en de hoofdstad in de lidstaat, waardoor dit soort juridische leemten kunnen ontstaan. Het is vaak niet duidelijk wie er over een bepaald onderwerp gaat. Vollenbroek zag de mogelijkheid die anderen was ontgaan. Is Vollenbroek dan schuldig, of een reeks regeringen die de discrepantie hebben laten ontstaan?

Nu zou je kunnen zeggen: op een gegeven moment is het wel klaar, geniet van je overwinning, laat de verliezer de wonden likken en sta ook even stil bij het feit dat je de bouw van woningen hebt belemmerd. Toch gaat MOB door, met meer dan 300 rechtszaken moet er nog meer zand in de Nederlandse juridische molen worden gestrooid. MOB zet zich evenwel neer als een zielige club die geld nodig heeft om het milieu te beschermen, daar gaat het hier om. Of heeft Vollenbroek hier een persoonlijk belang bij? Dat zou het geheel toch een minder charitatieve uitstraling geven.

Laten we nog eens teruggaan naar de uitspraken inzake de willekeurige vergunningen - zoals een brave veehouder uit Aalten - waar we het eerst over hadden.

Een rechtszaak volgt altijd na een geschil tussen twee of meer partijen. Een uitspraak kan bindend recht opleveren voor latere, soortgelijke zaken, dat noemen ze in het vak ‘jurisprudentie’. Soms kan een enkele uitspraak verstrekkende gevolgen hebben, dat zien we hier ook gebeuren: een compleet land aan de stikstofcrisis. Maar wie zijn bij deze rechtszaak eigen de partijen in het geschil?

Niet die boeren, die hebben geen idee. Bij deze specifieke rechtszaak - er zijn er meer, met dezelfde strekking - moesten in Gelderland en Limburg het college van gedeputeerde staten het ontgelden. De vergunningen aan de boeren waren immers verstrekt door die provincies. MOB neemt dat de provincies kwalijk, niet dat boeren de vergunning hebben aangevraagd. Dat zou ook lastig zijn om juridisch te bestrijden. Daarom moeten de twee provincies zich hier verweren.

Tegen wie? De appellanten zijn MOB en de Vereniging Leefmilieu. Ze spreken dus niet namens de burger, terwijl hun acties wel grote invloed hebben op de rest van het land. Van deze rechtspersonen kunnen we opvragen wie de bestuurders zijn. Die van Vereniging Leefmilieu staan gewoon op de website en in het Handelsregister, zo moeilijk is het ook niet.

De vereniging is op zoek naar vers bloed, mocht u zich vervelen. In ieder geval zit Johan Vollenbroek in het bestuur. De uitspraak uit Luxemburg en de beslissing van de Raad van State uit 2019 om die over te nemen stortte Nederland in de stikstofcrisis. Omdat er meerdere appellanten zijn, ontstaat het idee dat de zorgen over stikstof breed leven: het gaat niet enkel om Vollenbroek en zijn vereniging. We hebben ook nog MOB. Merk op dat hun website mobilisation.nl is, linksboven.

Inmiddels is er een nieuwe website van dezelfde stichting. Daaruit blijkt duidelijk dat we met dezelfde Johan Vollenbroek te maken hebben. De rechtszaken zijn dus begonnen door twee vehikels met dezelfde bestuurder, je had ze ook samen kunnen voegen.

Als Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) moet MOB een bepaalde mate van transparantie accepteren. Er moet een openbare jaarrekening zijn, bijvoorbeeld. Giften aan een ANBI zijn vervolgens aftrekbaar van de belasting. Uit het ANBI-formulier blijkt wie de communicatie regelt bij MOB: kortweg ene Johan.

Nu we hier toch zijn, kunnen we ook eventjes kijken wat er in de ANBI aan geld omgaat. In het formulier staat dat het niet de bedoeling is dat er vermogen wordt opgebouwd, geld moet direct uitgegeven worden aan rechtszaken. Daartoe worden andere juristen betaald. Het bestuur zelf werkt helemaal kosteloos!

Die kosten kunnen alleen niet gemaakt worden, want met de uitspraak van het HVJ uit 2019 en de opvolging door de Raad van State, heeft Vollenbroek Nederland de juridische mokerslag uitgedeeld. We zien daarom dat de donaties wel binnenlopen terwijl er in het voorlaatste jaar geen enkele kosten waren. De winst in het laatste en voorlaatste jaar bedroeg daarom bijna anderhalve ton per jaar, waardoor de ANBI over drie ton aan kasgeld beschikt. Daarom is er ook een financiële bate in de vorm van rente. Zijn het toch kapitalisten.

Het is toch niet zo dat Vollenbroek hier zelf tonnen of meer aan heeft verdiend? Helaas, don’t judge a book by it’s cover: ook wie in een ligfiets van gerecycled hout rijdt, veganistisch leeft van enkel groenten uit eigen tuin, woont in een huis van hout van bomen die wegens natuurlijk dood al overleden waren, zich hult in kleding die anderen op straat hebben achtergelaten, kan het breder laten hangen dan de buitenwereld maar durft te vermoeden.

Stichting Agri Facts (STAF) ontdekte dat Vollenbroek zich bij juridische geschillen over stikstof zich kundig tussen de twee kampen manoeuvreert als een echte Talleyrand. Naast MOB en Vereniging Leefmilieu heeft Vollenbroek nog een vehikel, dat overal opduikt. En dat is geen lieve vereniging of stichting maar een op winst gerichte bv - nogmaals, niks geks aan, de Zuidas zit er vol mee.

STAF schreef een artikel over de juridische terreur die Vollenbroek via MOB richting Friesland ontketende. Fijn voor Brabant, ze zijn niet de enige. De provincie wilde een afvalverbrander behouden en ja, zo’n instelling heeft een milieu-impact. Ook wilde GGD Fryslân een nieuwe locatie openen, wat voor meer uitstoot van stikstof zou kunnen zorgen. Vollenbroek stond op de stoep, of ze daar even mee wilden stoppen: anders zouden ze dezelfde behandeling krijgen als een paar boeren eerder. MOB mocht vervolgens voor anderhalve ton aan facturen sturen. Zoals STAF opmerkt is het opmerkelijk dat een activist zich tegen de overheid keert, om diezelfde overheid vervolgens wel facturen te sturen. Overigens zijn er meer voorbeelden van deze dubbele pet, maar we houden het even bij deze casus.

Wat er gebeurt is dat een instelling dus niet zomaar ergens gaat bouwen, maar overlegt met de milieubeweging over hoe een en ander wel milieuvriendelijk gedaan kan worden, vanuit het oogpunt van stikstof. Als Wiedergutmachung voor het eerdere juridische geschil mogen de milieuactivisten vanaf de vrede factuurtjes sturen. Dat lijkt op morele chantage - wel met echte facturen - waarbij opgemerkt mag worden dat de bestuurders van de NGO’s dat geld niet in hun eigen zak steken (in theorie). Op het ANBI-formulier hierboven zagen we bijvoorbeeld dat de bestuurders in MOB geen vergoeding ontvangen voor hun werkzaamheden. Als er anderhalve ton per jaar bij de coöperatie of stichting binnenkomt, dan gaat dat geld naar het goede doel. Daarom is stikstofafpersing, zo noemen we het maar, geen vorm van zelfverrijking. Het gaat om de goede zaak, namelijk de planeet.

Vanaf nu gaat Friesland betalen voor advies aan adviseurs, aangesloten bij MOB. Er wordt dus wel een factuur verstuurd maar daar krijg je er als lagere overheid ook een dienst voor terug. Dankzij een WOB-verzoek van STAF hebben we de beschikking over alle facturen die bij die 155.545 euro horen. Nota bene: dit is allemaal belastinggeld.

De bedragen doen wat willekeurig aan. Zo is er een organisatie genaamd ToxicoWatch, die ook een druif van de tak wil. Voor ‘advies/werkzaamheden’ betalen de arme Friesen elke maand duizend euro. Precies.

Het urenschrijversgilde stuurt ook facturen voor het bijwonen van recepties. Een en ander wekt niet de indruk dan bij de consultants het zweet over het voorhoofd loopt.

Laten we zo’n factuur iets beter bestuderen. Op 1 april 2017 stuurde MOB een factuur met deze werkzaamheden als basis. Dat is het mooie als je een probleem veroorzaakt: je mag dan zelf meepraten over de oplossing, tegen betaling. Dit is de bijlage.

De factuur heeft een totaal bedrag van meer dan vier duizend euro.

Deze factuur wordt uit hoofde van MOB gestuurd en niet Vollenbroek in privé. Het logo linksboven is door het kopiëren en scannen een beetje vaag geworden, maar het is zonder twijfel hetzelfde logo als het logo van MOB. Ook bij de nieuwe huisstijl en website is het logo (linksboven) niet veranderd.

Nu moet het geld worden betaald aan een andere rechtspersoon dan MOB, dat blijkt uit de contactgegevens. Als je goed leest, dan zie je dat onder het onderste weggelakte deel ‘Johan’ staat, de factuur moet dus naar ene Johan bij MOB, de club met ‘www.mobilisation.nl’ als website.

Het bijbehorende KvK-nummer hoort echter bij een andere rechtspersoon, namelijk een vehikel van Johan persoonlijk. Het geld moet ook naar een rekeningnummer van Vollenbroek persoonlijk, niet doorgeefluik MOB. Dat betekent dat Vollenbroek namens MOB procedeert of dreigt met procederen, waarna overheden dan maar schikken en MOB geld geven; waarna Vollenbroek daarna het geld op zijn persoonlijke rekening laat storten.

Een eenmanszaak is natuurlijk geen NGO. Als de genoemde lagere overheden hier eerder protest tegen zouden hebben aangetekend, had Vollenbroek kunnen dreigen meer rechtszaken te openen. Dat kan hij (of beter gezegd: de NGO MOB) hartstikke goed.

Nu stond er eerder op deze website (maar dan met uitgang .eu) al een artikel over Vollenbroek. De NGO zonder winstoogmerk zit op een adres in Nijmegen waar ook een op winst gerichte eenmanszaak te vinden is van dezelfde directeur als de NGO, namelijk MOB. Daarin las u dat Vollenbroek op hetzelfde adres ook nog een bv heeft, wat destijds een goed idee was om fiscaal vriendelijk te sparen voor het pensioen. Een bv moet jaarrekeningen publiceren. De cijfers die we daar zien, laten dus het vermogen van de directeur/eigenaar zien: het is geen geld van de NGO.

Het eigen vermogen van Vollenbroek zijn commerciële bv bedroeg in 2019 806.544 euro. Een bv die zeer winstgevend is, zoals deze, kan de reserve laten groeien door die winsten in te houden. Elke winst die Vollenbroek niet in de bv heeft laten zien is niet te traceren en dat hoeft ook niet, natuurlijk. Bij latere jaarrekeningen is de onverdeelde winst niet meer zichtbaar, omdat de boekhoudregels zijn veranderd. Het is zonder meer duidelijk dat de bv zijn eigen vermogen dankt aan die opgepotte winst uit 2017, want zonder winst is er ook geen onverdeelde winst.

Vollenbroek is stelselmatig te laat met het aanleveren van jaarrekeningen. Dat is een economisch delict. Nu doen wel meer mensen dat, leert de ervaring sinds het werken aan de Quote 500 sinds 2008. In principe kan een ondernemer afwijken van de regels rondom de publicatieplicht, als RVO daar toestemming voor geeft. In 2023 zijn er Kamervragen over de kwestie gesteld en daaruit blijkt dat er geen sprake is van toestemming om af te wijken van de publicatieplicht.

Kortom, er zijn cijfers, maar met enige vertraging. In de laatste cijfers (beschikbaar in 2026) blijkt dat er eind 2022 nog steeds sprake is van een eigen vermogen van dezelfde omvang.

En ja, andere mensen zijn veel rijker, Vollenbroek zal het milieu zonder twijfel een warm hart toedragen. Het vervelende aan zijn werkwijze is dat hij na zijn D-Day uit 2019 niet ophoudt. Nu moeten er wéér 130 bedrijven kapot. Steeds opnieuw wordt het rechtssysteem, dat links en rechts al een beetje aan het bezwijken is, belast met nieuwe zaken over hetzelfde stikstofprobleem. De rechter wordt zo gebruikt als wapen waardoor het voor een regering bijna onmogelijk is om zelf keuzes te maken. Is dat waarom er onafhankelijke rechters zijn? Daarbij is het MOB dat de rechtszaken betaalt, met een directeur die het allemaal om niet doet. Of, tenminste, zo wordt het opgeschreven. MOB is gewoon een persoonlijk verlengstuk van Vollenbroek, als je kijkt naar de facturatie. Dat is geen liefdadigheid. Overigens is hem bij een eerdere gelegenheid om commentaar gevraagd over de jaarrekeningen, waar hij niet op wenste te reageren.

Hoe harder Vollenbroek zonder vergoeding procedeert als bestuurder van MOB, hoe harder de zakken van de mens Vollenbroek vollopen. De bedrijven die nu moeten sluiten, gaan wel werknemers ontslaan en de eigenaren van hun inkomen beroven. Je richt zo economische schade aan. Dan zou het wel fijn zijn als de persoon die de trekker overhaalt, geen dubbele op heeft. De werkelijkheid is anders.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Natuurlijk word je als vrouw liever geboren in Nederland dan Namibië. Maar er zijn leugens, grote leugens en statistieken. Het World Economic Forum (WEF) heeft een jaarlijks rapport gemaakt over, wel, de staat van de vrouw in elk land. Daar wordt een score op los gelaten en vervolgens maken ze een ranglijst met alle landen van de wereld. Nederland doet het slecht, met plek 46. Elk nieuwsmedium tikt hetzelfde verhaal over, zonder het rapport gelezen te hebben. Anders zouden ze niet hebben geschreven dat vrouwen het zwaar hebben in Nederland en dat de kloof pas over een eeuw is gedicht.

Ja, ik ondersteun deze journalistiek:

Het begint meestal bij een Amerikaans medium. Er is een verzonnen probleem waar sociologen van smullen. Vrouwen zijn ondergeschikt aan mannen, schrijft het WEF. De conclusie staat in hun rapport genaamd Global Gender Gap Report 2026, hierna ‘het rapport’.

Namibië staat in de ranglijst voor gelijkheid op plek vier, ver boven Nederland. De buurlanden van Namibië staan veel lager, in de buurt van Nederland. Als je dat ziet, mag je je afvragen hoe de ‘genderkloof’ eigenlijk wordt berekend. RTL Nieuws schrijft: ‘Nederlandse vrouwen hebben grote problemen om mee te doen in de economie, stelt het WEF. In die categorie staat Nederland wereldwijd op plek 77.’

Lezers van deze site zijn al bekend met de layout van WEF-rapporten. Het ziet er allemaal mooi uit. Deze keer zijn er 394 pagina’s aan materiaal en we kennen het stramien: het gemiddelde kwaliteitsmedium pent de samenvatting over verbindt daar heftige conclusies aan, zonder de nuanceringen te hebben gelezen. Dat zagen we laatst ook bij het verhaal over vermeende Russische inmenging.

Bij dit soort rapporten ontkom je er niet aan om het toch helemaal te lezen. Het goede nieuws is dat er voor 145 landen een kaart is gemaakt, waarop te zien is wat de score is per onderwerp. Het rapport per land telt twee kantjes, dus dat zijn al 290 pagina’s van de 394. De rest is wel taaie tekst om door te ploegen. Laten we voor de volledigheid bij de disclaimer beginnen.

Die volgt op een conclusie, waarin staat dat bij een analyse van 97 landen, je mag zeggen dat twee derde van de ongelijkheid tussen man en vrouw sinds de start van de meting is verdwenen. In 2006 begon het WEF met dit onderzoek en van de andere landen zijn er niet genoeg gegevens. De disclaimer heeft betrekking op de manier waarop je die ongelijkheid meet en hoe je vervolgens kunt zeggen dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden. Dat rekenwerk is niet onder problemen.

Uit de eerste vijftig landen uit de lijst blijkt bijvoorbeeld dat Nederland, op plek 46, nu een score heeft van 0,750. Dat komt neer op een verslechtering van 0,007 en daarmee zakt Nederland met drie posities ten opzichte van vorig jaar. Dat cijfer staat in de laatste kolom. Bij NOS Nieuws lezen we dan dat er weer een ‘dieptepunt is bereikt’. Maar wat zegt zo’n cijfer eigenlijk?

In de disclaimer lezen we dat het WEF samen met hun partner LinkedIn (die data levert) een eigen scoremodel heeft gemaakt. Er wordt daarbij gekeken hoe vrouwen en mannen het onderling zouden moeten doen, naar de mening van de schrijvers, en hoe ze het in het echt doen. Daarbij kijken de schrijvers naar zaken als participatie op de arbeidsmarkt en gezondheid. Als Namibië hoger staat dan Nederland, dan betekent dat dus niet vrouwen daar gezonder zijn dan hier. Het WEF maakt een score die ze willen zien, op basis van gewenste verschillen tussen man en vrouw. In Namibië zijn de verschillen in het echt ten opzichte van die benchmark kleiner dan wat het WEF zelf redelijk vindt, dus staat Namibië hoger dan Nederland. En ja, dat is een rare manier om te meten. Het rapport zegt hierover:

‘Gender equality vs. women’s empowerment: The third distinguishing feature of the Global Gender Gap Index is that it ranks countries according to their proximity to gender equality rather than to women’s empowerment. Our aim is to focus on whether the gap between women and men in the chosen indicators has declined, rather than whether women are winning the so-called “battle of the sexes”. Hence, the index rewards countries that reach the point where outcomes for women equal those for men, but it neither rewards nor penalizes cases in which women are outperforming men in particular indicators in some countries. Thus, a country that has higher enrolment for girls rather than boys in secondary school will score equal to a country where boys’ and girls’ enrolment is the same.’

Volgens het WEF mogen vrouwen niet minder verdienen dan mannen voor hetzelfde werk, dat is de discussie over de loonkloof. Als mannen en vrouwen precies evenveel verdienen en exact gelijk zijn, dan is er een onderlinge score van 1. Maar als vrouwen meer gaan verdienen is dat goed, dat is geen ongelijkheid. Ook als vrouwen het op een vlak dus beter gaan doen dan mannen, dan verbetert hun score niet, ‘empowerment’ betekent dat vrouwen het beter moeten doen. Het gaat dus niet gelijkheid. Als er op een ander vlak een tegenovergestelde trend is, meet je die verslechtering wel, volgens deze filosofie. Daarmee wordt de positie van de vrouw altijd slechter voorgesteld dan hij echt is. Zo is in Nederland de loonkloof, het verschil in salaris tussen man en vrouw, inmiddels verdwenen. Bij de jongste generatie verdienen vrouwen zelfs meer, maar bij de oudere generatie werknemers niet. Als je het eerste negeert, de kern van de methode van het WEF, dan krijg je een vertekend beeld. Je filtert positief nieuws over vrouwen uit het geheel, iets wat de resultaten onbetrouwbaar maakt.

We pakken de kaart van Nederland erbij om te zien hoe de methodiek in elkaar steekt. Linksboven zien we een samenvattend diagram op vier assen: economie, onderwijs, gezondheid en politiek. Die vier scores samen leveren een gemiddelde op en dat is de genoemde 0,750 voor Nederland. Elke score is weer opgebouwd uit deelscores. Voor economie, of ‘economische participatie en kansen’ gaat het om arbeidsmarktparticipatie en geschatte inkomsten voor mannen en vrouwen.

Het WEF heeft op subjectieve wijze standaarden bepaald die voor elk land zouden moeten gelden. Vervolgens kijken de onderzoekers wat het verschil is tussen hoe vrouwen het doen ten opzichte van mannen. Dat is een belangrijk detail: het gaat er dus niet om hoe het echt met vrouwen gaat, maar hoe ze zich verhouden tot mannen. Zo werkt 64,4 procent van de Nederlandse vrouwen tegen 73 procent van de mannen. Dat levert een score op van 0,702 in de methodiek van het WEF. Je zou dan denken dat vrouwen 70,2 procent zo vaak werken als mannen maar dat is niet zo: het verschil in de score die u ziet is 12 procent. Dus voor elke hoeveelheid Nederlandse mannen die werken, zijn er ook 88 procent vrouwen aan het werk. Het verschil tussen 88 en 70,2 komt door het aparte rekenmodel dat het WEF zelf gebruikt.

Dit is een ander groot probleem aan de manier waarop het WEF rekent. In de disclaimer staat dat er niet naar uitkomsten maar naar ‘input’ wordt gekeken. Voor armere landen gelden andere normen. Niger heeft bijvoorbeeld vergelijkbare scores als Nederland en scoort beter op de arbeidsmarkt. Nu is het lastig om je voor te stellen dat vrouwen het in Niger fijner hebben dan in Nederland op de werkvloer.

Om Nederland met Niger (of straks, Namibië) te vergelijken, heb je een dataset nodig die niet bestaat. In Nederland hebben we het CBS, dat de loonkloof meet: wat verdienen vrouwen ten opzichte van mannen? Volgens de laatste cijfers van het CBS is het verschil in Nederland in 2025 afgerond tien procent.

Maar volgens het WEF verdienen Nederlandse vrouwen maar 60 procent van hun mannelijke tegenhangers. Hoe kan dit verschil ontstaan? Omdat Niger en andere landen geen CBS hebben van de kwaliteit van Nederland, heeft het WEF maar eigen cijfers opgeschreven. Daarbij maken ze een schatting van het aantal werkzame vrouwen en mannen ten opzichte van het totaal en vermenigvuldigen ze dat met een schatting van het salaris door een ander instituut, het ILO. Voor Nederland is dat totaal onzinnig, omdat we hier wel nauwkeurige cijfers hebben over de positie van de vrouw op de arbeidsmarkt. Deze cijfers gebruikt het WEF doelbewust niet, omdat het CBS van N’Djamena geen gedetailleerde informatie kon aanleveren. Daarom komen ze maar met deze lompe schatting, alsof je een olifant op kalligrafiecursus stuurt.

In Niger zijn mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt kennelijk gelijkwaardiger dan in Nederland, aldus het WEF. Dat is een bijzondere conclusie. Het WEF verwijst hierbij naar cijfers van het ILO en hun database ILOSTAT. Daar kunnen we zelf ook in graven. Niger heeft deze pagina met onderstaande indicatoren.

Van alle inwoners van Niger heeft 98,5 procent op zijn minst een ‘informele baan’. Dat wordt als een goede score gezien, omdat een informele baan beter is dan omkomen van de honger. We hoeven het niet uit te splitsen tussen mannen en vrouwen, het is bijna iedereen. Als je in Afrika ziek, zwak en misselijk bent, is er geen sociaal vangnet zoals in Nederland. Dus als je even geen inkomen hebt ga je in de informele sector aan het werk, dat kan alles zijn maar vaak wordt het allemaal niet zo goed geregistreerd als in Nederland. Aangezien er voor niemand een uitkering is, moet zo goed als iedereen op zijn minst iets van een ‘hustle’ hebben en is er op dat vlak geen verschil tussen mannen en vrouwen in Niger. Het WEF vindt dat mooi.

Er zijn onderzoeken gedaan naar de positie van de vrouw op de arbeidsmarkt in Niger, die is niet zo best en veel slechter dan in Nederland. Wegens een totaal afwezig zijn van een vangnet voor vrouwen in kwetsbare posities moeten ze in tijden van nood wel iets doen, desnoods een illegaal klusje. Mannen krijgen ook geen uitkering, dus zitten beide geslachten samen in hetzelfde ellendige schuitje, wat betekent dat het WEF weinig onderling verschil kan meten. Het WEF kijkt in dit onderzoek niet naar hoe het met vrouwen op zich gaat, maar in welke mate ze het slechter hebben dan mannen. Vervolgens gooit het WEF hun eigen bewerking over dat cijfer heen en dan kun je tot de conclusie komen dat Niger het veel beter doet dan Nederland.

Niger staat in de lijst op plek 3 van de 145 voor de plek van de vrouw op de arbeidsmarkt tegen plek 102 van de 145 voor Nederland, terwijl een Nederlandse vrouw gemiddeld honderd keer zo veel verdient! Dat is het verschil in de economie tussen de twee landen. De enige manier om Nederlandse vrouwen hier vooruit te helpen, is al hun sociale rechten af te pakken. Dan dwing je ze uit de uitkering richting de informele economie en stijgt de gemeten arbeidsparticipatie. Naar deze rekenmethode is een Nederlandse moeder die besluit thuis voor de kinderen te zorgen, ongelukkiger dan een tegenhanger uit Niger wiens werkgever net failliet is gegaan en nu wel gedwongen moet bijverdienen in de straatprostitutie. Toch nemen mensen dit onderzoek serieus, maar ze zullen het dan ook niet gelezen hebben.

Maar Namibië was de koploper van Afrika, niet Niger. Dat land doet het in het geheel veel beter dan Nederland. We pakken de kaart erbij. En de trend is helder: omdat er vaak voor Nederland wel cijfers voorhanden zijn die de Afrikaanse vrienden niet kunnen produceren, maakt het WEF zelf schattingen. Voor de Afrikaanse landen kun je stellen dat je dan tenminste iets van een schatting hebt, maar je produceert dan cijfers voor Nederland waarvan je weet dat ze niet kloppen - dat zagen we net bij de loonkloof.

Dit land in het zuiden van Afrika scoort op gezondheidszorg beter dan Nederland, met 0,980 ten opzichte van de 0,961 van Nederland. Niger haalde daar trouwens een 0,951. Vrouwen gaan volgens het WEF net zo graag naar een ziekenhuis in Nederland als in Niger maar het liefst naar Namibië. Hoe komen we bij zo’n gek cijfer?

Wat korte interessante feiten over Namibië: deze voormalige Duitse kolonie werd daarna tijdelijk bezet door buurland Zuid-Afrika maar is nu zelfstandig. Het land heeft geen geopolitieke aspiraties, de boel thuis gewoon een beetje regelen - denk aan gezondheidszorg. Er leven drie miljoen mensen op een gebied groter dan Frankrijk en de Benelux bij elkaar. Plek zat voor een schat een wilde natuur, maar zorg organiseren is dan een ramp. Hoe krapper het land, hoe beter de infrastructuur, denk maar aan Nederland. De snelweg tussen de twee grootste steden is hier vijftig kilometer lang en geen vijfhonderd, dus die wordt eerder aangelegd. Met hangen en trekken levert Namibië de zorg die mogelijk is. Maar die haalt het niveau van Nederland dus niet bij benadering.

Hoe komt het WEF er dan bij dat Namibië het beter doet dan Nederland? Dat gaat in twee stappen. Het WEF vindt de gemiddelde leeftijd waarop men gezond oud wordt, voor vrouwen zes procent hoger moet liggen dan voor mannen. Waarom het geen drie of negen is, niemand die het weet. Dat is het streefcijfer. Het gaat dus om de onderlinge verhouding tussen man en vrouw, ten opzichte van wat het WEF zelf redelijk vindt.

Hoe doet Namibië het? Voor zowel vrouwen als mannen zijn naar Afrikaanse standaarden gezond, kijk maar naar de onderste rij. Vrouwen hebben in de overzichten een groen kleurtje, mannen paars. Als je niet wil dat vrouwen het slechter doen dan mannen (andersom is prima) dan staat het groene vakje dus rechts van het paarse.

Vrouwen hebben daar gemiddeld bijna vier gezonde levensjaren meer dan mannen, voor wie het gemiddelde einde van het gezonde leven gemiddeld op 51-jarige leeftijd wordt bereikt. Probeer je, even terzijde, even in te denken wat dat betekent. Maar hoe doet Nederland het? Kijk weer naar de onderste rij.

Een Nederlandse vrouw leeft gemiddeld bijna vijftien jaar langer gezond dan een Namibische. Toch krijgt de zorg in het Afrikaanse land een betere score. Waarom? Omdat mannen in Nederland ook steeds gezonder oud worden en dat moeten we niet willen. Bij mannen en vrouwen beginnen de ouderdomsklachten gemiddeld bij nagenoeg precies 70 jaar, er is geen onderling verschil. Daarom wordt de benchmark van het WEF van 106 niet gehaald. In Namibië doen vrouwen het wel beter dan mannen, ten opzichte van de willekeurige benchmark van 106. Daarom staat Namibië op plek nummer 1 van de wereld en Nederland bijna onderaan, met plek 127, ook al hebben Nederlandse vrouwen dankzij de betere zorg hier vijftien jaar extra. Ben je dan het slachtoffer van ongelijkheid? Ruilen kan altijd.

Bij alle gemeten scores zien we dit soort rare effecten. Namibisch onderwijs is net zo goed als het Nederlandse, ook al gaan hier twee keer zo veel meisjes naar school. De gelijke score krijg je door met cijfers te goochelen, iets wat het WEF graag doet. Nu mag iedereen dat doen, maar dit rapport is vrij kwalijk. Het WEF schrijft namelijk in de inleiding dat het de bedoeling is dat alle verschillen verdwijnen, tussen man en vrouw - niet tussen de landen onderling.

Stel dat we Nederland een net zo goede score op zorg willen geven als Namibië. Mannen zijn de laatste tijd gezonder geworden, door een betere leefstijl zoals minder vaak roken en beter eten. Jarenlang krijgen mannen spotjes van de overheid met die boodschap. Ze zijn nu net zo gezond als vrouwen en ontlasten daarmee de zorg. Het WEF vindt dat een kwalijke ontwikkeling. Mannen moeten kapot, volgens deze rekenmethode.

Immers, mannen doen het nu niet langer minstens zes procent slechter dan vrouwen en dus worden vrouwen gediscrimineerd - zo rekent het WEF. We kunnen twee dingen doen om dit op te lossen. Maak vrouwen heel snel gezonder, vanuit humaan oogpunt is daar niks tegenin te brengen. Het zal lastig te realiseren zijn. De andere oplossing is: maak mannen bewust ongezonder, zodat ze zes procent van hun gezonde levensjaren verliezen. Dan hebben ze een nadeel ten opzichte van de vrouw. Het rapport gaat over ‘gendergelijkheid’ maar dat klopt dus niet: Nederland krijgt op zorg een slechte score omdat er juist geen ongelijkheid is. Als je zo rekent, pleit je eigenlijk voor heel vreemd beleid - zoals uitkeringen voor vrouwen afschaffen zodat ze sociaal zwak worden en mannen dwingen te roken.

Het probleem met dit rapport zit hem erin dat er een score voor 145 landen gemaakt wordt, terwijl die niet allemaal beschikking hebben over dezelfde data over bijvoorbeeld salarisverschillen tussen man en vrouw. Dan ga je schattingen produceren die voor Niger wellicht in de buurt van de waarheid komen, maar voor Nederland zwaar afwijken van de werkelijkheid. Het WEF publiceert dus verzonnen cijfers en negeert daarbij wat het CBS gewoon kon aanleveren. Daarnaast krijgt een land strafpunten als de vrouw het niet beter doet dan mannen, gebruikmakend van een willekeurige maatstaf. Naar die maatstaf gendergelijkheid bereiken zal nooit gebeuren, tenzij je hele rare dingen doet om vrouwen op die willekeurig gedefinieerde voorsprong te krijgen. Ook zorgt de focus op ‘empowerment’ dat je goed nieuws over meisjes en vrouwen negeert, wat het rapport onnodig alarmistisch maakt.

Tot slot mag niet ontbreken dat het WEF wordt betaald door grote bedrijven om eigen beleid te pushen. Veel data in dit rapport zijn willekeurig in elkaar gevouwen en komen van LinkedIn. Dit is de complete bronvermelding van het hele rapport: tel hoe vaak we LinkedIn tegenkomen.

LinkedIn is aangesloten bij het ‘Centrum’ van het WEF voor ‘Diversity, Equity and Inclusion’. De netwerksite beschikt over gegevens van miljoenen mensen en hun loopbaan. Die data willen ze (anoniem) verkopen en zo als expert aan tafel komen bij de beleidsmakers van de wereld - want wij weten alles.

Het WEF schrijft dan een artikel met enkel data van LinkedIn als input. Vervolgens moet daar actie vanuit de overheid uit voortvloeien en dan is het wel de bedoeling dat LinkedIn als expert mee kan praten. ‘Stakeholder engagement’ noemde Klaus Schwab dat.

Net als in het eerder besproken rapport over ‘gendergelijkheid’ baseert LinkedIn zich op eigen data, alsof iedereen in de wereld - ook in Niger - op dat platform zit. Dat is natuurlijk niet het geval. Ook is de mate waarin gebruikers van de site hun persoonlijke informatie over hun carrière actueel houden nogal divers. Gegevens van LinkedIn kunnen soms een leuk inzicht geven voor een artikel op een site voor HR-experts, maar meer ook niet.

In het rapport wordt LinkedIn veertig keer aangehaald. De data zijn dubieus en worden vermengd met de eerder genoemde dubieuze ‘feiten’ met de benchmark van bijvoorbeeld 106 in gezonde levensjaren.

Zo stelt het rapport dat vrouwen 85 procent vaker hun carrière moeten onderbreken vanwege de geboorte van een kind. Het gaat daarbij om een pauze die langer duurt dan het reguliere zwangerschapsverlof rondom de bevalling. Deze gegevens komen uit een interpretatie van onderzoekers van het bedrijf LinkedIn, die daarvoor profielen van hun gebruikers bestudeerden. Nu kun je je afvragen of dat de bedoeling is, maar ook of dit een goede methode is. Niet elke beroepsgroep is even veel op LinkedIn te vinden, bijvoorbeeld. Data uit medische hoek over dit interessante verschijnsel zijn ruim voorhanden. Waarom gebruik je die niet?

Het WEF is een lobbyclub die problemen aan de kaak stelt, waarbij de oplossing die wordt aangedragen uit de hoek van de eigen betalende leden komt. Op zich niet vreemd of illegaal, zo werkt het in de sales. Maar een samenleving moet niet in die flutrapportjes trappen, met rare aannames en ontbrekende echte feiten en cijfers. Dan ga je je richten op een fictief beeld van ongelijkheid tussen vrouw en man. De aandacht gaat dan naar het bestrijden van dit vermeende onrecht, de eerste geluiden zijn er al.

Het probleem is niet dat Nederlandse vrouwen net zo veel gezonde levensjaren hebben als Nederlandse mannen, dat is geen ongelijkheid maar juist gelijkheid. De vraag is waarom een Namibische vrouw vijftien gezonde levensjaren mist ten opzichte van een Nederlandse, dat is echte ongelijkheid. Hoe kan men de Nederlandse vrouw onder die omstandigheden als het slachtoffer zien? Aan het beantwoorden van die vraag kunnen de sponsoren van het WEF geen geld verdienen, dus krijg je deze onnodige ophef. Trap er niet in.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Het is crisis! Over wat voor crisis hebben we het? Maakt niet uit, je moet in paniek raken en noodmaatregelen accepteren. De Europese Commissie (commissie) heeft de eigen bevoegdheden opgerekt om alle ‘crises’ van een eigen antwoord te voorzien. Niet zelden schuurt het vervolgens met de Nederlandse grondwet, om het mild uit te drukken. Als je als burger niet uitkijkt, wordt je zo gereduceerd tot menselijk vee.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Er kwam een lezersvraag binnen over Democratie op de Helling. De EC is bezig met een ‘veiligheidsunie’. Daar vloeit een reeks maatregelen uit, waarbij de EU zich bemoeit met wat er in de lidstaat gebeurt. In het boek zit een link naar het document waar het allemaal mee begon. Een lezer besloot te kijken of het citaat wel overeenkomt met de link. Kijk, dat is mooi, mensen controleren de boel niet genoeg.

Wie op de bronvermelding uit het e-book klikt, krijgt alleen wel een dode link. De pagina is verwijderd. Europese ambtenaren hebben ook geprobeerd de tekst uit het internetarchief te krijgen, kennelijk zijn ze er niet meer zo blij mee. Ze zijn een kopietje vergeten. Laten we eens kijken wanneer de ‘veiligheidsunie’ begon en wat de onderbouwing is. Het is even wat tekst, de printscreen hieronder, maar doe het toch maar. Je ziet wat er gebeurt: mensen maken zich zorgen om migratie, dat rechtvaardigt een crisismentaliteit met beleid dat overal over gaat behalve het onderhavige probleem.

Een interessante tekst is het wel. Het begint met de constatering dat er honderden Europeanen zijn omgekomen door terreuraanslagen. Via ingewikkelde verbale en academische gymnastiek resulteert dat in maatregelen die van alles aanpakken, maar niet de oorzaak van het probleem: wie in een Europees land een aanslag wil plegen op de burgerbevolking, wandelt zonder enige hinder zo de grens over. Dat blijft zo.

De intensiteit van de terreur is ten opzichte van 2014, 2015 en 2016 afgenomen. Maar heftig was het wel. Vorige maand was het precies tien jaar geleden dat de Tunesische migrant Mohamed Lahouaiej-Bouhlel in Nice met een vrachtwagen in een feestende mensenmassa inreed. Er overleden 86 mensen en 458 anderen raakten gewond. De slachting was zo massaal, dat hulpdiensten een noodpost moesten inrichten in een hotel bij de plek van de aanslag.

Frankrijk verlengde de noodtoestand met nog eens drie maanden. Die was in november van het jaar ervoor ingevoerd, toen bij een aanslag uit radicaal-islamitische hoek er op zes plekken in Parijs 130 mensen omkwamen en 416 gewond raakten. De meeste doden vielen in het Bataclan theater, waar toen een rock concert plaatsvond. Het theater moest al beveiligd worden, omdat de eigenaren een Joodse achtergrond hadden. Kennelijk is dat een rechtvaardiging.

Europa was in de ban van de migratiecrisis. De Duitse bondskanselier Merkel deed de bekende uitspraak ‘wir schaffen das’, een uitnodiging voor meer dan een miljoen migranten om asiel aan te vragen in Europese landen. Onder hen bevond zich de 24-jarige Tunesiër Anis Amri, die als dank voor de gastvrijheid met een truck inreed op de kerstmarkt in Berlijn. Er vielen 13 doden, vooral Duitsers, en 56 gewonden. De dader had geen recht op asiel, maar mocht toch van opvang genieten. Hij was op de vlucht voor Justitie in Tunesië omdat hij daar een vrachtwagen had gestolen. Hij heeft er duidelijk iets mee.

Nog niet zo lang daarvoor stonden progressieve jongeren de migranten op treinstations op te wachten met kleurrijke spandoeken. Refugees are welcome here! De publieke opinie sloeg om en door de hele EU kregen partijen kritisch op migratie de wind in de zeilen. In Duitsland is AFD op weg om de volgende verkiezingen te winnen, in Frankrijk gebeurt iets soortgelijks.

De gemeenschappelijke reactie in de Europese politiek is het uitsluiten van de ‘extreem-rechtse’ partijen. Ze zouden door Poetin worden betaald, nazi-sympathiën hebben of om andere reden als een melaatste behandeld moeten worden. Niet zelden worden dergelijke claims zonder enig ondersteunend bewijs de ether in geslingerd. De overige partijen moeten elkaar wel zien te vinden in een coalitie, willen ze ‘extreem-rechts’ regeringsmacht ontzeggen. De Duitsers kregen een ‘stoplicht-coalitie’ van groenen, liberalen en conservatieven. Ze liggen constant in de clinch over van alles en nog wat, een forse prijs in praktische zin om een ‘cordon sanitaire’ te kunnen realiseren tegen ‘extreem-rechts’. Zo krijg je in heel Europa regeringen die te zwak zijn om met oplossingen te komen.

In Nederland wordt de migratie-kritische FvD in 2019 de grootste partij. Bij recente polls in Nederland blijkt dat de helft van de mensen een complete asielstop wil en nog eens een derde een forse reductie. En de enorme verkiezingswinst voor AfD in Saksen-Anhalt laat zich ook verklaren door zorgen om migratie, los van hoe terecht bepaalde zorgen precies zijn. Onderzoekers keken naar factoren die maken dat Duitsers op AfD stemmen. Met afstand de belangrijkste is de zorg om migratie.

De crisismentaliteit wordt mooi verwoord door de voorzitter van het Europees parlement, Roberta Metsola. Ze is een cruciaal persoon, als het gaat om de vraag wie de voor Nederland relevante wetten maakt. In het Europees parlement kan een volksvertegenwoordiger geen wetsvoorstellen indienen. Een Eurocommisaris maakt daarom via voorzitter Metsola een deal, om een bepaald onderwerp als een digitale euro doorgang te kunnen laten vinden. Het maken van deze deals gebeurt achter gesloten deuren, waardoor je vragen kunt stellen bij het democratisch gehalte van de procedure. In de Nederlandse Tweede Kamer zijn vergaderingen wel openbaar, maar dat instituut gaat inmiddels nergens meer over. Het is allemaal grotendeels overgeheveld naar Brussel. Want volgens Metsola moet je ‘de moed hebben om grote stappen te zetten’.

Nu zouden we kunnen kijken wat er in tien jaar is gedaan met betrekking tot migratie. Je hoort vaak dat het allemaal wel meevalt, migratie is van alle tijden en het gaat niet om grote groepen mensen. Het CBS houdt bij wie er legaal binnenkomt. Die statistieken zijn betrouwbaar, want reguliere migranten krijgen daadwerkelijk papieren en dat aantal is makkelijk te tellen. Naar illegale migratie blijft het gissen.

Vorig jaar kwamen er 320.000 mensen naar Nederland, tegenover 230.000 tien jaar geleden. Veel migranten komen om te werken en te studeren. Als een Amerikaanse directeur van een bedrijf in Nederland tijdelijk een functie bezet, is er een paar jaar later sprake van remigratie. Tien jaar geleden waren er 150.000 emigranten tegenover 110.000 vorig jaar. Toen groeide de bevolking met 80.000 door migratie, vorig jaar bedroeg het positieve migratiesaldo 110.000.

De invloed van migratie op de samenleving is alleen maar toegenomen en tot verbazing van niemand zien we daarmee een toegenomen interesse in hard-rechts. Merk overigens op dat er in 2022 sprake was van een heftig omslagpunt. Het migratiesaldo was positief en vrij hoog zelfs, zeker in historische zin. Door de vergrijzing krimpt de autochtone bevolking. Dit is nog nooit in de geschiedenis van Nederland voorgekomen en het valt niet in te zien hoe deze ontwikkeling in de komende tien jaar wordt gekeerd. Nederland verandert, voorgoed.

Nu we toch in de cijfers van het CBS zitten: ze houden daar ook bij wanneer immigranten weer vertrekken, gesorteerd naar de reden waarom men in eerste instantie naar Nederland kwam. Buitenlandse studenten zijn na een paar jaar bijna allemaal weer weg, na een opleiding te hebben genoten in Nederland. Je kunt je afvragen of dat wenselijk is, in ieder geval zijn dat de cijfers.

Bij een asielmigrant is de kans dat de persoon tien jaar na binnenkomst weer vertrekt, bijna precies tachtig procent. Zo blijf je na verloop van tijd achter met de economisch gezien minder kansrijke migranten. Het is duidelijk dat er geen werk wordt gemaakt van een ander migratiebeleid. Maar er is wel een ‘Security Union’. Wat heeft die dan wel geleverd? Inmiddels gaat elke speech over Rusland en niet zozeer de genoemde aanslagen. Zo zou Rusland misinformatie over COVID-19 hebben verspreid, dat soort dingen.

De concreet behaalde doelen binnen de Security Union zijn te vinden op de website van de Europese Commissie (commissie). We lezen dat er een ‘Cyber Solidarity Act’ is. Dat is een manier om lidstaten te helpen informatie over incidenten met betrekking tot hacken en data-lekken te delen. Bij dit soort maatregelen stelt de commissie regels op waar lidstaten zich aan kunnen houden en waar ze ook over meepraten. Als landen toch besluiten om vrienden te zijn, kunnen ze besluiten elkaar te helpen met informatie over cyberdreigingen en die op uniforme wijze aanbieden. Dit is niet heel heftig te noemen, of schadelijk: hoe eurosceptisch je wel of niet bent. Bij andere dossiers grijpt de commissie daadwerkelijk macht en geld en worden er taken van de lidstaat overgenomen, dat is hier niet noodzakelijkerwijs het geval.

Dat zien we ook bij het ‘bestrijden van terrorisme’. Als je een wet zo noemt, is iedereen voor. Het is dan de vraag hoe dat precies wordt aangepakt.

Zo is er een ‘EU Internet Referral Unit’ (EU IRU) ingevoerd. Dat is een toevoeging aan Interpol, met experts die in de gaten houden waar uitingen op internet en social media beginnen te ontsporen. Als je een artikel plaatst met een oproep om een aanslag te plegen op eender welke minderheid, dan zal het niemand verbazen dat iemand, ergens achter een bureau bij een opsporingsdienst, het doorheeft en in zijn mok hete koffie briest. Ook hier is er vooral sprake van coördinatie tussen lidstaten, want eventuele vervolging is een taak van de lokale politie.

Dat geldt niet voor het opsporen van beelden van kindermisbruik (CSAM). Ook hier mogen we constateren dat de tekst van het wetsvoorstel zo is opgeschreven dat iedereen voorstander is. Het gaat hier dus niet om de vraag of je CSAM moet aanpakken, maar hoe. Zijn maatregelen wel proportioneel, loop je niet de kans alleen maar onschuldigen ten onrechte te stigmatiseren? Voorstanders van knetterhard beleid - het is inderdaad een gevoelig onderwerp - zullen zich ook realiseren dat ondoelmatig of anderszins verkeerd beleid geen rechtvaardiging dient. Je zet dan schaarse middelen in die het doel niet dienen, namelijk kinderen beschermen. Doe het dan goed.

De EU zet in op Chat Control. Dat betekent dat elk bericht van iedereen wordt doorzocht op CSAM, in plaats van specifieke verdachten. Anders gezegd: alles wat elke Europeaan doet, is onderwerp van een opsporingshandeling. De bewijslast wordt dus omgedraaid. Eerder las u dit artikel over Chat Control. Het bleek dat een grote meerderheid (vier op de vijf) van de Europeanen voorstander was van het scannen van iedereen, in plaats van specifieke verdachten. Tenminste, dat was wat de commissie erover zei.

Als je in de cijfers duikt, blijkt dat die meerderheid enkel ontstaat als de respondent wordt gevraagd rekening te houden met een situatie waarin een specifiek kind daadwerkelijk risico loopt. Als je die nuance weglaat, is drie kwart van de mensen juist tegen. Dit wetsvoorstel betekent namelijk dat een oma die een vakantiefoto maakt met haar kleinkinderen en naar de klaverjasclub stuurt, ook onderzocht wordt alsof ze een gevaarlijke crimineel is.

De Amerikaanse acteur Ashton Kutcher werd ingevlogen om de Europese geest toch warm te maken voor dergelijke software. Interessant genoeg verkoopt hij die ook met een club genaamd Thorn, dat in 2022 en daarna zes ton per jaar aan lobbyisten betaalt. Hun inzet was invoeren van Chat Control, waarbij de commissie dan ook weer software van Thorn zou moeten inzetten. De ene hand was de andere.

Het standpunt van Nederland is dat dit onwenselijk is. Regering en parlement vinden dat hier sprake is van het afschaffen van briefgeheim in de digitale wereld en zijn tegen. Ook het Europees parlement is in meerderheid tegen. De commissie heeft daarom dezelfde wet over Chat Control (die dus eerst was afgewezen) nog een keer naar hetzelfde Europees parlement gestuurd, alleen op een moment dat een groot aantal kritische leden al met vakantie was. De afwezigen werden bij de voorstemmers opgeteld en zo kwam er wel een meerderheid - voor een wet die de bevolking en de volksvertegenwoordiging niet willen. Dat is dus een voorbeeld van de crisismentaliteit: het moet allemaal maar kunnen.

Dan zijn er nog maatregelen waarbij de commissie wel slechts een coördinerende rol heeft, in plaats van dat er wetten worden doorgeduwd die een meerderheid niet wil. Inzake migratie is er een ‘police cooperation package’ bijvoorbeeld. De ‘Security Union’ is ingesteld wegens terroristen die grenzen oversteken om aanslagen te plegen en dit is het magere resultaat met betrekking tot waar het allemaal begon. Het grootste deel van de maatregelen betreft repressie van de eigen burger, niet het beschermen van die burger tegen bedreigingen van buitenaf.

Veel van de maatregelen vallen onder de Digital Services Act (DSA). De commissie ziet het internet als een markt met vraag en aanbod. Zo is het lezen van een journalistiek artikel eigenlijk ook het aanbieden van een digitale dienst. Een ethisch onderwerp - wat mag een journalist wel en niet - wordt zo platgeslagen tot een commerciële discussie.

Content die volgens de DSA illegaal is, kan nu offline gehaald worden. Daartoe zijn er 70 organisaties gecertificeerd tot ‘Trusted Flagger’. Als je iets op het internet ziet gebeuren dat illegaal is, kan het hostingbedrijf verplicht worden het offline te halen. Nu is een van de aangewezen ‘flaggers’ het Duitse HateAid. De oprichter, de Duitse journaliste Anna-Lena von Hodenberg, is van mening dat er een verplichte certificering moet komen voor alle online content, zoals TNO dat ook met brommerhelmen doet. Verder heeft ze een hekel aan Trump en Brexit. Moet kunnen, erg neutraal komt het niet over.Het gevaar bestaat zo wel dat vooral content uit bepaalde hoeken eerder als onrechtmatig wordt aangemeld dan andere. Dit is nu precies een discussie die je in de lidstaat had kunnen organiseren, in plaats van dat Brussel met dwang verplichtingen oplegt.

De DSA noemt in artikel 36 lid 2 hoe er kan worden opgetreden in tijden van ‘crisis’. Daaronder verstaat men: “Buitengewone omstandigheden die leiden tot een ernstige bedreiging van de openbare veiligheid of de volksgezondheid in de Unie of in belangrijke delen daarvan.”

Als daar sprake van is, heeft de commissie meer macht, met noodmaatregelen. Content kan dan eerder offline worden gehaald. De geestelijk vader van deze constructie is de Fransman Thierry Breton. Hij ziet de migratiecrisis in Ceuta als een ‘buitengewone omstandigheid’ die sterker ingrijpen rechtvaardigt. Volgens hem is er via social media desinformatie verspreid, waardoor tienduizenden migranten zwemmend in Ceuta aankwamen. Die crisis is een Europees probleem en de EU heeft dit artikel 36: een en een is twee, gebruiken die noodmaatregelen uit de DSA!

Als deze lezing van Breton klopt en ‘desinformatie’ of een ‘hybride aanval’ zijn de oorzaak van het probleem, dan mogen we ons wel realiseren dat dit een probleem was onder vooral Marokkaanse gebruikers van social media. De digitale teugels in Nederland aantrekken heeft geen enkele zin, als de zwemmers hier niet vandaan kwamen.

Dergelijke nuances doen er tegenwoordig niet meer toe. Er is crisis. Aanslagen, de tanks van Poetin, klimaat en dan valt er ook nog een virus van een vleermuis. We zijn bang! Tijdens een crisis moeten burgers maar accepteren dat de overheid een noodmaatregel invoert, zeker in digitale zin. Zo wil de overheid van elke burger ras en seksuele voorkeur registreren vanwege Poetin (?). De voorgestelde maatregel blijkt vervolgens in alle redelijkheid op geen enkele manier een remedie voor het probleem waar de discussie mee begon. Bijzonder genoeg accepteert een Europese meerderheid de maatregel, terwijl het probleem zelf - ongecontroleerde migratie - niet aangepakt wordt.

Wel de beloftes, betutteling, of zelfs digitale onderdrukking, maar geen maatregelen waar je iets aan hebt. Wat je dan overhoudt, is een samenleving met teleurgestelde burgers die steeds radicaler wordt. De remedie is simpel maar niet makkelijk. Stop met het accepteren van crisismaatregelen. Die zijn niet tijdelijk, eenmaal ingevoerd kom je er niet zo snel meer vanaf. De verkondigers van het crisisgevoel, zoals Kutcher en Breton, zullen sceptici dan bombarderen met halve waarheden die de urgentie uitleggen. Net als bij de pandemie buigt een meerderheid vervolgens maar, om daar later spijt van te krijgen.

Daarom, hou bij een volgende crisis, van welke aard dan ook, het hoofd koel. We gaan niet morgen dood, uitzonderingen daargelaten. Morgen gaat de zon gewoon weer op en krijg je dezelfde rekeningen op de deurmat, misschien iets hoger. Wie om het hardst schreeuwt dat het abnormale normaal moet worden, heeft vaak een andere agenda.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Dat heeft hier niets mee te maken. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Een update over de obligatiemarkten, de tijden vragen erom. De vorige keer zagen we dat de rente aan het oplopen is. Dat komt omdat beleggers oude obligaties dumpen. Daar zit altijd een vaste rente op. Als overheden veel schulden maken - dat doen ze nogal, zeker sinds de start van de pandemie - dan moeten overheden onder die omstandigheden nog meer geldverstrekkers vinden. Dat is steeds maar aan het mislukken.

Pak de rente op een Franse lening van tien jaar. Bij de start van de pandemie konden ze tegen bijna nul procent lenen. Door de recessie volgden er nog meer stimulerende maatregelen. Er kwam inflatie en de ECB reageerde met een renteverhoging, naar 4 procent in september 2023. Het was een unicum, want sinds 2008 is de ECB alleen maar aan het stimuleren met een lagere rente. Overheden die te veel lenen, hebben die lage rente gewoon nodig. Het gevolg is dat regeringen lui worden en de begroting verder laten ontsporen. Intussen worden de boodschappen hierdoor steeds duurder. Inflatie is de oranje grafiek hieronder.

Als de rente vanaf de zomer van 2021 stijgt, gaat de yield van Frankrijk ook omhoog. Dat is logisch, de risicovrije rente stijgt dan en als een overheid dan geld wil lenen, moeten ze beleggers een extraatje bieden. Wat we in de grafiek vanaf begin 2022 zien gebeuren, is daarom logisch.

In de grafiek met rente en inflatie sinds de start van de ECB zien we dat de rente sinds 2024 aan het dalen is, de economie moet weer gestimuleerd worden. Het is de daling in de blauwe lijn aan het einde van de grafiek. In theorie zou nu de yield van Frankrijk weer moeten dalen.

Kijk nog eens naar de grafiek met de Franse yield. Waar de yield stijgt als de rente dat ook doet, is de daling in de yield bij een lagere rente niet zichtbaar. Wat er gebeurt, is dat financiële markten zenuwachtig worden. Dat is een signaal van een nieuwe kredietcrisis, want de centrale bank krijgt de Franse rente niet omlaag. Ze proberen het wel, maar ze zijn de grip op de gebeurtenissen kwijt.

Onder die omstandigheden is het wijs om een gezonde begroting te hebben. Frankrijk heeft die niet, de VS ook niet, maar Nederland maakt het ook moeilijker voor zichzelf dan nodig. De huidige regering met D66, CDA en VVD heeft geen meerderheid in de Tweede Kamer en moet op 15 september wel een begroting presenteren. Als dat geschreven wordt is het een dag voor de deadline en er is nog steeds geen deal. Als we over de hele breedte kijken, dan zien we allemaal regeringen die hun boekhouding niet op orde hebben. Dat is echt vragen om ellende. Tijd voor een gesprek met Bart Brands van Gold Republic.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja en nee. Leuk he, korte antwoorden? Dan volgt nu de nuance. Voor de mensen die nog zijn gebleven, de ophef van de week betreft een speech van de voorzitter van de Europese Commissie (EC) bij de Franse ondernemersclub Rencontre des Entrepreneurs de France. Dus we zeggen er meteen bij: het is maar een speech, maar achter die speech zitten ook concrete beleidsvoorstellen.

Makkelijk is het niet, als kind van het Germaanse taalgebied, de speech in het Frans houden. Ze doet het wel. Vindt u het toch niet om aan te horen, of heeft u een IQ van meer dan 135 waardoor dit te traag gaat? Weet dan dat er een Engelse vertaling is. Volgens menigeen is dit een poging om spaargeld te onteigenen: dat zou ‘lui’ zijn en niet werken om investeringen in Europese projecten voor het klimaat en defensie te ondersteunen. Dat is het idee achter ‘The Savings and Investment Union’ (SIU). Door Europese regels te versoepelen, zou een vermogend persoon in het ene land makkelijker kunnen investeren in een startup in een ander land.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

In haar speech noemt ze zes thema’s die van belang zijn. De eerste is oneerlijke concurrentie door China, al noemt ze het uit diplomatieke wijsheid niet zo. De tweede uitdaging, en daar begint het, is de vraag hoe ‘onze economieën’ gefinancierd moeten worden. Dat is een bijzondere vraag, want lidstaten van de EU omarmen het principe van een vrije markt. Europeanen kunnen vrij handelen, maar de staat laat burgers en bedrijven waar mogelijk met rust en de EU heeft helemaal een beperkte rol.

Volgens Europees recht moet de EU en daarmee de EC enkel handel faciliteren en verder niets. Het ‘financieren van economieën’ is toch echt iets dat mensen zelf moeten doen. De derde uitdaging die ze noemt is net zo tastbaar als de eerste: de Europese interne markt kent nog steeds allemaal hobbels. Dan volgen er nog drie ‘uitdagingen’, die ook met AI te maken hebben - het is allemaal waar. Lang verhaal kort: de pijn rondom het roven spaargeld zit in het tweede aspect, hoe gaan we het betalen?

In de EU kennen we de no bailout clause. Dat betekent dat landen met elkaar handelen, goede vrienden zijn, zelfs hetzelfde geld hebben, maar dat niemand garant hoeft te staan voor de schulden van anderen. Dat is vastgelegd in artikel 125 van het verdrag van Maastricht. Frankrijk heeft bijvoorbeeld een veel hogere staatsschuld van Nederland, het is problematisch aan het worden. De twee landen hebben samen de euro. Moeten Nederlanders nu meer belasting betalen om Franse gaten te dichten? De tekst is er duidelijk over, dat mag niet. Ook Europese instellingen mogen niet zomaar zelf geld lenen en de rekening in Nederland parkeren. Dat is fijn voor de Nederlandse belastingbetaler, maar het betekent dat allerlei Europese politieke vergezichten niet haalbaar zijn: er is simpelweg geen geld, tenzij de polder bereid is de knip te trekken. Gebeurt niet vaak.

Een SIU kan een manier zijn om beleggen en handelen tussen Europese burgers te vergemakkelijken: niet om dat geld af te pakken. Dat laatste zou volgens Europees recht ook niet mogen. Toch zijn mensen bang dat dit op het confisqueren van spaargeld neerkomt. Het staat er niet letterlijk, maar wel een beetje.

De SIU is een verzamelnaam voor een reeks maatregelen in financiële zin. Recentelijk was ik door mijn maatje Ancilla van BlackBox uitgenodigd om het over dit onderwerp te hebben. Bij dat gesprek zit een begeleidend artikel. Hieronder staat het voor de SIU relevante deel van het gesprek.

In dat gesprek wordt een kleine discussie over de SIU aangehaald met Europarlementariër Bart Groothuis (VVD). Deze staat hieronder.

Het antwoord van Groothuis volgt de letter van de Europese wet: handel en ook de handel in beleggingen faciliteren is iets anders dan belegd of gespaard kapitaal afpakken. Als Europese instellingen niet zelf geld mogen lenen, dan kan een plan als de SIU ook niet stiekem een achterdeur zijn om toch Nederlanders aan te slaan met Europese belastingen. Zoals Groothuis zegt: het gaat niet over overheidsfinanciën. Toch?

Als we naar de speech van Von der Leyen luisteren, dan zien we dat het idee van het faciliteren van handel wel degelijk soepel overgaat in hogere belastingen. Er wordt gezegd dat Europeanen tien biljoen (dat is tien keer duizend miljard, keer nog eens duizend) euro aan spaargeld hebben. Dat is ‘lui’, het doet niks. Waarom willen Europeanen hun spaargeld niet investeren in defensie? Simpel, dat is een uitgave, geen investering. Ze gaat er ook van uit dat spaargeld inderdaad niks doet. Dat klopt niet, spaargeld wordt via banken uitgeleend aan bedrijven die wel degelijk investeren en mensen aannemen.

In het kader van de SIU moet er ook worden gesproken over securitiseren. Dat is een moeilijk woord, maar het komt er in het kort op neer dat je een hoop oude beleggingen bij elkaar in een doos gooit en vervolgens de hele doos verkoopt als nieuw beleggingsproduct. Lehman Brothers is er groot mee geworden maar ging er ook aan ten onder. ‘Securitiseren’ betekent dat je een verhandelbaar beleggingsproduct maakt (‘security’) van iets dat dat in beginsel niet is. Het gevaar van securitiseren is dat je mensen iets laat kopen wat ze niet begrijpen. Zo kunnen Nederlandse hypotheekbanken nog steeds hypotheken securitiseren. Dat betekent dat de leningen van duizenden mensen bij elkaar in enkele beleggingsproducten stoppen, die ze verkopen aan financiële instellingen die onmogelijk kunnen weten wie er bij die hypotheken horen. Daarom kunnen ze ook het risico niet inschatten en dat was een grote oorzaak van de kredietcrisis.

Dan kunt u nog steeds denken: interessant, maar waarom komt een SIU dan neer op het roven van spaargeld van argeloze Europeanen? Of, netter gezegd, die handel in beleggingen betekent toch niet dat de overheid meer belasting gaat heffen, via spaartegoeden? Daar lijkt het wel op. Merk op dat de discussie met Groothuis plaatsvond op 16 februari van dit jaar. Daarin noemde ik al dat de SIU ook over het versoepelen van de regels voor securitiseren ging. Die vorm van financieren is door de kredietcrisis in onbruik geraakt, u raadt het al. Een half jaar later komt tante Ursula inderdaad met dit plan. Had ik dan een glazen bol die Groothuis niet heeft?

In de discussie ziet u een link naar een Europees wetsvoorstel over dit onderwerp. Dit komt uit 2025. De tekst heeft de volgende aanhef.

De tekst verwijst naar rapporten van Enrico Letta en Mario Draghi, waarin ze voorstellen om securitisatie in te zetten voor de ‘financiële behoeften van EU prioriteiten’ maar ook de SIU. Dan lijkt het er wél op dat je dit doet om Europese instellingen meer te laten lenen. En niet vergeten: als die instellingen dat doen, meer lenen, moeten ze belasting heffen bij burgers om rente en aflossing te verzorgen. Dat is in strijd met het genoemde artikel 125. De woorden uit het wetsvoorstel laten juist geen duidelijke scheiding zien tussen het faciliteren van handel en het innen van belasting, zoals Groothuis stelde. Deze tekst was toen al voorhanden.

Merk overigens op dat de EC zich bij het schrijven van het wetsvoorstel zich geïnspireerd zag door twee Italiaanse politici onder wiens bewind de Italiaanse overheidsschuld verder ontspoorde. Dan mag je je best afvragen wat nu de zin en onzin is van de hele SIU. Laten we het rapport van Draghi er eens bij pakken, omdat we zo veel van het controleren van de bronvermelding houden.

Het rapport is een oproep om de EU slagvaardiger te maken in een toch niet zo vriendelijke wereld. Daar is een hoop voor te zeggen. Nu is het de vraag hoe de plannen van Draghi, zoals honderden miljarden investeren in de ‘groene transitie’, gefinancierd gaan worden. Daarover lezen we het volgende.

Draghi noemt dat Europeanen die geld willen ophalen het liefst naar de bank om de hoek lopen, terwijl een Amerikaanse startup in het hele dollargebied investeringen voor een startup kan aantrekken. Dat argument zagen we eerder. De SIU zou daarbij kunnen helpen, in theorie zonder dat de belastingen omhoog gaan of spaargeld wordt geconfisqueerd.

Echter, als we doorlezen, krijgen we een heel ander verhaal. De EU krijgt te weinig geld binnen om bedrijven staatssteun te geven voor de benodigde investeringen in de ‘groene en digitale transitie’. Ook noemt Draghi dat het Coronafonds moet worden terugbetaald. Dat maakte het mogelijk om 800 miljard te lenen tussen 2021 en 2027. Vanaf 2028 mag de EC daarom geen geld meer lenen via dit middel. Sterker nog, schulden moeten worden afgelost. Dat verkleint de ruimte om vanuit Europese instellingen uitgaven te doen. Er staat een oproep voor meer ‘eigen middelen’ in de tekst, wat simpelweg neerkomt op nieuwe belastingen. Het ene onderwerp loopt naadloos over in het andere. Een SIU maakt beleggen in andere Europese lidstaten makkelijker, wat allemaal kan zonder belasting en andere overheidsbemoeienis. De wetteksten zijn alleen een stuk ambitieuzer dan dat.

Het Coronafonds noemt men in Brussel NextGenEU. Draghi schrijft dat ‘naar dat model’ een nieuwe ronde van schuldbewijzen moet worden uitgegeven. Het is de EU die die schuld moet uitgeven, overheden in plaats van bedrijven. Het staat er letterlijk. Dit gaat over meer dan enkel beleggen. Een en ander moet via een ‘Common Safe Asset’ gaan.

Een Common Safe Asset is een belegging waarbij je van elk Europees land een stuk staatsschuld pakt. Die stop je in een doos en die doos verkoop je door, zodat je een nieuwe belegging hebt gemaakt. Dat is inderdaad het securitiseren van schulden. Het voordeel daarvan is dat je een ‘diepere’ markt krijgt, wat betekent dat je meer beleggers kunt aantrekken die hun geld achterlaten voor je mooie plannen. Het nadeel is wel dat je meerdere beleggingen in een doos stopt, waardoor beleggers onderdelen uit die doos kopen die ze anders links zouden hebben laten liggen. Je maakt een nieuwe belegging uit een staatsobligatie van Luxemburg en Griekenland, bijvoorbeeld. De kans op wanbetaling is bij het tweede land veel groter dan bij het eerste, daarom is de rente ook anders. Bij een securitisatie zoals een Common Safe Asset verdwijnt dat risico uit het zicht, omdat je alles op hoop veegt.

Draghi noemt letterlijk dat deze vorm van werken bedoeld is om meer uitgaven mogelijk te maken met schuld. Je kunt voorstander zijn van die projecten, maar dan gaat de staatsschuld wel omhoog. Hoe ga je dat terugbetalen? Burgers zullen dan meer belasting moeten betalen. De SIU maakt securitisaties mogelijk die er eerst niet waren, zoals een Common Safe Asset. Daarbij veeg je bestaande staatsschulden op een hoop teneinde nog meer geld uit te geven. Het staat allemaal letterlijk in het wetsvoorstel. Een SIU maakt de weg vrij voor meer staatsschuld. Als in dat kader wordt geroepen dat het spaargeld van burgers ‘lui’ is, dan mag je je afvragen of dat niet het startschot is van een soort belasting. Zo gek is die gedachte niet.

Had je dit jaren geleden kunnen zien aankomen? Ja. Lees anders dit artikel, over hoe fantastisch Rutte, Hoekstra en Kaag de financiën hebben achtergelaten voordat ze baantjes elders namen. De staatsschuld ging door het Coronafonds met meer dan veertig miljard euro omhoog. Alleen hoeven die bedragen pas na 2028 te worden terugbetaald. Voor die tijd namen ze de benen. Dat je niet vertelt hoe een schuld wordt terugbetaald, betekent niet dat die schuld er niet is.

In dat artikel wordt de herkomst van het Coronafonds toegelicht. In 2015 is er het zogeheten rapport van de vijf presidenten, over de toekomst van de euro. Als je een Europese eenheidsmunt wil, moeten er ook Europese belastingen zijn, kort door de bocht. Merk op dat Obama toen nog president van de VS was, het heeft allemaal niks met Trump te maken: wat je ook van hem vindt. In 2017 maakt de EC deze roadmap, met een ‘capital markets union’ en ‘European Safe Assets’ die ingevoerd moeten zijn voor 2025. Dat is ook waarom de discussie over Europese leningen nu speelt, niet vanwege een vleermuisvirus of een boze oranje man.

De euro heeft geld nodig om te overleven en een Europese schuld is inderdaad een manier om geld op te halen. Inmiddels horen we steeds vaker de dringende oproep om geld te lenen voor defensie via dit soort leningen, door de oorlog in Oekraïne. Ook dat causale verband is er niet. De ideeën op dit vlak zijn tussen 2015 en 2017 geboren, relatief rustige jaren.

De SIU gaat dus over het bouwen van nieuwe beleggingen zodat de staatsschulden omhoog kunnen. Ook wordt het inderdaad makkkelijker om in een startup in een ander Europees land te investeren, het is allebei waar. Merk op dat Von der Leyen het ook over beter toezicht op banken heeft. Die drie argumenten worden in een adem genoemd. Wat betekent dat laatste? Het zou kunnen dat Europese landen toezichtstaken laten rouleren, dan wordt een Franse bank straks gecontroleerd door een Fin of andersom. Zo voorkom je vriendjespolitiek en corruptie rondom bancair toezicht op lokaal niveau. Dat is helemaal geen slecht idee, aangenomen dat je dan niet wederom stiekem de deur openzet voor gemeenschappelijke schulden die er helemaal niet mogen zijn.

Nu mocht ik hier zeven jaar geleden een prettig en respectvol gesprek over hebben met Rabo-econoom Wim Boonstra. Het toezicht op banken vanuit de EU is volgens het genoemde principe vormgegeven, hij vertelt er met enthousiasme over. Terecht ook. In dezelfde documentatie zag je toen echter al dat de mogelijkheid voor Europese schulden ook wordt genoemd. Dat is in strijd met Europees recht en het regeerakkoord van destijds, de overgrote meerderheid van de Nederlanders wil het ook niet.

Samengevat is de SIU onderdeel van de Europese Capital Markets Union. De SIU moet het makkelijker maken om in een leuke startup in een ander Europees land te beleggen. Dat versterkt de economie, zonder dat overheden belasting gaan heffen of geld op andere manieren zich toe eigenen. Het zou kunnen. In dezelfde documentatie staan verder nog eens goede dingen over beter toezicht op banken. Wie doorleest, ziet echter ook dat de EC nieuwe schuldbewijzen wil uitgeven, schuld die burgers tegen hun zin moeten terugbetalen. Nu wordt het minder leuk. Die schulden kun je securitiseren, nieuwe schulden maken met oude. Dan ga je echt een brug over. De regels rondom het securitiseren van staatsschulden moeten worden versoepeld en in een adem noemt de EC dat mensen verkeerd beleggen en sparen.

Dan is het niet zo’n vreemde gedachte dat Europese instellingen naar manieren zoeken om spaargeld van burgers om te toveren tot een nieuwe bron van inkomsten. Helemaal niet als je je realiseert dat het vorige programma dat in 2019 is aangekondigd en van 2021 tot en met 2027 loopt (het ‘Coronafonds’) inmiddels bijna is afgelopen. In de speech van Von der Leyen zitten er maar twee regels tussen de opmerkingen over securitiseren en de constatering dat er in 2028 een nieuwe budgetcyclus aanbreekt - ze heeft dus gewoon geld nodig.

De volgende keer kijken we beter wat er precies in de tekst staat, hoe kun je spaargeld eigenlijk in beslag nemen?

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Saksen-Anhalt, ooit geweest? Het zou kunnen dat Alternative für Deutschland (AfD) daar het alleenrecht krijgt op regeren. Dan heb je een absolute meerderheid nodig en Duitse media noemen dat de partij 44 procent of meer van de stemmen heeft. In Duitsland werkt men met een kiesdrempel, waardoor de stemmen van enkele kleintjes afvallen en eigenlijk opgeteld worden bij de grootste winnaar. AfD wordt door velen eng gevonden, extreem-rechts: en dat terwijl ze dezelfde verkiezingsslogan hebben als D66 - het kan wel!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Voor wie AfD nog niet kent: kijk anders eens dit optreden van expert internationale betrekkingen Beatrice de Graaf bij Eva Jinek. Met AfD haal je Poetin in huis, want ‘kinderen moeten Russisch praten’. AfD zou een trekpop van het Kremlin zijn en de Holocaust willen ontkennen, hoor je als de experts aan het woord laat. Het is een complot van Poetin. Want extreem-rechts is slecht voor Europa en dan wordt Poetin sterker, heet het.

Klopt dat wel? Dat van het verplicht Russisch op scholen praten kunt u zelf opzoeken in het verkiezingsprogramma. Wat De Graaf noemde, staat er niet in. Wel staat er dat de Russische taal van cultureel belang is en dat Rusland een groot land is dat essentieel is voor de veiligheid van Duitsland. Dat betekent niet dat Duitsland een vazal moet worden, maar dat je veiligheidsvraagstukken niet zonder Moskou kunt oplossen.

Het lijkt erop dat de consensus in het politieke middenveld is dat Poetin verkiezingen kan beïnvloeden. Anders zouden mensen nooit op ‘extreem-rechts’ stemmen. Die notie rechtvaardigt het wellicht ingrijpen in verkiezingen maar zeker negeert waarom mensen op AfD stemmen. Het woord begint met een ‘i’ en eindigt op ‘mmigratie’. In het programma van AfD zien we bovenstaand plaatje. Er komen grenscontroles en veel strengere maatregelen, als de partij het voor het zeggen heeft. Wie na het krijgen van asiel bijvoorbeeld op vakantie gaat naar het thuisland, verliest alle recht op bescherming, bijvoorbeeld.

Nu worden er, interessant genoeg, studies gedaan naar de reden waarom mensen op AfD stemmen. Is het omdat ze genderneutrale toiletten willen afschaffen, omdat Poetin via een geheim complot het stemgedrag kan sturen, of omdat laagopgeleide kiezers niet profiteren van globalisering? De laatste hypothese is populair in bepaalde links-progressieve kringen. Die arme kiezers zijn eigenlijk het slachtoffer maar het is jammer dat ze extreem-rechts stemmen, want andere partijen hebben wel het beste voor met lager opgeleiden.

Het dédain spat er vanaf. Maar klopt het ook? Onderzoekers van de Aix-Marseille Université publiceerden een interessante studie met 4519 subjecten - dat zijn dus mensen. Er werd gepoogd om te verklaren waarom mensen AfD stemmen, met als mogelijke oorzaken: opleiding, algemeen welbehagen, zorgen om de financiën, zorgen om de economie en zorgen om migratie. Bij regressieanalyse krijgen we altijd een lijst met zogeheten coëfficiënten. Die horen bij een variabele. Hoe hoger het coëfficiënt, hoe hoger de specifieke factor bijdraagt aan het onderwerp van onderzoek - in dit geval de vraag of men wel of geen AfD stemt. Dit is de uitkomst.

Een coëfficiënt kan ook negatief zijn, zoals de bovenste. Dat betekent dat personen met een hogere opleiding (inderdaad, een rare, ouderwetse term) minder geneigd zijn om AfD te stemmen. Dat geldt wel voor mensen die zich zorgen maken om hun financiën of de economie in het algemeen. Maar de grote uitschieter is migratie. Zorgen om migratie verklaren voor 75 procent waarom men AfD stemt, schrijven de onderzoekers. Dus laat die Russische complotten voor wat ze zijn, dit is je antwoord.

Nu is deze regressieanalyse een beschrijving van de periode van 2014 tot en met 2024. De studie wordt vanaf 2014 elk jaar herhaald. Er zijn dus ook analyses van elk afzonderlijk jaar. Over deze hele periode krijgen we het volgende, interessante beeld:

Op de nullijn vinden we de factoren die letterlijk nul invloed hebben op de te verklaren factor, zijnde de vraag of iemand wel of niet AfD stemt. In 2014 was het opleidingsniveau zelfs nog licht positief, wat betekent dat academisch geschoolde Duitsers juist eerder AfD zouden stemmen. Nu is die factor negatief geworden.

Veel heftiger is de mate waarin migratie het debat domineert. In 2015 was de coëfficiënt 1,6 en het jaar erop 2,9, bijna het dubbele. In die periode deed toenmalig kanselier Merkel de bekende uitspraak ‘wir schaffen das’ en kwamen er in korte tijd meer dan een miljoen mensen naar Duitsland. De opvang was rommelig en in de chaos steeg de criminaliteit. Ook als mensen de criminaliteit niet zelf ervaren, zijn ze geneigd vaker AfD te stemmen: gewoon door wat ze op het journaal zien. Richting 2022 daalde de waarde naar 1,9 maar met de komst van grote groepen Oekraïeners verdubbelde het coëfficiënt weer. We kunnen er dingen van vinden, maar het beeld is helder. Zorgen om migratie is de reden waarom Duitsers AfD stemmen. Wil je dat dat stopt, dan moet de instroom verminderen. Meer smaken zijn er niet.

Saksen-Anhalt ligt iets ten oosten van het midden van Duitsland, tussen Hannover en Berlijn. Met een paar uurtjes doortrappen bent u er. De deelstaat werd als zodanig opgericht na de hereniging van Duitsland, na de val van de muur. Met twintigduizend vierkante kilometer is Saksen-Anhalt iets meer dan de helft van Nederland, in oppervlakte gemeten. Er wonen slechts twee miljoen mensen, waarmee de deelstaat slechts een paar procent van de Duitse economie vertegenwoordigt.

De hoofdstad is Magdeburg met bijna een kwart miljoen inwoners, in het jaar 805 na Christus opgericht door Charlemagne. Het nationaal inkomen per inwoner is met bijna veertigduizend euro per jaar een derde lager dan de score in Nederland. Het is niet de rijkste Duitse regio. Nu verklaart dat dus niet waarom mensen AfD stemmen: dat heeft te maken met zorgen om migratie, zagen we net. Wat er in deze relatief kleine deelstaat gebeurde, kun je straks in heel Duitsland verwachten.

In Duitsland worden de volgende nationale verkiezingen op 25 maart 2029 gehouden, of eerder. Opiniepeilingen laten een duidelijke trend zien:

De partij van Merz, Union, is niet langer de grootste. De SPD is de Duitse tegenhanger van wat hier PvdA was. De traditionele middenpartijen - de christendemocraten van Merz, SPD en de liberale FDP (geel) zijn het aan het verliezen. Als ze de kiesdrempel van vijf procent al halen, dan hebben ze de weg naar beneden gevonden. De Groenen zijn de enige uitzondering. Dat betekent de enige manier om AfD van de macht af te houden neerkomt een ‘Brandmauer’: iedereen belooft nooit samen te werken met AfD, maar dan ben je wel op elkaar aangewezen. Als AfD landelijk veertig procent van de zetels krijgt, dan moeten die Linke samenwerken met Merz, ook al kunnen ze bepaald niet met elkaar door een deur.

De huidige politieke consensus lijkt de volgende te zijn: AfD verafschuwen, wegzetten als een vorm van inmenging door Poetin en anders zoek je de uitleg van de gestegen populariteit erin dat de verliezers van globalisering wanhopig zijn geworden. Dagenlang verschijnen dezelfde serieuze gezichten aan de praattafels in Duitsland en daarbuiten, omdat zij het allemaal zo goed weten. De data zijn alleen helder, Duitsers willen af van het huidige migratiebeleid.

Sinds de vluchtelingencrisis van 2014 is het aandeel kinderen uit een moeder die niet in Duitsland is geboren, verdubbeld. Het ging nog snel ook.

Op de website van Destatis, het Duitse CBS, is goed te zien hoe migratie de samenleving verandert. Dit is de grafiek met het aantal kinderen van een Afrikaanse moeder, geboren in Duitsland.

Dit de kinderen met een moeder uit Azië:

Zet dit af tegen het aantal kinderen met een Duitse moeder, die zelf natuurlijk een Afrikaanse of Aziatische migratieachtergrond kunnen hebben. Het aantal kinderen met een Duitse moeder is tussen 2021 en 2025 met een kwart gekrompen vanaf de zeshonderdduizend. Dat is een enorme ontwikkeling waar Duitsers het klaarblijkelijk graag over willen hebben.

Juist het negeren van de zorgen van mensen maakt dat ze AfD gaan stemmen. Of dat een goede keuze is, mag de Duitser zelf bepalen. Feit is dat dat wel is wat de doorsnee Helga en Günter nu doen. Het gebeurt niet alleen in Saksen-Anhalt, in heel Duitsland is de AfD in opmars en in Frankrijk zien we ook iets soortgelijks gebeuren. Wie dat erg vindt, zou misschien de zorgen van veel kiezers wat serieuzer moeten nemen.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Het duurde even, want het was vakantie en dan zijn er ook nog persoonlijke beslommeringen waar we u niet mee lastigvallen. Die vertragen de boel wel, het lijkt alsof iedereen tegelijk ziek moet worden of erger. Het is maar gezegd. In elk geval: EenVandaag had deze zomer een item gemaakt over de digitale euro. Central Bank Digital Currency (CBDC) zou een toevoeging zijn aan het betaalverkeer, meer niet. Het is een vorm van geld ‘zonder winst’, CBDC is niet de vervanger van contant geld en bovendien is het helemaal niet programmeerbaar. Het eerste aspect (‘geld zonder winst’ bespraken we de vorige keer. U raadt het al, die stelling klopt niet helemaal - of helemaal niet. Programmeerbaarheid is voor de volgende keer. Voor nu: is CBDC de vervanger van contant geld?

Het korte antwoord is dat de ECB dit in officiële publicaties ontkent. Maar het is iets ingewikkelder, natuurlijk. CBDC is een vorm van geld die wordt uitgebracht boven op geld dat er al is: de pinpassen van de particuliere banken en het contante geld van de centrale banken. Door daar een derde vorm aan toe te voegen, wordt de bestaande balans natuurlijk omgegooid. Vergelijk CBDC met een enorm roofdier uit verre landen dat ergens anders wordt gedumpt, een tijger op de Veluwe bijvoorbeeld. Er staat dan nergens in de wet dat de al aanwezige wolf niet nog steeds af en toe een hert mag eten, maar reken maar dat de wereld van de wolf verandert. Lees voor u verder gaat het vorige artikel, als u dat niet al gedaan hebt.

De uitzending legt een causaal verband met het gedrag van de Amerikaanse president Trump. Specifiek wordt er gewezen op de lotgevallen van een Fransman die werkt voor het internationaal strafhof. Deze Nicolas Guillou is van Amerikaanse bancaire diensten afgesloten en ja, ook de pinpassen van Nederlanders en andere Europeanen maken gebruik van infrastructuur van Visa en Mastercard.

Voor een causale relatie is het nodig dat de oorzaak voor het gevolg ligt. Trump werd in 2016 verkozen, verloor vier jaar later van Joe Biden maar kwam in 2025 weer terug. De situatie met de aanklager speelt sinds november van dat jaar. De ECB kondigde echter veel eerder aan met een digitale euro te willen komen. Volgens Europees recht kan de ECB bepalen hoe geld er praktisch uit zal zien en de Europese Commissie (EC) maakt de wetten.

Europese wetsvoorstellen staan op de website van het Europees Parlement (EP), bij de zogeheten wettentreinen. Elk onderwerp waar wetten voor komen, krijgen een eigen trein. Als er iets gebeurt, dan wordt de deelpagina steeds ververst. Er is een handige functie om naar eerdere versies van de pagina te kijken. Het is vrij simpel vast te stellen dat de pagina is aangemaakt toen Biden president was.

De ECB bracht in oktober 2020 een ‘Report on a Digital Euro’ uit, vanaf nu ‘het rapport’. Daarin worden de beweegredenen uiteengezet. Een maand later zou Trump de Amerikaanse verkiezingen van Biden verliezen, het jaar erop werd de laatste geïnaugureerd. Dat betekent dat de ECB tot de laatste maand van Trump zijn termijn wacht met een voorstel dat een reactie is op diezelfde Trump. Dat klinkt niet aannemelijk.

In het rapport worden een aantal redenen genoemd om een digitale euro in te voeren. De Coronapandemie werd genoemd, want in theorie kun je met een digitale euro contactloos betalen. Een bijzonder argument, want dat kon al. De ECB noemt dat China alle bankbiljetten zelfs in een wasmachine heeft gedaan, zodat gevaarlijke vleermuisvirussen worden geëlimineerd. Enkele doctoren in de eigen omgeving moesten lachen om dit verband, zo werken virussen niet. Het laat zien dat de ECB in 2020 reageert op zeer recente gebeurtenissen, maar de vier jaren presidentschap onder Trump worden desalniettemin nergens aangehaald. Daar heeft het dus niets mee te maken. En als het de bedoeling is dat een digitale euro helpt tegen een virus omdat het een vorm van contactloos betalen is, anders dan betalen met contant geld, dan zeg je eigenlijk dat CDBC cash moet vervangen.

Het rapport noemt een aantal argumenten voor een digitale euro die voor veel sceptici niet al te indrukwekkend zullen zijn. Zo moet ‘Europa’ innoveren in een veranderend digitaal landschap, met een munt die in 2020 wordt aangekondigd maar pas een decennium later het levenslicht zal zien. Elk digitaal product met een dergelijke vertraging kan onmogelijk ‘innoverend’ zijn.

‘The digital euro should keep pace with state-of-the-art technology at all times in order to best address the needs of the market as regards, among other attributes, usability, convenience, speed, cost efficiency and programmability.’

Merk op dat pagina 10 van het rapport het inderdaad heeft over programmeerbaarheid, daar komen we later op terug.

Verder lezen we dat de digitale euro geen ‘opslag van waarde’ moet kunnen zijn. Dat zou betekenen dat het risico bestaat dat mensen grote sommen geld wegboeken bij het bestaande bankwezen. EenVandaag noemt terecht dat dat voorkomen zal worden met een limiet. In het huidige wetsvoorstel mag een burger maar drieduizend euro in CBDC bezitten. In een heel mensenleven is dat niet veel geld. De digitale euro wordt dus een vorm van geld waarmee niet gespaard kan worden, terwijl dat een kernfunctie van geld is. Zo weet je dat het flopt.. Verder wordt er nog voorgesteld dat landen buiten Europa het ook gaan gebruiken, denk aan de voormalige Franse koloniën.

Scenario vier noemt dat de ECB een digitale euro kan gebruiken om meer middelen voor monetair beleid te hebben. Dat betekent dat de centrale bank met de rente de economie stimuleert of afremt. Dat werkt als volgt.

Als de economie in een recessie zit, dan kan de ECB de rente verlagen. Lenen wordt dan goedkoper. Mensen zullen minder sparen en meer uitgeven, want de beloning voor sparen (rente) wordt kleiner. Investeren met geleend geld wordt goedkoper en als bedrijven dat vaker doen, daalt ook de werkloosheid. De lagere rente werkt dus tegen een gebrek aan economische activiteit en werkloosheid.

Het tegenovergestelde is ook waar. Als de economie te hard draait, consumeren mensen meer goederen en diensten dan er zijn. De prijzen lopen op, dat is inflatie. De ECB laat dan de rente stijgen. Mensen zullen meer sparen en bepaalde investeringen blijven voorlopig uit. De inflatie blijft binnen de perken maar het levert natuurlijk wel economische schade op. De centrale bank moet daarin een keuze maken en kan het eigenlijk nooit goed doen.

Als we de rente van de ECB (blauw) naast de inflatie in Nederland (oranje) zetten, dan blijkt dit economisch principe te bestaan. Rond 2003 en 2007 was er te veel inflatie (oranje). De ECB kan dit van een afstandje zien aankomen en grijpt van tevoren in met hogere rente. We zien dat de pieken in de inflatie (oranje) vergezeld worden van een blauwe, hogere rente. Dat is de remedie tegen inflatie. Deze cijfers komen van het CBS en DNB, dit is simpelweg de grafiek die je krijgt als je de lijnen naast elkaar zet.

Na de kredietcrisis is dit verschijnsel echter verdwenen. De economie trekt na 2011 weer aan en de inflatie keert ook weer terug, dat zien we vaker gebeuren. Je verwacht dan dat de ECB de rente ook weer een beetje verhoogt. Die wetmatigheid heet de regel van Taylor, naar een econoom wiens naam u zelf mag raden. Kort en goed moet de rente dalen om de economie te stimuleren maar daarmee riskeer je inflatie. Als die te hoog wordt, moet de rente omhoog en rem je de economie en de inflatie af.

Na de kredietcrisis die in 2007 of 2008 begon, kwam er een heftige recessie. Om die te bestrijden moet de ECB de rente inderdaad verlagen. Daarna zien we dat het beleid van de ECB verandert. Een hogere inflatie wordt niet langer vergezeld door een hogere rente, de blauwe bult is na 2011 afwezig! Dat komt omdat de ECB landen met te veel staatsschuld wil helpen met een lage rente. Het gaat dan om Griekenland en Italië, maar inmiddels ligt ook Frankrijk aan het infuus. Door de lage rente kunnen ze makkelijker geld lenen en hun te hoge schulden financieren. Alleen is in Europees verband afgesproken dat ze die hoge schulden helemaal niet mogen hebben. Europese instellingen helpen de overtreder dus, waarmee je slecht gedrag uitlokt. De keerzijde van die lage rente is natuurlijk hoge inflatie, denk aan de regel van Taylor. Wie meent dat boodschappen in een rap tempo duurder aan het worden zijn heeft dus gelijk. Dat is beleid.

In 2021 stijgt de inflatie door het scheppen van te veel geld tijdens de pandemie en de oorlogsdreiging. De ECB moet wel ingrijpen maar komt met een ingreep, een renteverhoging, die de inflatie zelf niet benadert. Ook komt de ingreep duidelijk veel later dan eerst, kijk maar naar de grafiek. Tot dat moment is de rente al tien jaar enkel aan het dalen, hij wordt zelfs negatief. Er is duidelijk een periode van tien jaar zonder enige renteverhoging, iets dat tot die tijd nooit is gebeurd. Als er tussen 2012 en 2022 een recessie uitbreekt en de ECB zou de rente snel willen verlagen, met een paar procentpunt, dan zou hij zelfs negatief worden. Kan dat wel? Bij negatieve rente krijg je ook negatieve spaarrente, een boete op het oppotten van geld. Sparen heeft dan geen enkele zin en mensen gaan uitgeven - dat is het ouderwetse idee van monetair beleid.

Economen hebben het in dit kader over het Zero-Lower-Bound probleem, ZLB. Lagere rente maakt inderdaad dat mensen meer gaan uitgeven en dat zwengelt de economie aan. Dat is de kern van monetair beleid van centrale banken: hoe hoog moet die rente zijn? Als hij te laag is en negatief wordt, dan kunnen mensen alleen wel ontsnappen van die negatieve rente. Dat doen ze door simpelweg te pinnen. Op contant geld zit geen negatieve rente. Vroeger zou je contant geld dat over is, naar de bank brengen om rente te verdienen. In een wereld met negatieve rente draait alles om en haal je het juist van de bank. De centrale bank kan mensen dan niet naar eigen inzicht sturen met negatieve rente. In het jargon zegt men dan dat de transmissie van monetair beleid in gevaar is gekomen.

De oplossing is simpel: schaf contant geld gewoon af en mensen zijn die vluchtroute kwijt. In het rapport van de ECB staat ook dat vooral financiële instellingen meer contant geld aanhouden als reactie op negatieve rente. Het gaat nog niet om hele grote bedragen, maar het effect is er wel. Mocht de rente een keer diep negatief worden, dan gaan mensen en bedrijven nog veel meer cash aanhouden en dat beschadigt de transmissie van monetair beleid.

Op 5 juli 2022 stuurde toenmalig minister van Financiën Sigrid Kaag een brief naar de Kamer. Die behandelde de gesprekken die werden gevoerd over de digitale euro. Specifiek werd er uitgelegd wat er duidelijk was met betrekking tot het ontwerp van de komende CBDC. In die brief lezen we:

Het waarborgen van de financiële stabiliteit doet men door te voorkomen dat burgers gaan sparen met CBDC, want dan halen ze geld weg bij de particuliere banken. Maar hoe zorg je er nou voor dat de digitale euro de transmissie van monetair beleid ten goede komt? Het rapport van de ECB heeft het antwoord.

Op pagina 12 zien we dat het ZLB-probleem kan worden opgelost met CBDC, enkel als contant geld verdwijnt. Als je wil voorkomen dat mensen voor negatieve rente vluchten naar contant geld, dan haal je de pinautomaat aan. Hier is geen woord Chinees aan.

Het rapport gaat verder. Het is niet de bedoeling dat burgers met de nieuwe vorm van geld gaan sparen, lazen we al. Op het einde het rapport vinden we daar meer technische achtergrond bij.

De voetnoten daarbij verwijzen naar een ander rapport van dezelfde ECB en speeches van de eigen bewindslieden. Het laatste rapport komt ook uit 2020 en gaat dieper in op de ontwerpkeuzes van digitaal geld.

Dit rapport verwijst naar een boek van de bekende econoom Kenneth Rogoff genaamd The Curse of Cash. Nu was dit een artikel over de vraag of CBDC een vervanging is van contant geld. Met zo een titel is dat geen vraag meer. De ECB schrijft evenwel:

Helder. De rente kan onder de nul zakken dankzij CBDC maar dan moet contant geld wel verdwijnen: immers, je wil niet dat mensen daar dan nog heen kunnen vluchten. Het boek van Rogoff noemt ook dat het uitschakelen van contant geld in het financiële systeem het voor veel criminelen onmogelijk maakt om nog te opereren.

Het Report on a Digital Euro noemt een aantal voordelen van CBDC. Contactloos betalen is veiliger, als je niet wil dat er gevaarlijke virussen vanuit het bankbiljet naar je overspringen. Digitaal geld maakt geldwagens overbodig en dat is goed voor het klimaat. Los van de vraag of dit overtuigt: deze argumenten gaan alleen op als je contant geld vervolgens uitfaseert ten faveure van een digitale euro.

Dat geldt ook voor de ZLB. Als CBDC de transmissie van monetair beleid moet verbeteren, dan kan het niet anders dan dat contant geld verdwijnt. De ECB verwijst naar het werk van de econoom Rogoff, die daarbij meende dat het criminele circuit drijft op anonieme betalingen. Wil je dat dat stopt, dan kun je CBDC invoeren maar moet cash tevens verdwijnen. We komen steeds bij hetzelfde punt uit.

Dan keren we ook nog even terug bij het vorige artikel. DNB schreef zelf dat je de balans van een centrale bank niet naar eigen inzicht zomaar korter of langer kan maken. Dat veranderen heeft ‘maatschappelijke gevolgen’.

Als je die kosten wil inperken, mag de balans niet te lang worden. Een digitale euro die de ECB uitgeeft, komt op de rechterkant van de balans. Daar tegenover staan bezittingen zoals obligaties. Daar wordt rente op betaald, dus de centrale bank verdient geld met het maken van geld. Zo werkt dat, interessant genoeg.

Als de centrale bank een CBDC uitgeeft bovenop het contante geld dat er al is, dan wordt de optelsom van de hoeveelheid CBDC en contant geld groter. Dat zorgt voor sociale kosten. De oplossing zit in het gelijk houden van de optelsom. Als je dan een digitale euro uitgeeft, kan dat alleen maar als er een contante euro verdwijnt. Nu is contant geld toch op zijn retour, dus een centrale bank zou die trend ook kunnen afwachten. Voor elke fysieke euro die er uit de roulatie wordt gehaald, komt er een digitale bij. Maar ook dan mag je spreken van vervanging. En dat precies met het beeld dat we eerder zagen, van ijsberen tot ZLB.

De officiële positie is dat CBDC geen vervanger is van cash. Wie over tien jaar een briefje van vijftig uit de pinautomaat in Amsterdam wil halen voor een broodje haring, zal vast ergens terecht kunnen. En de haringkar zal het ook accepteren. CBDC als vervanger of substituut voor cash betekent niet dat al die pinautomaten ineens, van de ene dag op de andere uit het straatbeeld verdwijnen. Het zal geleidelijk gaan. Als je tijdshorizon maar lang genoeg is, maakt dat voor de uitkomst alleen niets uit.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Het is zeker nodig om weer te klagen over Sigrid Kaag. En dan hebben we het niet over de mens Kaag, maar de puinhoop die ze achterliet bij haar vertrek als minister van Financiën. U weet het nog wel, tijdens de pandemie besloten ze om 800 miljard euro te lenen en het terugbetalen door te schuiven naar de volgende Europese budgetcyclus. Die duurt zeven jaar. Intussen namen ze allemaal de benen, de koene bewindslieden die ons zogenaamd langs het virus hebben geloodst:: Rutte ging naar Brussel, een ander naar Singapore, weer een ander besloot de woningmarkt ook maar te verzieken.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Kaag ging zich weer met het Midden-Oosten bezighouden en make no mistake: haar CV is indrukwekkend. Tenminste, als het over diplomatie gaat. Van financiën heeft ze echt geen Kaag gegeten en daar mogen we vanaf eind volgend jaar de rekening voor betalen. Kort en goed moet je een Arabist geen minister van Excel maken.

Bij mensen die te lang in een bestuurlijke bubbel zonder burgers hebben gezeten zie je het vaker. Ze zeggen dat ze kunnen relativeren, zelfspot hebben, maar hoe meet je zoiets eigenlijk? Er ontstaat dan een omgekeerde cognitieve dissonantie en je vertelt jezelf gewoon dat je heel goed bezig bent. Veel eenpitters hebben dat ook. Je levert broddelwerk af maar je denkt dat je op het kwaliteitsniveau van een Marokkaanse zwemles opereert. Er is niemand om je met de neus op de feiten te drukken, dus ga je jezelf van alles wijsmaken. Kaag doet dat ook.

Recentelijk gaf ze nog een interview aan NRC Handelsblad. Daarin had ze het over ‘ontmenselijking’ die ze heeft mogen ervaren. Laten we de doelpalen even helder neerzetten: niemand moet dat meemaken, wat ook geldt voor intimidaties waar ze mee te kampen heeft. Daar is geen enkele rechtvaardiging voor. Lever je gevecht met woorden en zodra je maar aan het fysieke denkt, ben je een troglodiet die dit land beter kwijt dan rijk is.

Toch moeten we het over de gatenKaag hebben, het een kan naast het ander bestaan. Een slechte minister van Financiën kan inderdaad onheus bejegend worden, maar dat maakt niet dat ze ze geen slechte minister is geweest. Ze is uitgenodigd voor Zomergasten en aan het voorstukje te zien wordt dat gezellig keuvelen en dat is niet terecht.

Nu kunt u zich misschien nog herinneren dat ze het departement ‘blakend’ van gezondheid had achtergelaten. Hoe kunnen die twee dingen naast elkaar bestaan, ze levert goed werk af en toch zitten er lijken in de kast? Dat komt doordat de meetmethode is veranderd. Wie strijdt met de weegschaal, kent het geintje. Je wilt afvallen maar het lukt niet. Zet de weegschaal dan op ponden en een dag daarna op kilo’s en je gewicht is gehalveerd. Kun je meteen weer aan het bier en de worstenbroodjes. Dan hou je jezelf inderdaad voor de gek en met geld en schuld kan dat ook.

Het leuke is dat menig zelfbenoemd kwaliteitskrant in 2023 met precies hetzelfde nieuws komt - over ‘de blakende gezondheid’. Nu houdt bijvoorbeeld het CBS bij wat het overheidssaldo is. Je wil liever niet dat dat te negatief is en verhip, in 2023, bij het vertrek van Kaag, zag het er goed uit. Daarna kwamen er weer witte heteromannen op die functie en u weet het, die maken alles kapot.

Wat er niet in de cijfers zit, is de schuld van het zogeheten Coronafonds. We moeten het toch over de pandemie hebben, sorry. Dat komt omdat er toen schulden waren aangegaan die niet in de boeken staan. Doe je dat wel, dan gaat het plaatje er heel anders uitzien. De Europese Commissie (EC) mocht 800 miljard euro lenen en daarvoor zelf nieuwe belastingen opleggen bij burgers, ook de Nederlandse. Er is dus overheidsschuld die burgers mogen aflossen. Dat is een ordinaire staatsschuld. Omdat Brussel de belasting mag innen bij burgers via een soort BTW, hoeft de regering van de lidstaat dat niet te doen. Afgesproken is dat de 800 miljard aan schuld daarom ook geen staatsschuld is die op lidstaat drukt. Alleen zijn het wel dezelfde burgers die mogen lappen. Door deze truc ontstond ook de mogelijkheid om de lening uit te smeren tot ver na de pandemie, wat een enorm rentenadeel van honderden miljarden of meer zal opleveren.

Het idee van een Coronafonds is in 2013 geboren, bij de eurotop van februari van dat jaar - wel onder een andere projectnaam natuurlijk. De EU zat in de nasleep van de kredietcrisis. Het was duidelijk dat de EU een zogeheten transferunie moest worden. Er was afgesproken dat er een euro zou komen zonder dat de rijke landen voor de zwakke broeders hoefden te betalen. De eurocrisis maakte duidelijk dat dat niet zo werkt, Nederland dient miljarden te betalen om de EU in leven te houden. In andere muntunies werkt dat ook zo, iedereen legt iets op tafel. Zo kun je het centrum versterken, dat dan kan voorkomen dat de boel door centrifugale krachten desintegreert. Een unie is zo sterk als de wil van de burgers om hem te redden, de boel bij elkaar te houden.

De Europese liberalen - daar horen D66 en VVD ook bij - waren daarom voorstander van Europese leningen. De EC zou geld moeten kunnen lenen en heeft dan de mogelijkheid om op te treden bij een volgende crisis. Inhoudelijk is er niks mis met deze redenering, ware het niet dat een meerderheid van de Nederlanders hier geen voorstander van is.

Destijds was de Belg Guy Verhofstadt de Europees politiek leider van het collectief. Ze verzonnen een list. D66 is altijd eerlijk geweest en legde desgevraagd steeds uit waarom ze voorstander waren van een Europees ministerie van financiën, met eigen middelen. De VVD trok dan de zuinige, eurosceptische kaart: wij zullen op de kleintjes letten. In werkelijkheid zijn D66 en VVD onderdeel van dezelfde partij, die zelfverklaard voorstander van Europese leningen is. In een regeerakkoord staat dan dat de EU ‘geen schuldenunie’ moet worden, maar achter de schermen is het al lang beklonken. Een Europese lening met Europese belastingen heet een eurobond, net zoals Nederland een staatsobligatie (bond in het Engels) kan uitschrijven.

De EC mag niet zomaar zelf geld lenen. Een lidstaat heeft een veto. Uit het regeerakkoord van 2017, daarmee kregen we de regering die met de pandemie zou moeten omgaan, mag je opmaken dat Rutte-X niet akkoord zou gaan met eurobonds. Dat heeft hij bij campagnes ook letterlijk zo gezegd.

Als er dus toch een voorstel van de EC komt om meer geld te lenen, dan kan dat enkel als die EC weet dat er van niemand een veto komt: anders heeft het geen zin. Uit de juridische documentatie van de eurobonds die desondanks toch kwamen, valt ondubbelzinnig op te maken dat Rutte bij de eurotop van februari 2013 allang zijn goedkeuring had gegeven. Hij heeft inderdaad iedereen voor de gek gehouden.

Er kwamen inderdaad eurobonds. Om het acceptabel voor burgers te maken, is dit het Coronafonds genoemd. Mensen dachten echt dat het geleende geld naar de ‘zorghelden’ zou gaan, die toen malle dansjes deden. Daarom gingen we ‘klappen’, denkende dat de hardwerkende verpleegkundigen meer waren dan een politieke schaamlap.

Affijn. In 2010 hebben we de eurocrisis, die met spuug, kauwgom en plakband wordt opgelost. De EC komt tot de conclusie dat de belastingen in Nederland omhoog moeten, zodat we de knoflooklanden kunnen stutten. Op een andere manier is de euro niet levensvatbaar. De Europese liberalen komen rond 2011 ook tot die conclusie. Rutte is lid van de club maar wil in Nederland de verkiezingen winnen met een zuinig geluid en belooft dingen waarvan hij weet dat hij ze niet kan waarmaken. In 2013 gaat hij akkoord met Europese leningen. De ‘eigen middelen’ uit die tekst zijn belastingen, bedoeld om de rente te dekken. Zo gaat dat met schuld.

In 2015 komt er een groot rapport van vijf Europese gezagsdragers over de toekomst van de euro. In 2017 stelt de EC de ‘Agenda van de Leiders’ op. Het is de bedoeling om in de volgende achttien maanden een politiek compromis te bereiken over Europese leningen. In dit jaar kreeg Nederland een nieuw kabinet onder Rutte, die beloofde te weigeren terwijl hij in Brussel goedkeuring gaf. Hoe praat je dit nu weer recht?

Nog een feit: de EU heeft een andere budgetcyclus dan de lidstaat. In Brussel duurt die zeven jaar, toen van 2014 tot 2020. In 2021 zou er een nieuwe begroting van kracht zijn. Als je in 2017 beseft dat er fors meer geld naar de EU moet, dan heb je tot de laatste dag van 2020 om het te regelen. Het is in de EU gebruikelijk om het onderwerp anderhalf jaar voor de nieuwe budgetcyclus afgehamerd te hebben. Als je in 2021 dus een ruimere Europese begroting wil hebben, dan moet er in de zomer van 2019 een compromis zijn bereikt over eurobonds.

Uit die documentatie uit 2017 blijkt dat eind 2019 een ‘European Safe Asset’ (linksonder) wordt aangekondigd. Dat is een mooier woord voor de eurobond. Dat is strijdig met het Nederlandse regeerakkoord, het is al gezegd. Eind 2019 gaat Rutte dus met een verhaal komen waarom hij draait ten opzichte van zijn belofte van 2017, iedereen die de EU volgt ziet de ellende van grote afstand aankomen. Maar hoe rechtvaardig je dat?

Dan komt de pandemie. In de zomer van 2020 is er weer een grote eurotop over de volgende begrotingscyclus. Er wordt afgesproken om het budget met 800 miljard te verhogen, vanwege het virus. Dat staat ook zo in de tekst.

Wie denkt dat dit geld naar de zorg zal gaan komt bedrogen uit. ‘Coronafonds’ klinkt gewoon acceptabel, als de ziekenhuizen dan vol liggen. In de tekst staat dat er in februari van 2020 al ‘vele maanden’ is gesproken over een compromis dat er toch al lag. Dat is ongeveer een half jaar, wat precies aansluit bij de eerder genoemde termijn van achttien maanden. Nota bene: MFF staat voor een multiannual financial framework, het budget van 2021 tot 2027. Dat heeft dus niets met vleermuizen, zorghelden en vaccins te maken.

Grote voorstanders van het afserveren van wappies mogen zich even te rade gaan. Als de noodmaatregelen nodig zijn vanwege een acute pandemie in 2020, waarom wacht je dan een jaar met geld lenen ‘voor de zorghelden’ en ga je daar tot 2027 mee door? Simpel, dit stond allemaal al in de steigers, al sinds 2013. De pandemie maakte het acceptabel. Wat gaat dit de Nederlander kosten?

Er komt een ‘Herstel- en Veerkracht Plan’ (HVP) voor Nederland. Daarin staat wat Nederland krijgt vanwege de pandemie. Vervelend: omdat het Coronafonds niks met de pandemie te maken heeft maar met het MFF van 2021 tot 2027, komt het geld ook veel te laat. De EC leent 800 miljard en geeft te laat 50 miljoen aan de IC in Nederland.

Nederland krijgt in totaal 4,7 miljard, Italië bijna 200 miljard. Het is dus een gift van Nederland aan Italië, die niets met een ‘virus’ te maken heeft. Anders waren de uitgaven direct in 2020 gedaan, niet jaren erna.

Uit de miljoenennota blijkt dat Nederland tot eind vorig jaar 30 miljard euro heeft geleend voor het RFF. Daarvan zal slechts 4,7 miljard ooit Nederland kunnen bereiken, de rest, 25 miljard, is een gift aan andere Europese landen. Nederland moet dat bedrag wel lenen. Het bedrag kan maximaal oplopen tot 40 miljard euro.

De EC houdt een overzicht bij van de leningen die worden uitgegeven vanwege de pandemie. Onthoud: de pandemie was in 2020 maar het huidige MFF loopt van 2021 tot 2027. Daarom werd er niets voor de zorg gedaan toen dat wel nodig was en nu de pandemie over is mag het lenen gewoon doorgaan. Uit het overzicht blijkt dat de rente op de schuld vier procent is. Leningen mogen maximaal dertig jaar doorlopen. Dat betekent dat er tot en met 2057 een onvoorziene kostenpost is van honderden miljarden, afhankelijk van hoe er wordt afgelost.

Destijds is afgesproken dat het lenen vanwege de pandemie plaatsvond van 2021 tot 2027 en dat het aflossen begint met het volgende MFF, dat start pas in 2028. Het is alsof je met een groep vrienden naar de kroeg gaat en besluit een barrekening te openen. Je kunt nu drinken en pas later betalen. Je zuipt je klem en gaat halverwege de avond weg, je vrienden achterlatend, terug naar Gaza of naar Brussel. In alle redelijkheid ligt er dan wel een schuld, die Kaag ook heeft achtergelaten: tot veertig miljard euro en naar alle waarschijnlijkheid veel meer, omdat de rente verkeerd is berekend.

Uit de stukken van de EC blijkt dat in 2020 wel is besloten dat er geleend mag worden onder het kopje van het Coronafonds, maar niet duidelijk was hoe het terugbetalen precies zou gaan. Er moest een klimaatheffing komen, belasting op plastic bekers en er was een idee voor een digitale heffing maar het is niet exact uitgewerkt. Vanaf 2028 moet er begonnen worden met het aflossen van een schuld van 800 miljard, door de EU, waar een niet ingecalculeerd rentenadeel van 30 miljard op zit - per jaar. Toen Kaag minister van Financiën was, ging ze akkoord met deze gang van zaken. Omdat ze vertrok voordat het aflossen zou beginnen of dat maar duidelijk was hoe dat in zijn werk zou moeten gaan, heeft ze Nederland letterlijk met de gebakken peren achtergelaten.

Als je een schuld aangaat, dan neem je op in de boeken op het moment dat hij bindend is: niet op het moment waarop je moet terugbetalen. Dat heet in het boekhouden het voorzichtigheidsbeginsel. Wie een hypotheek heeft van dertig jaar voor een bedrag van een half miljoen bij een dito huis, zal eerlijk moeten zijn: op dag één is het vermogen nul. Er is dan wel een huis van een half miljoen, maar ook een even hoge schuld. Als iemand in deze situatie zegt dat hij in guldens miljonair is, omdat er nu al een huis en de schuld pas over dertig jaar kan worden afgelost, dan zou je dat ook niet geloven. De schuld neem je dus op als hij ontstaat, niet als je moet terugbetalen.

In alle redelijkheid had Kaag deze schulden, met rente, ook in haar termijn in de boeken moeten opnemen. Dan was het begrotingstekort eerder negen procent geweest en was ze de slechtste naoorlogse minister van Financiën geweest. Maar er is een list gebruikt. Het is een beetje een ingewikkeld verhaal en de truc staat uitgelegd in een oud artikel op 925. Dat ging over de Portugese plofbankier. Wie dat was en wat hij deed maakt even niet uit. In het kort ging zijn bank door fraude kapot en hij parkeerde de verliezen bij de overheid. Die moest geld lenen om de boel te redden maar zag de staatsschuld niet stijgen, interessant genoeg. Het lijkt op wat onze regering tijdens de pandemie deed.

Een ding is duidelijk: als de Nederlandse overheid geld leent, bijvoorbeeld om mondkapjes te kopen, dan is dat een schuld en dat cijfer zit dan in de Nederlandse boekhouding. De staatsschuld gaat omhoog, want er is in dat jaar een begrotingstekort. Dat mag niet te hoog zijn, dus dat wordt snijden. De Nederlandse burgers mogen het terugbetalen.

De 50 miljoen euro voor de Nederlandse IC, te betalen in 2023, zat in een Europees HVP van 800 miljard groot, allemaal geleend geld. Dat is een factor 13.000. Het is alsof je griep hebt en een doosje paracetamol van een piek wil kopen maar je hebt geen geld. Je leent dan 13 duizend euro bij de bank en dat geld gaat naar hele andere dingen en iedereen vindt dat dan normaal omdat het crisis is. Je hebt dan wel een schuld van 13 duizend euro.

In de huidige situatie wordt die schuld echter niet opgeschreven. In 2011 hebben de Europese regeringsleiders besloten dat als de EC de schuld aangaat in plaats van de lidstaat, de schuld ook niet in de boeken komt van die lidstaat.

Daarom denken burgers in die lidstaat dat de schuld er ook niet is, dat hun minister van Financiën het goed heeft gedaan en ze geen belastingverhoging krijgen vanwege die schuld (die er niet op het oog niet is). Zo hou je jezelf voor de gek.

Europees bureau voor de statistiek Eurostat had destijds deze Portugese wiskundige in dienst, João Cadete de Matos. Hem werd gevraagd of Eurostat bij een volgende ronde Europese leningen door een Europees instituut, de staatsschuld van de lidstaten navenant zou ophogen, of niet. Als dat ophogen wel gebeurt, heeft Europees lenen geen zin: elk land pakt dan een deel van het bonnetje. In Brussel wilde men echter geld lenen zonder dat dat zichtbaar zou zijn in de boeken van de lidstaat: burgers zien dan geen schuld en gaan er makkelijker mee akkoord. Net als bij een barrekening geldt: de kater komt wel later. Het antwoord was als volgt.

Helder. Nieuwe Europese schuld gaat niet via de boekhouding van de lidstaat, als de schuld wordt aangegaan door een Europees instituut in plaats van de lidstaat. Vervolgens splitst dat instituut wel de burgers in die lidstaat de rekening in de maag dus eigenlijk schiet je er niks mee op. Alleen lijkt het zo tijdelijk dat er geen schuld is. Toch komt het terugbetalen er onherroepelijk aan, we mogen nog een kerst vieren zonder terugbetaling van het HPV - met een rente die veel hoger is dan gedacht - en dan is het gedaan. Dan zal blijken dat blaken betekent dat iets gezond lijkt, niet dat het zo is.

Kaag had als minister van Financiën destijds dwars kunnen liggen maar deed dat niet. Daarom is dit haar aan te rekenen. Het zou sjiek zijn als ze dat bij Zomergasten ook gingen vragen. Hoe moet deze schuld eigenlijk worden terugbetaald, los van wie hem in de boeken heeft staan? We gaan het zien.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek