Ja, ik waardeer deze journalistiek

Een munt tegen Trump, die is nieuw! Maar hij komt wel, de digitale euro of CBDC (Central Bank Digital Currency). In 2029 kan hij ingevoerd worden, tegelijkertijd met de ‘European Health Data Space’ (EHDS). Voor beide digitale projecten is een digitaal paspoort een noodzaak.

Deze dolblije Damian von Boeselager is lid van het Europees Parlement (MEP) namens Volt, de meest uitgesproken eurofederale partij met ook een afvaardiging in de Tweede Kamer. Hij is lid van het Committee on Economic and Monetary Affairs, dat inderdaad over de digitale euro gaat. Net als in de Tweede Kamer nemen parlementsleden zitting in commissies waarin een bepaald onderwerp wordt behandeld. Als de commissie een mening heeft gevormd, dan kan de eurocommissaris een wetsvoorstel schrijven. In het Europees parlement mag de volksvertegenwoordiger niet zelf een wet schrijven, anders dan in een Europees nationaal parlement. De MEP kan wel aangeven een bepaald wetsvoorstel weg te willen stemmen. Op die manier heeft de MEP toch invloed op de inhoud van het wetsvoorstel. .

Het is in Brussel gebruikelijk dat de desbetreffende Eurocommissaris daarom het wetsvoorstel met de commissie bespreekt. Als daar een compromis uit is gekomen, dan gaan de fractievoorzitters van de centrale coalitie er ook mee akkoord. Vervolgens wordt het onderwerp plenair behandeld. De Eurocommissaris die de wet heeft geschreven, geeft elke fractievoorzitter een knipoog. De laatsten doen dan een duim omhoog, waarna alle andere leden van de fractie ook voor het wetsvoorstel stemmen, zonder er in veel gevallen maar iets van te begrijpen. Veel mensen geloven niet dat het zo werkt, een MEP uit Cyprus maakte er evenwel een filmpje over.

In het Europees Parlement hebben de groepen S&D, De Groenen, Renew Europe en EPP een verbond gesloten. Het is te vergelijken met een coalitieakkoord in Nederland. Ze steunen elkaars initiatieven, in ruil voor wat koehandel achter gesloten deuren. In Nederland maken GroenLinks, PvdA, Volt, D66, VVD, NSC en BBB deel uit van een van deze groepen. Het maakt dus niet uit op welke van deze partijen u stemt, ze klinken anders maar doen hetzelfde. Deze partijen hebben samen een krappe meerderheid in het Europees parlement. Als ze via de methode met de duimpjes een meerderheid hebben gekregen, dan maakt het dus ook niet uit wat de andere partijen doen.

In The Left zit bijvoorbeeld de SP, JA21 zit in de ECR. Dat is een conservatieve coalitie van licht eurokritische partijen aan de rechterkant van het plaatje. Soms ontstaan er interessante debatten tussen deze partijen, maar die zijn dus compleet zinloos omdat de genoemde coalitie zo goed als nooit tegen een eurocommissaris in durft te gaan. Als partijen buiten de coalitie nog inhoudelijk over het onderwerp spreken, zitten de MEP’s uit de coalitie al aan de wijn. Ze wisten al dat er een meerderheid voor het wetsvoorstel zou zijn, anders was het nooit ter stemming gebracht. Het klinkt raar maar zo werkt democratie in Brussel.

Als er een akkoord is in een specifieke commissie over een bepaald onderwerp, zoals een digitale euro, dan zal dat niet erg afwijken van het voorstel van de Eurocommissaris. Het feit dat leden van de commissie vandaag een akkoord hebben gepresenteerd, betekent dat de plenaire vergadering van het hele parlement ook akkoord zal gaan - iedereen volgt het duimpje van de fractievoorzitter, of je bent je baan kwijt, dat heet fractiediscipline.

De voorstanders zien het als een wapen tegen Trump, dat zien we hierboven gebeuren. Dat is een lastig verhaal. Het klopt dat Visa en Mastercard een behoorlijk dikke vinger in de pap hebben in het Europese betaalverkeer. Toch zijn er vijf redenen om aan bovenstaande lezing te twijfelen.

Ten eerste is er de timing. De ECB kondigde het project in 2020 aan. Toen was Trump inderdaad nog president van de VS. Van 2021 tot 2025 was Biden president, daarna kwam Trump weer terug. De laatste tijd horen we veel of strategische onafhankelijkheid van de VS, maar tot 2025 (met de dreigementen richting Groenland) is dit nooit onderwerp van discussie geweest. In 2022 organiseert de Europese commissie een ‘have your say’ over de digitale euro. Al tijdens de periode waarin burgers een mening konden opsturen, kwam de commissie met een datum voor het wetsvoorstel. Het is dus niet zo dat er naar al die burgers is geluisterd. Het wetsvoorstel kwam inderdaad in de zomer van 2023, toen was Biden nog president. Daarna kwam Trump maar sindsdien is die inhoud niet gewijzigd. Dat had je wel mogen verwachten, als het een middel tegen Trump was geweest.

Ten tweede verandert het bekende iDeal in WERO. Dat is een invulling aan een Europees initiatief voor instant betalingen naar inwoners van andere lidstaten van de EU (SEPA). Het is een invulling door een consortium van banken. In 2026 is het al operationeel in Nederland, want je kunt al betalingen aan anderen verrichten (zogeheten peer-to-peer betalingen) zonder Amerikaanse digitale inmenging. Dit jaar komen daar meer landen bij, zoals Frankrijk. CBDC komt pas in 2029 en de ECB gaat zelf geen kaarten uitgeven. Daarmee is het middel ook geen concurrent van Amerikaanse bedrijven.

Daarnaast is CBDC nuttig voor de ECB, omdat het negatieve rente mogelijk maakt. De digitale euro is dan de vervanger van cash. Het Report on a Digital Euro noemt ook expliciet dat het uitfaseren van cash nodig is om CBDC zijn werk te laten doen. Dat werkt als volgt.

Centrale banken kunnen de rente verlagen, als ze de economie willen stimuleren. Lenen wordt goedkoper, sparen minder aantrekkelijk. Burgers gaan meer geld uitgeven. Als de ECB te lang en te hard stimuleert, wat nu het geval is, dan is de centrale bank constant bezig de rente te verlagen - of in ieder geval aan de lage kant te houden. Op een gegeven moment wordt hij negatief. Burgers krijgen dan een boete voor het aanhouden van spaargeld, wat ze moet aanzetten tot uitgeven. Het verlagen van de rente om bestedingen aan te jagen, heet ‘transmissie van monetair beleid’.

Die transmissie komt in gevaar door het bestaan van cash. Immers, als de centrale bank negatieve rente invoert, dan trek je gewoon je geld uit de muur. Die route moet worden afgesneden en dat betekent dat cash moet verdwijnen. In 2015 en 2016 verschenen de eerste artikelen die dit verband legden. Wie geïnteresseerd is in het betaalverkeer, zag het toen al aankomen. Dat heeft niets met de latere verkiezing van Trump te maken.

Sinds de recessie van de vroege jaren ‘80 zijn zowel de rente als de inflatie structureel aan het dalen. Het waren goede jaren. Deze stabiele periode tot aan de kredietcrisis van 2008 noemen economen ‘the Great Moderation’. Je kunt stellen dat die periode wel is afgelopen. In 2008 moet de rente worden verlaagd om de economie te stimuleren na een grote recessie. Het is overduidelijk dat centrale banken het niet aan durven om de rente onder de nul te brengen, want dan gaan mensen pinnen. Op dit moment is het duidelijk dat er CBDC zou komen, voor een volgende crisis, terwijl Trump toen nog gewoon lekker schimmige vastgoeddeals deed.

Een digitale euro zal zich lastig laten verkopen. Overal waar men het probeert, mislukt het experiment. Er is simpelweg geen toegevoegde waarde voor de burger, omdat je al digitaal kunt betalen. De digitale euro komt pas in 2029, dan zit er echt niemand om te springen.

De Europese commissie is van plan om geen rente te heffen op CDBC. Dat lijkt tegenstrijdig met bovenstaande, maar er zit een adder onder het gras. Naast de afwezigheid van rente is het ook onmogelijk om te sparen met deze vorm van geld, niet een opzet waar de burger iets aan heeft. Je mag maar een paar duizend piek in CBDC sparen. Het meerdere dat je op je CBDC-rekening ontvangt, gaat naar je bestaande bankrekening en daar kan de rente wel negatief worden. In een Kamerbrief vertelde toenmalig minister van Financiën Kaag dat er op deze manier werd gezocht naar een digitale euro die ‘bijdraagt aan de transmissie van monetair beleid’.

Ten vierde biedt digitaal geld meer mogelijkheden om burgers te controleren. De ECB zegt te streven naar privacy. Maar Frankrijk, Italië en Duitsland hebben als lid van de G7 ook de CDBC-principes van dit overlegorgaan omarmd. Daarin lezen we dat digitale transacties moeten worden opgeslagen voor ‘onderzoek achteraf’ om het risico op witwassen te verminderen. Dat zou wel een aantasting zijn van de persoonlijke levenssfeer.

Trump heeft ergens een libertarische achterban en om die tegemoet te komen stopte hij op dag één met de Amerikaanse variant van CBDC. Je zet hem niet op zijn plek door dan in de eurozone maar door te gaan met het project. Je zou hem rechts kunnen inhalen in de race naar privacyvriendelijk betaalverkeer, dan had je hem te pakken, maar met deze digitale euro gebeurt het tegenovergestelde.

Tot slot mag gezegd worden dat het idee van een digitaal paspoort met ook een digitale munt uit de koker van het Amerikaanse bedrijf Palantir komt. Alle data van iedereen op een plek biedt allemaal commerciële mogelijkheden. Omdat iedereen transparant wordt, je hebt geen persoonlijke levenssfeer meer, ontstaan er ook vrij griezelige vormen van opsporing die nu nog niet mogelijk zijn. Deze ideeën zagen vlak voor de pandemie het levenslicht en kunnen er dus ook geen reactie op zijn. Palantir was er meteen al dol op. Als je afstand wil nemen van deze in de VS geboren digitale ideologie, dan zou je juist moeten stoppen met digitale paspoorten en munten.

Een digitale euro is omstreden, kijk maar naar de berg aan negatieve reacties bij de ‘have your say’ bij het onderwerp. De Tweede Kamer heeft er niets meer over te zeggen, want de ECB gaat over de verschijningsvorm van de munt. De regering had nog wel naar de Kamer kunnen luisteren, toen die zich uitsprak tegen het bijbehorende digitale paspoort. Die kans is verkeken.

CBDC komt naar alle waarschijnlijkheid in 2029. Dat is bijna een decennium na het lanceren van het idee, waarin het middel door de technologische veranderingen allang achterhaald is. Het spaarverbod helpt de ECB bij de transmissie van monetair beleid, maar het haalt een cruciale functionaliteit van geld voor de burger weg. CBDC met spaarverbod is als een auto zonder stuur. Maar de burger heeft weinig te vertellen in Brussel, dus het project dendert uit zichzelf wel door.

Digitaal geld is trouwens een belangrijk onderwerp in mijn laatste boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie: Eventueel laat u uw waardering voor dit artikel merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ten eerste: wat is Palantir? We hebben het over een Amerikaanse beursvennootschap, opgericht in 2003. De bekendste boegbeelden zijn Peter Thiel en Alex Karp. De naam ‘Palantir’ is een verwijzing naar de Hobbit van Tolkien. In de fictieve wereld van Lord of the Rings (met elfjes en dwergen, bedenk het maar) bestaat er een steen der wijzen waarmee zowel de goede als de slechte kant kan zien wat er aan de andere kant van de wereld gebeurt. Het huidige bedrijf wil een soortgelijke mogelijkheid bieden voor de eigen klanten, maar dan met gegevens. Die klanten zijn in de regel opsporingsdiensten en strijdkrachten maar het kunnen ook banken zijn, of bedrijven die voor hun dagelijkse operatie enorme hoeveelheden gegevens verwerken.

Palantir maakt een winst van ongeveer 1,5 miljard dollar per jaar. Geïnteresseerde beleggers kunnen het aandeel kopen, maar bezint eer ge begint: de koers is recentelijk onredelijk hard gestegen, dus je koopt nu op de top. Om mogelijk te maken wat Palantir doet, moeten gegevens gekoppeld worden. Dat betekent dat informatie uit de ene set gegevens over een bepaald individu, verrijkt kan worden met gegevens uit een ongerelateerde set gegevens. Bij elkaar ontstaan er dan compleet nieuwe inzichten, die de naam ‘Palantir’ rechtvaardigen. Een voorbeeld kan dit verduidelijken.

Nederland heeft een visie over digitale identiteit, waarbij een inlogmiddel toegang geeft tot een reeks andere systemen. De kabinetsvisie is op zijn minst geïnspireerd door de denkbeelden van het World Economic Forum (WEF), waar Palantir ook bij betrokken is. In de documentatie vinden we deze klok met alle aspecten van de digitale identiteit van elke burger.

Links zien we dat burgers digitaal met de overheid communiceren. Helemaal bovenaan blijkt dat burgers ook digitale technieken gebruiken om zorg te ontvangen. Dat zijn nu twee losstaande systemen. Een burger kan naar het gemeentehuis gaan en een rijbewijs of paspoort aanvragen waar een burgerservicenummer (BSN) op staat. Vervolgens gaat hij naar het ziekenhuis om zorg te krijgen. Daar identificeert hij zich met bijvoorbeeld een rijbewijs. De zorgverlener maakt een registratie van de ontmoeting.

Laten we aannemen dat hij vanwege pijn in de linkerknie een spierverslapper krijgt genaamd IdiAminol. De Amerikaanse fabrikant zou vervolgens graag van de zorgverlener willen weten hoe IdiAminol aanslaat. Het is gebruikelijk dat zorgverleners wordt gevraagd om mee te werken met dergelijk onderzoek. Het is goed mogelijk om dit te doen met respect voor privacy. De zorgverlener kan vertellen hoe IdiAminol aansloeg bij de patiënten, zonder te vertellen hoe ze heten.

De fabrikant stuurt daarom brieven naar zorgverleners in de regio met een verzoek om medewerking. Zorgverleners zullen eerst toestemming aan de patiënt vragen. De gegevens zijn immers het bezit van de patiënt, het gaat om data over hun lichaam. Dit is een analoog proces, ook al zijn de systemen van de zorgverlener en de lokale overheid digitaal. De kern is: ze staan los van elkaar, ze zijn niet gekoppeld. De systemen staan ook fysiek op afstand van elkaar, omdat het gemeentehuis en het ziekenhuis ook fysiek op afstand van elkaar staan.

Als er een digitaal paspoort komt, dan verdwijnt die scheiding. Met de informatie bij de gemeente kan een demografische doelgroep worden gedefinieerd, bijvoorbeeld mannen tussen de dertig en zestig. De gemeente kan een lijst produceren met hun persoonsgegevens, maar mag die niet delen met de fabrikant. Dat hoeft ook niet. Slimme software van Amerikaanse bedrijven kan de medische gegevens van de desbetreffende patiënten zelf uit het EPD halen, het sturen van brieven is niet meer nodig. Dat is goed voor het klimaat, want je hoeft geen bomen meer om te hakken, zullen de voorstanders denken.

Het nadeel is dat met de digitalisering - het verdwijnen van de noodzaak om papieren brieven en dossiers te versturen - het recht van de patiënt om deelname te weigeren, verdwijnt of wordt aangetast. Op dit moment moet de zorgverlener toestemming aan de patiënt vragen. In 2029 komt er in elk lid van de EU een ‘European Health Data Acces Body’ oftewel HDAB. Dit is onderdeel van de ‘European Health Data Space’ (EHDS). De EHDS is gebouwd op de visie dat medische data niet alleen handig zijn voor in de behandelkamer, maar dat er ook handel in zit. Dat heet secundair gebruik van data. De EHDS is een berg wetgeving waarmee wordt geregeld dat handelaren in medische data makkelijker bij de buit kunnen.

Deze wetgeving regelt de invoering van een HDAB per land. De HDAB van de lidstaat keurt na 2029 aanvragen van informatie goed of af. Burgers kunnen dan via een nieuwe app zien welke aanvragen rondom hun data er allemaal bestaan. Het recht om te weigeren is dan wel ingeperkt. Als er ‘zwaarwegende redenen’ zijn kan een HDAB tegen de zin van de patiënt in, externe toegang tot diens EPD forceren. Nu, in de wereld van de papieren formulieren, is dat niet mogelijk. Dus ja, handig, hip, die appjes, maar je eigendomsrecht staat erdoor ook onder druk. Nu wordt digitalisering al een stuk minder leuk.

Een voorbeeld van de koppeling tussen persoonlijke en medische data hebben we al gezien tijdens de Coronapandemie. De zorgverlener wist of je getest, genezen of gevaccineerd was. Elk van de drie was een reden om een groene vink te krijgen. Vervolgens ging je met de groene vink naar de discotheek en de uitsmijter liet je naar binnen, zonder te weten waarom je die groene vink had. Als je niet wil vertellen of je wel of niet ziek bent geweest bijvoorbeeld, dan kon je dat voor je houden. Er bestond uitwisseling van data tussen twee systemen. Dat is een voorbeeld van gekoppelde gegevens.

Veel mensen accepteerden die app, omdat ze aannamen dat er een medische reden achter zat. Dat is natuurlijk niet het geval. Ten eerste is het idee van een EHDS ouder dan de pandemie zelf. Daarom kan er geen causaal verband zijn, hoe hard het ook wordt geprobeerd. In oktober van 2019 bezoekt de Duitse bondskanselier Merkel een ‘digitale top’ waar ze haar enthousiasme uit over Project Gaia X. Dat is opgezet door de overheden van Duitsland en Frankrijk. Doel is om een Europees paspoort te bouwen. In de zomer van 2019 publiceerde de latere voorzitter van de Europese commissie Von der Leyen al haar visie van een ‘digital decade’ dat hierbij aansluit. Deze commissie trad op 1 december 2019 aan, voor de pandemie. Ook zonder virus hadden we deze discussie gehad.

Vervolgens kun je je afvragen of de QR-code voor mensen dan ook verdwijnt, als de pandemie eenmaal voorbij is. Dat is niet het geval. Eind 2026 komt de NL Wallet en die werkt via hetzelfde principe. De NL Wallet gaat veel verder dan DigiD, het is niet hetzelfde. Met DigiD communiceer je met je overheid. NL Wallet maakt het mogelijk om allemaal andere systemen te koppelen aan je persoonlijke gegevens, zoals het EPD. Als de QR-code echt enkel en alleen noodzakelijk was vanwege de pandemie, dan had er nu geen opvolger hoeven komen.

Inmiddels is er een rel over Palantir ontstaan. De mannen erachter zouden niet al te democratisch zijn en ze leveren ook diensten aan de Israëlische strijdkrachten. Of dat laatste een reden van zorg zou moeten zijn is hier even niet het probleem. Palantir is omstreden en overheden nemen afstand van de diensten, Frankrijk is de laatste.

Door geen zaken te doen met Palantir bescherm je Europa tegen de invloed van de Amerikaanse datagiganten en hun hongerige vingertjes, heet het. Maar klopt dat wel? Het idee van een Europees digitaal paspoort werd met open armen ontvangen door Palantir. Ze zijn deelnemer van het eerste uur aan Gaia X.

Palantir schrijft dat er allemaal mogelijkheden ontstaan door gegevens te koppelen. Het zal Europese instituten ook ‘sterker’ maken, maar tegenover wie? EHDS heeft de Europese commissie bijvoorbeeld het recht om zich te bemoeien in de verkoop van EPD’s van burgers. Die Europese commissie wordt sterker, maar ten koste van de burger. Wordt ‘Europa’ hier echt beter van? Wie is ‘Europa’ eigenlijk?

Het stopt hier niet. Er is een idee om hypotheken te verstrekken met data uit de energiemeter als onderpand. Zo is het mogelijk om vast te stellen dat een lening voor een warmtepomp verstandig is.

Burgers moeten dan met de data van hun slimme energiemeter naar de bank. Die gegevens zitten in het digitale paspoort, het WEF omschreef dit soort mogelijkheden al. De bank zal dan een lening verstrekken voor een warmtepomp met de gegevens als onderpand. Dan moeten de gegevens wel gekoppeld zijn aan een persoon. Die koppeling gebeurt met een digitaal paspoort. Dat digitale paspoort is dus niet hetzelfde als DigiD, het gaat erom dat allemaal persoonlijke gegevens aan de achterkant aan elkaar gekoppeld zijn. Deze methode is bedacht door Gaia X, Palantir dus. Voorstanders zullen zeggen dat deze werkwijze vrijwillig is. Maar de huidige Nederlandse regering wil de warmtepomp verplicht maken. Heb je geen spaargeld, dan moet je de NL Wallet wel installeren.

Met een koppeling van al je persoonlijke gegevens verdwijnt de persoonlijke levenssfeer. Er ontstaat een digital twin, wat betekent dat alles wat er maar te vinden is van een persoon op een plek ligt. De sponsoren van het WEF kunnen zo beter advertenties op social media verkopen, handel in medische data is mogelijk, door al je bewegingen en consumptie na te gaan kun je een belasting voor je CO2-uitstoot opgelegd krijgen, bedenk het maar. De Europese commissie heeft nu zelfs een accreditatie voor bedrijven die ‘data altruïsme’ promoten. Dat betekent dat je als burger moet worden aangespoord om al je gegevens digitaal af te staan voor ‘onderzoek’. Als je vraagtekens zet bij de wenselijkheid of de veiligheid van dergelijke systemen, dan noemt de overheid je dus een egoïst.

Palantir maakt ook militaire software. Door heel veel gegevens aan elkaar te koppelen, kun je drones zelfstandig laten doden. Het is een discussie die zich ethisch gezien op het randje afspeelt. Veel Amerikaanse programmeurs nemen dan ook afstand van dit project. In Europa heeft Palantir de overheden echter stevig in de zak, via allemaal maatregelen verplichten ze hun burgers om deel te nemen aan de experimenten en het gedachtengoed van Palantir. Als je DigiD gebruikt, worden straks al je gegevens aan elkaar gekoppeld. Wil je dat niet? Dan krijg je niet alleen geen lening voor de verplichte warmtepomp, DigiD is verplicht voor allerlei contact met de overheid als het bezwaar maken tegen een parkeerboete.

Vanwege de oorlog in Gaza is er meer aandacht voor Palantir. Als je je echt zorgen maakt om de invloed van het bedrijf, dan neem je ook afstand van het digitale paspoort. Wie een bedrijf onethisch vindt, slaat een modderfiguur door gewoon door te gaan met het afnemen van de producten. Straks ben je een digitale, transparante burger zonder rechten wiens data voor abjecte vormen van commercie en opsporing ingezet worden. De overheid kan nu Palantir de deur wijzen, als protest tegen Israël. Allemaal leuk en aardig, maar dan koopt Palantir je gegevens wel van een ander bedrijf. Het gaat om het principe van het digitale paspoort, zoals Palantir het graag voor zich ziet. Denk daar eens over na.

Ik sprak erover bij De Nieuwe Wereld. Nederland maakte trouwens kennis met Palantir dankzij mijn laatste boek. Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie: Eventueel laat u uw waardering voor dit artikel merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalstiek

Wat is dit nu weer voor rare kop? Toch wordt het tijd om het over de Europese automobielindustrie te hebben. Daar komt een boek over, inderdaad. Op dit moment zien we niets minder dan het verdwijnen van de Europese automobiel. Dat gaat via een drietrapsraket. De EU wil dat alle nieuwe auto’s vanaf 2035 elektrisch zijn, benzinemotoren zouden in eerste instantie niet meer verkocht mogen worden. Daar is grote weerstand tegen, uit Duitsland en Italië. Dit plan wordt opnieuw bekeken. Maar het idee alleen al was de nekslag voor de Europese producenten.

Het niet hebben van een verbrandingsmotor - enkel op een batterij rijden - is slechts een aspect van een compleet klimaatneutraal wagenpark. Die batterij moet worden opgeladen met hernieuwbare energie, voertuigen rijden hier al een eeuw niet meer op kolen. Daarom moet ook de hele energiesector hervormd worden in een tempo dat niet realistisch is. Waar komt die elektriciteit vandaan? Tot slot moeten fabrieken zelf ook klimaatneutraal zijn. Dat vergt allemaal dure investeringen die een Chinese concurrent niet hoeft te doen. Het resultaat is zichtbaar, de Europese fabrikanten verdwijnen simpelweg.

Ook Ferrari moet eraan geloven. Bij Ferrari denkt ook de burger met een minder dan gemiddelde koopkracht al aan het lekkere geluid van een racewagen. Het bedrijf dankt zijn naam aan een in 1898 te Modena geboren racefanaat Enzo. In 1929 richtte hij ‘renstal’ Ferrari, op, scuderia in het Italiaans. Het steigerende paard als logo was een idee van familievriend graaf Francesco Baracca. Diens zoon vocht in de Eerste Wereldoorlog als gevechtspiloot met een zwarte, steigerende hengst op zijn toestel, de ‘cavallino rampante’. De tweede zoon van Enzo, Piero Ferrari, bezit nog steeds iets meer dan tien procent van het bedrijf, wat hem zonder twijfel miljardair maakt.

Ook Ferrari moet meegaan in de zogeheten groene transitie. Het concern kwam met een persbericht waarin stond dat in 2030 twintig procent van de nieuw verkochte voertuigen elektrisch moet zijn. Geen ronkende motoren meer, maar klimaatneutrale batterijvoertuigen. Dat zie je wel vaker bij de discussie over klimaat en milieu: er wordt een heftig doel gecommuniceerd, waarvan je je kunt afvragen hoe realistisch het is. Ronde getallen rollen makkelijk van de tong af, maar dan komt de realiteit om de hoek kijken.

Als we naar de meest recente kwartaalcijfers kijken, dan lijkt het toch echt minstens redelijk te gaan. De omzet stijgt naar iets meer dan 1,8 miljard euro. Dat levert een winst op van stabiel iets meer dan 400 miljoen. De koers van het aandeel laat een ander beeld zien, de klad zit er duidelijk in. In 2025 tikte het aandeel bijna de 500 euro aan, nu staat de koers op 308. Wie op de top was ingestopt, zag dus veertig procent van de waarde verdampen. Bij een traditioneel productiebedrijf zijn dat zorgwekkende cijfers, je zou meer stabiliteit verwachten.

Op het oog is er weinig mis met Ferrari, als we ons niet op de wagens maar op de cijfers richten. De omzet is in tien jaar bijna verdrievoudigd. De winst is meer dan vervijfvoudigd naar 1,6 miljard per jaar. Ferrari kan de kosten beheersen door innovatie en schaalvoordelen. Het helpt dan natuurlijk ook als je een luxe merk bent, klanten betalen graag een beetje meer. Zo kom je de winter wel door.

Sinds het einde van de pandemie zien we alleen de investeringen stagneren. Deze cijfers zitten in het kasstroomoverzicht. Omdat het concern winstgevend is, zijn er doorlopend operationele winsten. Er komt simpelweg meer geld uit de operatie dan erin gaat. Dan ontstaat er ruimte om te investeren. Daar zien we een kink in de kabel.

Het ziet er niet eens heel heftig uit, maar beleggers zijn meedogenloos. De verwachting is dat Ferrari een probleem krijgt om op termijn nog even winstgevend te zijn. Nu is Ferrari een prettige uitzondering in deze Europese autosector. Het Duitse concern Volkswagen ziet de omzet sinds 2020 stagneren. Het doel om twaalf miljoen auto’s te verkopen is verlaten, negen miljoen is realistischer. CEO Oliver Blume vertelt in interviews dat hij uitgaat van een situatie van permanente krimp. Dezelfde afzet moet gerealiseerd worden met een organisatie die twintig procent magerder is. Dat gaat tienduizenden banen kosten in Duitsland, iets wat menig Duitser moeilijk zal kunnen bevatten. Volkswagen heeft voor het eerst in 88 jaar geschiedenis zelfs een productielocatie in Duitsland gesloten!

Bij een krimpende organisatie horen dalende investeringen. De verwachting is dat Europese fabrikanten op korte termijn het niet zullen kunnen winnen van de Chinese concurrentie, daarom daalt zelfs de koers van Ferrari fors: terwijl de cijfers op zich er gewoon goed uitzien. Dat is dus niet meer genoeg.

Alle investeringen door bedrijven bij elkaar opgeteld vormen onderdeel van het nationaal inkomen, net als de consumptie, de overheidsuitgaven en de handelsbalans. De Wereldbank registreerde een daling van die investeringen in Duitsland voor een derde opeenvolgend jaar, ook een unicum. Op die manier kun je niet investeren om concurrerend te blijven.

Het Duitse bureau voor de statistiek Destatis registreert de industriële productie van alle lokale bedrijven. Dit cijfer is sinds de pandemie weinig hoopgevend. Destijds was er een forse daling, simpelweg omdat fabrieken gesloten bleven. Bij de bouw zien we erna een correctie. Projecten die eerst even stil moesten liggen vanwege de lockdown, werden deels ingehaald. Vervolgens zet de stagnatie door en nu zit Duitsland structureel op bijna twintig procent minder activiteit dan in 2018

Het idee achter de Europese groene transitie was dat landen op korte termijn compleet zouden vergroenen. Goedkope groene energie uit windmolens en zonnepanelen moeten kolencentrales vervangen, wat geopolitieke onafhankelijkheid oplevert. Met forse investeringen zouden bedrijven zichzelf klaarmaken voor een groenere toekomst. Voor autofabrikanten betekent dat dat oude locaties worden vernieuwd, klaar voor enkel klimaatneutrale productie. In werkelijkheid vinden die vervangingsinvesteringen niet plaats, terwijl de afschrijvingen wel doorgaan. Als deze trend zich voortzet, hebben Europese landen straks een te duur en compleet verouderd productieproces. Bedrijven worden niet groener maar gaan naar China, of ze sluiten gewoon.

Hoe gaat het in Frankrijk? Daar zien we hetzelfde. Franse fabrikanten hebben last van dezelfde onmogelijke groene eisen. In 1990 leek het er nog op dat de jaarlijkse productie weleens de vier miljoen kon bereiken. Dat was toen. Sinds China in de WTO zit, het begin van deze eeuw, loopt de Franse productie schrikbarend hard terug. Sinds de pandemie zit de afzet op een niveau van structureel veertig lager. Eigenlijk zouden dit soort trends politici moeten wakker schudden, hier is echt iets aan de hand.

Wie is er dan de grote winnaar? U raadt het al, China. De productie aldaar stijgt hard. In ruim tien jaar is de productie met bijna veertien miljoen voertuigen gegroeid. Die groei alleen al is de complete afzet van wat er nog over is van de hele afzet van de EU opgeteld.

Om competitief te blijven, moet je investeren. Daarvoor moet je winst maken. Ferrari doet allebei en laat ten opzichte van de Europese sectorgenoten gewoon ronduit fraaie cijfers zien. Het kan beleggers niet bekoren, ze rekenen op neergang in de nabije toekomst. Voor de volledigheid volgen hier de cijfers van Italië, afkomstig van de industrie zelf. Voor de lol hebben we ook Nederland maar toegevoegd. Je ziet waar de vrees vandaan komt.

Italië maakt nu iets minder dan een half miljoen auto’s per jaar. In Nederland is de sector simpelweg verdwenen. Die half miljoen auto’s is een halvering van de productie in slechts zeven jaar. We zouden het restant kunnen afzetten tegen de groei van China. Daar steeg de productie in slechts een jaar met 3,25 miljoen voertuigen per jaar. Dat is behoorlijk meer dan alles wat er nog van de Italiaanse sector over is. De groei per jaar in China is dus groter dan de hele Italiaanse industrie. Sterker nog, de groei van de Chinese capaciteit in minder dan acht weken op een jaar, is groter dan alles wat Italië nog over heeft van een industrie met een geschiedenis van meer dan een eeuw. Dat is een bizarre statistiek, als je er even bij stilstaat.

Het hoeft ook niet te verbazen. Eind jaren ‘90 was de economie van Italië nog even groot als die van China. De verwachting was dat de Chinese groei wel mee zou vallen. De cijfers laten een ander beeld zien. China kwam uit een periode van diepe armoede en had een inhaalslag te maken, dat is waar. De verbetering van de koopkracht voor de doorsnee Chinees is ook dramatisch te noemen. Dat is niet het hele verhaal. Sinds de kredietcrisis is de economie van Italië niet meer gegroeid, daar kun je China niet de schuld van geven.

Veel westerse economieën laten een soortgelijke stagnatie zien. Als een land gaat vergrijzen terwijl de levensstandaard al hoog is, dan zul je simpelweg niet de groeicijfers van een opkomende economie laten zien. Aan de andere kant nemen de schulden toe, want die vergrijzende landen geven geld uit alsof ze een meer vitale, jonge, groeiende economie hebben. Dat is niet het geval, ze houden zichzelf voor de gek. Vervolgens komen daar de eisen van de groene transitie bij en dan zet Europa zichzelf ontegenzeggelijk op achterstand. China maakt bijvoorbeeld wel zonnepanelen voor Europa, maar de sector daar draait gewoon op goedkope maar milieuonvriendelijke kolencentrales. In Europa zou dat verboden zijn, terwijl import ongereguleerd is. Wat denkt u dat er dan gebeurt?

Was China trouwens niet de kampioen vergroening van de wereld? Links en rechts lees je dergelijke berichten. Het is maar hoe je het bekijkt. Het Internationaal Energieagentschap is in 1974 opgericht en publiceert interessante cijfers over de energiemix van elk land. Ook in China worden windmolens bijgebouwd, maar het is daar toch echt fossiel dat de klok slaat. Bij dit soort sommetjes is het de vraag hoe je je grafiek in elkaar zet.

China is bekend om zijn grote waterkrachtwerken, zoals de drieklovendam. Zon en wind hebben waterkracht sinds het begin van dit decennium toch ingehaald, inderdaad. Energie is hier uitgedrukt in terajoule, de meeteenheid voor energieverbruik per tijdseenheid - een jaar in deze grafiek. De energie uit zon en wind per jaar is sinds 2000 in China bijna honderd keer zo groot geworden, indrukwekkend. Alleen, wat gebeurt er als we de kolencentrales er ook bij zetten?

Het is moeilijk hard te maken dat China van kolen is afgestapt. De productie is sinds 2000 zelfs verviervoudigd, het gaat om meer dan honderd TJ. Zon en wind in China zijn samen goed voor zeven procent van dat getal. De Chinese economie draait voor zestig procent op kolen. In dit tempo is China niet voor het einde van de volgende eeuw klimaatneutraal. Van Europese bedrijven wordt verwacht dat ze dat in 2040 al zijn en intussen toch goed kunnen concurreren met Chinese tegenhangers die wel lekker goedkope kolen mogen stoken. Het resultaat is evident, die Europese bedrijven zijn aan het verdwijnen en het tempo waarin dat gebeurt is zelfs voor Enzo Ferrari adembenemend.

Zouden we het trouwens niet over Ferrari hebben? Vorige maand presenteerde het een elektrisch antwoord op het Chinese verkoopgeweld, de ‘Luce’.

Een nieuwe Luce kost een half miljoen euro, we hebben het wel over Ferrari. Producenten van luxe wagens zitten in een eigen niche en zullen het daarom langer kunnen volhouden dan Peugeot en Volkswagen, met hun boodschappenwagentjes. In absolute aantallen gaat de concurrentiestrijd vooral om kleinere, goedkopere auto’s, dat snapt iedereen. De Ferrari Luce zal door de prijs alleen al nooit een Europees antwoord worden op de Chinese concurrentie.

Voormalig topman van Ferrari Luca di Montezemolo slaagde er toch in complimenteus te zijn over het nieuwe project. Hij wist zeker dat de Chinezen er niet over zouden peinzen om hem te kopiëren. Dat klopt, maar moet je daar blij van worden? In de segmenten waar Chinese bedrijven wel opereren, vegen ze elke Europese concurrentie van de kaart.

Ferrari is nog winstgevend, maar beleggers die goed zijn ingevoerd nemen alvast afscheid van het aandeel, ondanks die mooie cijfers. Ferrari doet het nog ronduit goed en dat kun je niet van de meeste Europese sectorgenoten zeggen. We gaan de komende tijd een rondje maken langs alle autoproducenten, om te kijken wat hun jaarrekeningen zeggen over hun meest recente investeringen. Want ook al besta je honderd jaar en droomt elk Europees jongetje onder beddengoed van Porsche en Ferrari ervan dat ze ooit zo’n mooie wagen mogen bezitten, als je een paar jaar achter elkaar de verkeerde investeringen maakt, dan verdwijn je simpelweg. Een mooie geschiedenis is geen garantie voor een succesvolle toekomst. De gemiddelde Chinees lijkt dat beter te beseffen dan de gemiddelde Europeaan, juist de eigenaar van dat industriële erfgoed.

Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie: Eventueel laat u uw waardering voor dit artikel merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Als je niet belegt, verlies je zeker geld, dat is duidelijk. Je kunt simpelweg de grafiek van de inflatie in Nederland naast de rentegrafiek van de ECB leggen. Sinds de kredietcrisis weigert de centrale bank om de rente mee te laten bewegen met de inflatie. Dat zou een logische reactie zijn op ontploffende huizenmarkten en prijzen van een boodschappenmandje (de inhoud ervan natuurlijk). De ECB wil failliete overheden helpen om zich te herfinancieren. Vervelend genoeg gaan ze daardoor alleen maar meer onverantwoordelijke schulden maken. Een te lage rente zorgt voor het verlies van waarde, als je je spaargeld gewoon op de bank laat staan. Dat is een bewuste politieke keuze. Daarom gaan mensen meer beleggen en ontploffen de koersen van aandelen. Je ziet hetzelfde bij BitCoin en goud.

Elon Musk van SpaceX keek ernaar en dacht: daar wil ik een graantje van meepikken. Daarom brengt hij een deel van aandelen in de holding van zijn raketactiviteiten en het moederbedrijf van X (of gewoon Twitter) naar de beurs. Aandelen zijn nu nog niet vrij verhandelbaar, dus er is sprake van een IPO (inital public offering). Is het een idee om er een paar te kopen?

Wie zoiets overweegt, moet altijd het begeleidende prospectus lezen - altijd. In de financiële wereld is het gebruikelijk om een bedrijf te waarderen aan de hand van de DCF-methode, van discounted cashflow. Je kijkt wat je krijgt als belegger in ruil voor je inleg, namelijk een winstdeling of dividend. Probeer in te schatten wat je op korte en lange termijn redelijkerwijs mag verwachten, met de kennis uit het prospectus in het achterhoofd. Dan moet je ook de groeimogelijkheden inschatten, geen sinecure, vooruit. Vervolgens verlaag je elke toekomstige dividenduitkering door een boeterente in rekening te brengen. Dat is een redelijke handeling, omdat je door het kopen van de aandelen geen alternatieve beleggingen meer kan doen. De hoogte van die rente is afhankelijk van het risico dat aan het bedrijf kleeft.

Een normale rekenrente is bijvoorbeeld tien procent, neem ook eens aan dat het bedrijf met vijf procent groeit. Elke toekomstige dividenduitkering is dan onderhevig aan een groei van vijf procent maar moet met een rente van tien procent worden verdisconteerd. Daardoor krijg je een zogeheten limiet, in wiskundige zin: de waarde is eindig. Over honderd jaar bijvoorbeeld is de dividenduitkering enorm gestegen door de terugkerende groei, maar door de hogere rente is die uitkering dan niks waard. De waarde van een aandeel valt of staat dus met de te verwachten winstuitkeringen. Wat zegt het prospectus daarover?

Dit is goed nieuws en slecht nieuws. Het is goed nieuws voor de mensen die niet van wiskunde houden. We gaan hier niet proberen om het aandeel te waarderen met die DCF-methode. Daarvoor zou er immers eerst winst moeten zijn waar we met een model mee kunnen rekenen, winst die vervolgens wordt gedeeld met beleggers. Die winsten bestaan niet, dus die worden ook niet gedeeld in de vorm van dividend en nu kunnen we ook geen DCF-analyse maken. Het slechte nieuws is dat er hierdoor wle sprake is van een uiterst speculatief aandeel, waar op geen redelijke manier een waardering aan te geven is.

Het geheel is verlieslatend en dat zal nog wel zo blijven. De enige waardestijging die beleggers mogen verwachten, zit in een koersstijging. Een andere belegger zou om de een of andere reden bereid kunnen zijn om meer neer te leggen dan de waarde bij de IPO en dan kunt u als belegger van het eerste uur zo winst maken. Daarmee is het aandeel goed te vergelijken met een cryptomunt. Normaal gesproken geeft een aandeel stemrecht, maar dat is bij deze IPO geen sprake van.

Niet alle aandelen worden bij deze IPO verkocht, slechts vijf procent. Daarom is het redelijk om het bedrijf bij een geslaagde emissie te waarderen op het twintigvoudige van de opbrengst bij de IPO: immers, vijf past twintig keer in honderd. Het hele bedrijf krijgt dan een waarde van ongeveer 1,75 biljoen dollar, de economie van België en Nederland opgeteld voor een toko die verlies maakt.

Het zou de grootste IPO ooit zijn, twee keer zo groot als bij het Saudische oliebedrijf Aramco. Die IPO zag er stabieler uit, want Aramco is een bestaand bedrijf dat wel winst maakt en een solide balans heeft. Voorlopig blijft de vraag naar olie ook hoog, kansen genoeg om geld te verdienen. Het is daarentegen heel lastig om een bijna leeg bedrijf zonder winst als SpaceX te waarderen.

De waardering waar Musk op hoopt is ongeveer honderd keer zo groot als de jaarlijkse omzet. Is dat veel? Laten we eens aannemen dat SpaceX volgend jaar een omzet heeft waarover tien procent winst wordt gemaakt. Dat is niet zo, maar dan zitten we voor de argumentatie aan de veilige kant. Bij de voorgestelde koers krijg je dus een verhouding tussen de koers van het aandeel en de winst per aandeel van duizend, het tienvoudige van de factor honderd (ongeveer) hiervoor. We ronden het allemaal een beetje af, het zijn berekeningen op een bierviltje. Laten we die verhouding, de earnings per share-ratio of EPS eens vergelijken met die van andere technologieaandelen.

Een gemiddeld aandeel op de Nasdaq heeft meestal een EPS van zo’n dertig. In historische context is dat al hoog. Het bedrijf van Musk moet van een meer dan dertig keer zo hoge waardering worden voorzien, waarbij we - om positief te blijven - uitgaan van winsten waarvan het prospectus zegt dat die er niet zijn. Dat is een absurd hoge waardering.

Op de balans zien we nog iets waar je niet heel blij van wordt. We pakken de post ‘additional paid in capital’ erbij. In het Nederlands is dat de agioreserve, Britten hebben de meest pakkende omschrijving met share premium. Deze post ontstaat, als beleggers meer geld neerleggen bij de koop van een aandeel dan de boekwaarde rechtvaardigt. Beleggers in eerdere rondes hebben dus steeds een relatief hoog bedrag per aandeel betaald, maar dan mag je wel meedoen met SpaceX. Dat extra bedrag zetten bedrijven apart in de agioreserve.

In Amerikaanse jaarrekeningen is een getal tussen haakjes altijd negatief. Naast de agioreserve van ruim 37 miljard dollar, zit een even grote negatieve post ‘accumulated deficit’. Die post in de jaarrekening is exact wat de naam suggereert. Door jaren van enorme verliezen zit er een tekort in het bedrijf van 37 miljard. Dat is net zo veel als de agioreserve. Eigenlijk is die hele reserve dus opgebrand. Dat gebeurt wel vaker bij startende bedrijven, maar potentiële beleggers mogen er wel even bij stilstaan.

Als er geen IPO komt, heeft SpaceX een acuut gebrek aan geld. Beleggers bij de IPO moeten de zaak eigenlijk draaiende houden, in ruil voor een diep minderheidsbelang zonder stemrecht en zonder kans op dividend in de nabije toekomst, tegen een waardering die geen enkel technologiebedrijf kent. Als je het zo bekijkt is de voorgestelde koers veel te hoog. Vijf dollar per aandeel zou al een stuk redelijker zijn.

Tegenwoordig vinden veel beleggers de DCF-methode maar een ouderwets ding, in de wereld van de glimmende tech-bedrijven moet je gewoon optimistischer durven rekenen. Ik deel die visie zelf niet. Als een bedrijf verlies maakt en onder die omstandigheden aandelen uitgeeft, dan is de kans groot dat de verliezen zich herhalen. In de nabije toekomst mag je daarom rekening houden met nog een emissie. SpaceX verkoopt dan een nieuwe pluk aandelen voor vers geld. Als dat gebeurt, verwatert het bezit van de oude beleggers en dan weet je zeker dat de koers van de oude aandelen daalt. Bij bedrijven zonder verliezen heb je dat risico niet.

Om toch optimistisch zijn, zouden we de waarde van het hele bedrijf kunnen vergelijken met de uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling (R&D). SpaceX ontwikkelt ook AI. In theorie zou je daar in de toekomst veel geld mee kunnen verdienen en dan is de hoge aandelenkoers wel gerechtvaardigd - wederom, in theorie. SpaceX gaf vorig jaar 8,6 miljard dollar uit aan R&D en moet vervolgens een waardering krijgen van 1,7 biljoen dollar, zien we in het prospectus en het plaatje hierboven. Dat is bijna precies wat Nvidia in 2024 uitgaf aan R&D (het plaatje hierboven).

In dat jaar was Nvidia 3,5 biljoen dollar waar, afgerond. Dat is twee keer zo veel als waar SpaceX op hoopt, bij dezelfde uitgaven aan onderzoek. Als je het zo bekijkt, zou de emissie wel kunnen slagen, laten we positief blijven.

Wat bedrijven doen met hun geld, zien we in het kasstroomoverzicht: dat is veel interessanter dan het winstcijfer. In 2024 maakte Nvidia een winst van bijna dertig miljard dollar en de operationele inkomsten (net cash provided by operating activities) waren bijna net zo hoog. Dan ontstaat de mogelijkheid om te investeren met geld dat je toch op de plank hebt liggen. Dat geeft een zekerder gevoel dan het uitgeven van aandelen. Nvidia kon meer dan tien miljard investeren voor meer dan dertien miljard schulden terugbetalen (het negatieve cijfer bij net cash used in financing activities). Dan blijft er ruim drie miljard aan operationele inkomsten over en dat geld blijft in kas, voor de toekomst. Helemaal onderaan zien we dat de hoeveelheid kasgeld met het genoemde bedrag is gegroeid.

Als je SpaceX en Nvidia met elkaar vergelijkt door de koers van het aandeel te rechtvaardigen via investeringen in R&D, dan zou je kunnen zeggen dat de IPO van SpaceX geen zeepbel is. Het grote verschil tussen de twee bedrijven is dat Nvidia wél winstgevend is en bijna zeker niet op korte termijn uit nood aandelen zal moeten uitgeven. Dat kunnen we van SpaceX niet zeggen. Wie het allemaal interessant vindt en niet volgende maand op blaren moet zitten als de wasmachine kapot gaat, zou een gokje kunnen wagen. Maar lees eerst wel het prospectus, dat is eerlijk over de risico’s, we lezen een hele opsomming. Het prospectus is dan ook honderden pagina’s dik.

Natuurlijk kijken we ernaar bij Current Ratio. Had u mijn laatste boek trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie: Eventueel laat u uw waardering voor dit artikel merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ach, waarom niet, langskomen en praten over de ‘Savings and Investment Union’ (SIU). Blackbox koos het onderwerp zelf uit. De SIU is een opzet van de huidige voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. Europeanen sparen veel en beleggen weinig. Het is de bedoeling dat dat spaargeld wordt ‘ingezet’ om de economie te versterken. Een problematische gedachte.

Ten eerste is geld dat mensen bij de bank stallen, wel degelijk aan het werk. Banken kunnen daar bedrijfsleningen mee verstrekken. Als je zelf belegt, koop je in de regel aandelen van bedrijven. Daar zit koersrisico op. De meeste spaarders hebben daar geen trek in en laten een hoop spaargeld gewoon op een rekening bij de bank staan, tegen een rente waarvan we mogen zeggen dat die wel heel, heel bescheiden is. Maar dat is dus een keuze.

Aandelenkapitaal is voor bedrijven het eigen vermogen. Het vreemd vermogen komt voor een belangrijk deel uit de spaartegoeden van burgers, via een lening bij de bank. Door niet langer te sparen maar aandelen te kopen, beleg je in het vreemde vermogen van banken, niet het eigen vermogen. Het is dus niet zo dat je eerst geen geld in de economie stopte maar nu wel. Volgens Von der Leyen is geld dat op een spaarrekening staat niet aan het werk om ‘investeringen’ te faciliteren. Dat is dus gewoon niet hoe het werkt.

Op zich hoeft een beter geïntegreerde markt voor kapitaal niet slecht te zijn natuurlijk. Stel dat een Griek wel ruimte heeft om te investeren in een redelijk risicovolle startup. In Nederland zit een jong bedrijf dat aan de criteria voldoet. De partijen kennen elkaar alleen niet, dus er komt nooit een deal. Het zou voor beide partijen beter zijn als je wel iets kon regelen.

Het ongemak rond Europese financiële constructies zit hem in het feit dat je sluipenderwijs verantwoordelijk wordt voor de schulden van anderen. Die investerende Griek is het probleem niet, maar hoe weet je nu dat je als Nederlander niet gewoon verantwoordelijk wordt voor schulden van probleemlanden als Griekenland? Zo gek is die gedachte niet.

De timing van dit plan volgt namelijk die van een langer bestaande ‘roadmap’ om tot een volledig geïntegreerde monetaire unie te komen. De EU mag dan schulden uitgeven, alsof het een land is. Dat zijn dus twee verschillende dingen. Twee Europese landen kunnen samen afspreken dat ze het voor hun burgers makkelijker maken om onderling handel te drijven. Dat is goed voor iedereen. Je kunt dergelijke afspraken maken zonder dat je samen schulden gaat uitgeven.

Er is in 2008 al een wereldwijde schuldencrisis geweest en landen hebben nog steeds moeite om de boekhouding op orde te krijgen. Er is veel voor te zeggen om voorzichtig te zijn met geleend geld. In het regeerakkoord van 2017 stond expliciet dat er geen Europese schulden zouden komen. Dat is destijds zo genoemd bij de verkiezingscampagnes, net als in 2025. Op pagina 49 lezen we het volgende:

In december van 2017 presenteerde de Europese Commissie een ‘roadmap’ voor de nabije toekomst. Het begint met een speech van de Franse president Macron, hij vraagt om meer belastingen op koolstof van over de grens en meer ‘investeringen’ met geleend geld. Dat verband wordt als zodanig gelegd.

De commissie schrijft dat er gewerkt moet worden aan een ‘stabilisatiefunctie’. Dat betekent in de praktijk dat het Europese noodfonds ESM meer taken moet krijgen. Dat is in strijd met de geest van het Nederlandse regeerakkoord, waarin staat dat we juist niet naar een schuldenunie moeten toegroeien.

In december van 2019 wordt geregeld dat het EMS banken in nood mag helpen. In de regeling staat dat er een beetje geld van overheden nodig is, maar dat het ook de bedoeling is dat dat geld op ‘middellange termijn’ weer terugvloeit naar nationale overheden. Er wordt dus getornd aan het Nederlandse regeerakkoord. Een paar dagen erna komt de pandemie en dan gaan alle sluizen open, niemand die nog moeilijk doet om een beetje geld.

Er komt een Coronafonds van meer dan 800 miljard, waarvan 0,0063 procent ook daadwerkelijk naar de zorg in Nederland gaat. De overige 99,9936 procent gaat naar hele andere dingen, zoals de ‘vlaggenschepen’ van de nieuwe Europese Commissie. Dat zijn vooral twee projecten, namelijk het ‘Digital Decade’ en de ‘Green Deal’. Die plannen komen uit de zomer van 2019, dus er kan geen causaal verband bestaan met een virus.

In dezelfde ‘roadmap’ van 2017 vinden we een kaart voor de periode tot eind 2025. Het is de bedoeling om de kapitaalmarktenunie dan te voltooien. Naast dat het makkelijker moet worden voor die Griekse belegger om een Nederlandse startup te helpen, wordt er ook gesproken over een ‘European Safe Asset’.

Met een ‘safe asset’ bedoelt men een obligatie die door meerdere landen tegelijkertijd wordt uitgegeven. Het is een vervelend woord. Door de nadruk op ‘veilig’ te leggen, gaan mensen zich afvragen hoe veilig het is. Een European Safe Asset kan bestaan uit oude obligaties die men dan voor het doel opkoopt, of voor het doel nieuw uitgeeft. In de tekst (linksonder) staat dat ze moeten worden uitgegeven. Je gaat dan nieuwe Europese schulden maken, wat niet mag volgens het regeerakkoord van Nederland. Dat stelt dus niet zo veel voor.

In ieder geval worden de mogelijkheden om beleggen makkelijker te maken, in een adem genoemd met het uitgeven van meer Europese schulden. Het eerste is onschuldig, het tweede zeer controversieel. Kijk de uitzending maar!

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalstiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Een terugkerend onderwerp maar kennelijk blijft het nodig. Er is een nieuwe Europese wet die discriminatie van vrouwen via de loonstrook verbiedt. Die ´gender pay gap´ houdt in dat vrouwen voor hetzelfde werk als mannen in hun leven tonnen minder verdienen, alleen omdat ze vrouw zijn. Als je in de herkomst van dat cijfer duikt, krijg je alleen de indruk dat die conclusie niet gerechtvaardigd is, gewoon niet klopt.

Neem het artikel op de site van NOS waarin de Europese maatregel wordt aangekondigd. Daarin wordt het bestaan van de loonkloof - vrouwen krijgen wegens discriminiatie minder geld dan mannen voor hetzelfde werk - als een bestaand verschijnsel geaccepteerd. Er is immers een middel nodig om die kloof ‘te dichten’, zonder dat er wordt gekeken hoe erg het nu allemaal eigenlijk is.

Na de opmerking dat ‘uit cijfers blijkt’ dat vrouwen worden onderbetaald, volgen er daadwerkelijk enkele cijfers over de loonverschillen. De argeloze lezer zou kunnen vermoeden dat dit de echte verschillen zijn: wel 32 procent op een heel bruto jaarloon. Hier gaat NOS ernstig de mist in. Sinds het begin van de eeuw probeert Eurostat, het Europese CBS, een vinger achter het verschijnsel te krijgen. Het blijkt allemaal iets genuanceerder te zijn, maar NOS laat die nuances om de een of andere reden weg. Als je ophef zoekt, moet je niet een beetje de andere kant van het verhaal willen zien.

Zo blijkt dat werkgevers hun personeel meer betalen, als ze langer in dienst zijn. Twee mensen doen dan hetzelfde werk maar er is een verklaarbaar loonverschil. Vrouwen hadden tot enkele jaren geleden een achterstand op de arbeidsmarkt, mannen werkten vaker dan vrouwen. Vervolgens zijn vrouwen juist meer gaan werken. Door dat verschijnsel is de kans groot dat er op een werkvloer meer mannen met veel functiejaren zijn dan vrouwen. Als je corrigeert voor dat verschil, is er geen loonkloof. Sterker nog, bij de overheid is hij negatief: vrouwen verdienen meer dan mannen. Het probleem is dus verdwenen. Dat komt uit hetzelfde rapport dat de andere cijfers noemt maar die feiten en nuances filtert NOS dan weg.

Bij een loonkloof zijn er drie cijfers van belang. Ten eerste is er de algemene loonkloof, een ongecorrigeerd cijfer, waarbij je alle salarissen van vrouwen vergelijkt met die van mannen. Je bekijkt wat het verschil is en dat deel je door het salaris van de mannen. Dan zie je wat vrouwen minder verdienen, uitgedrukt in procenten. Vervolgens blijkt dat er factoren zijn die een goede verklaring zijn voor dat verschil. Voor een deel is er geen verklaring. In de statistiek gebeurt dat vaker, je hebt dan ruis in je gegevens: je weet het gewoon niet. Wat er overblijft is het verschil waarvan je geen idee hebt waar het vandaan komt, het is er gewoon. Ook dan mag je niet zomaar aannemen dat het wel discriminatie moet zijn. Veel activisten gaan daar wel in mee, zelfs NOS.

Waarom zou uit onderzoek blijken dat dit probleem niet bestaat? Dat gaan we met een voorbeeld helder maken, dan duiken we meteen de wereld van echte cijfers in. Stel eens dat er een afdeling is binnen een willekeurig bedrijf waar twintig mensen werken, mannen en vrouwen. Een onderzoeker naar de ‘gender pay gap’ vraagt alle loonstroken op en legt die van de mannen op de ene stapel en die van de vrouwen op de andere stapel. De onderzoeker probeert zo veel mogelijk gegevens te verzamelen maar loopt wel tegen privacyregels op.

Relevante feiten als het aantal extra gekochte vakantiedagen blijven onbekend. Als er een ‘god mode’ was in het leven, dan konden die gegevens wel worden geanalyseerd, maar helaas. De relevante gegevens die er wel zijn maar nooit beschikbaar komen, geven de ruis. De onderzoeker is academisch opgeleid en zal er dan ook geen uur minder om slapen, deze dingen gebeuren gewoon. De onderzoeker gaat aan de slag met wat er wel voorhanden is. Je kunt bijvoorbeeld de stapel loonstroken sorteren naar vrouwen en mannen en de bedragen optellen.

De mannen blijken veel meer te verdienen dan vrouwen. Dat is een loonkloof. Er ontstaat grote woede: mannen verdienen drie keer zo veel als vrouwen, voor hetzelfde werk! Het is gewoon discriminatie. Immers, ze werken op dezelfde afdeling. Dit zijn hun namen, salarissen, parttime factoren en of ze man of vrouw zijn. Nota bene: de parttime factor geeft aan voor welk deel je wel fulltime werkt. Een dag minder werken in de week is dus een parttime factor van tachtig procent, of 0,8.

De onderzoeker kijkt vervolgens nog eens goed naar de cijfers. Het blijkt dat er zeven vrouwen werken op dertien mannen. Dat de mannen meer verdienen, komt vooral doordat er ook meer mannen zijn en dan hebben die ook meer loonstroken. Niemand weet waarom er meer mannen zijn, dat is zo gegroeid, op de afdeling ernaast zijn er weer meer vrouwen. De mannen blijken er ook gemiddeld langer te werken, de vrouwen zijn gemiddeld gewoon jonger. Ook is de manager (de bovenste, Lodewijks) toevallig een man en die mag meer verdienen. De best verdienende vrouw is Veldman en dat is ook een bikkeltje.

Navraag leert ook nog eens dat het bedrijf een CAO heeft met een zogeheten cafetariamodel. Er is inderdaad een mogelijkheid om meer vakantiedagen te krijgen dan collega’s, maar dat gaat dan wel ten koste van het salaris natuurlijk. Het valt de onderzoeker op dat de meeste vrouwen in een informele setting zeggen hiervan gebruik te maken. Mannen doen dat niet zo vaak, lijkt het, maar het blijft gissen. De exacte gegevens zijn niet te vinden, de loonstroken laten alleen zien wat bruto en netto salaris zijn: niet wat de invloed is van het bijkopen van dagen. Dit is dus statistische ruis: je ziet een rare uitslag maar je hebt geen idee hoe het komt. Er bestaat immers geen ‘god mode’ waarin je alles kunt zien, zoals wat je wegens privacyregels niet eens mag weten.

Zijn dit oneerlijke salarissen? Is hier sprake van discriminatie van vrouwen? We zouden een paar bewerkingen kunnen loslaten op de tabel. Met de functie SUMIF (de optelsom van een kolom, met voorwaarden zoals geslacht) krijgen we de totale verdiensten van mannen en vrouwen.

Inderdaad, mannen verdienen bijna drie keer zo veel. Als we het verschil delen door het salaris van de mannen (de officiële manier om een loonkloof te berekenen, zoals NOS hierboven ook heeft gedaan) krijgen we een loonkloof van 56,79 procent. Dat ziet er heftig uit. Nu weten we wel dat er ook meer mannen zijn. Het is dus redelijker om de gemiddelde salarissen van de vrouwen te vergelijken met die van de mannen. Dan corrigeer je voor het relatief lage aantal vrouwen, los van wat ze per uur verdienen. We maken hetzelfde sommetje, maar dan met de salarissen gedeeld door het aantal werknemers per geslacht (dertien mannen en zeven vrouwen): het gemiddelde salaris per geslacht.

Nu is de loonkloof gedaald naar minder dan twintig procent. Nog steeds zullen hordes paarsharigen barricades willen opwerpen maar het wordt al een stuk minder heftig.

In de discussie over de loonkloof hoor je vaak dat vrouwen minder krijgen voor ‘hetzelfde werk’. Om het werk in de vergelijking gelijk te maken, zou je vervolgens de manager weg moeten laten. Als het een afdeling is van twintig mensen, waaronder een manager, dan zou je die negentien mensen onder hem moeten vergelijken: die doen immers hetzelfde werk. Dan krijgen we dit beeld.

De loonkloof is nu geslonken naar veertien procent. Dat komt, omdat grootverdiener Lodewijks het gemiddelde voor de man omhoog heeft getrokken. ‘Zakken zijn er om te vullen’, is zijn motto bij de jaarlijkse kerstborrel. Nu even niet!

Nu zouden we nog een rekenkundige oefening mogen doen. Niet iedereen is even oud, terwijl iedereen wel ongeveer hetzelfde werk doet. Er is een scheiding te maken naar geslacht maar ook naar leeftijd. Door de extreme focus op geslacht, die nare mannen hebben het gedaan, vergeet iedereen naar leeftijd te kijken. Dat is ook een in de grondwet genoemde discriminatiegrond.

Stel dat je een korporaal bent bij Defensie, de landmacht bijvoorbeeld. De salarissen zijn openbaar en staan hierboven. Een lijst met wat collega’s verdienen, geregeld door de nieuwe wet, is dan ook compleet zinloos. Alles is al openbaar, als je de sterren en strepen op een uniform kunt onderscheiden. Als dat al niet lukt, hebben we bij Defensie een ernstiger probleem. Een korporaal geeft leiding aan enkele soldaten in een kleine eenheid en heeft zelf een gespecialiseerde functie. Hij of zij rapporteert aan de sergeant in de eenheid. In de discussie over de loonkloof werd gesteld dat vrouwen minder krijgen voor hetzelfde werk. We moeten dus salarissen in dezelfde functie vergelijken. Het is redelijk om twee korporaals te vergelijken. Een korporaal verdient tussen de (afgerond) 2900 euro en 3500 euro per maand. Dat laatste salaris krijg je door meerdere jaren in dezelfde functie te opereren.

Sinds men de loonkloof is gaan bestuderen, neemt deze van het ene jaar naar het andere steeds af. Dat komt omdat vrouwen zich emanciperen en meer werken. Dames, gefeliciteerd! Lees in dit kader ook de metastudie van onderzoeker Doris Weichselbaumer. Wat je wel mag verwachten, is dat vrouwen in het begin tijdelijk minder verdienen in dezelfde functie maar dat na verloop van tijd volledig zullen inlopen. De eerste vrouwelijke korporaal van Nederland moest wel minder functiejaren op haar naam hebben staan dan de collega’s gemiddeld haddeen. In de voorbeeldafdeling is dat ook zichtbaar. Als we een plot maken van elk persoon en die op twee assen zetten naar leeftijd en salaris, dan zien we dit patroon. De uitschieter, helemaal rechts, is natuurlijk weer Lodewijks.

Er is duidelijk een positief verband tussen leeftijd en salaris en dat is ook niet verbazingwekkend. Elk jaar werken zorgt voor drieduizend euro extra salaris, is de gemiddelde trend. Dat is een vertekend beeld, omdat niet iedereen in de schoenen van grootverdienend manager Lodewijks wil of maar kan staan. Nu is er in dit bedrijf ook een verband tussen leeftijd en geslacht. De vrouwen zijn overduidelijk een stuk jonger dan de mannen. Wie zout op slakken wil liggen, stelt nu dat vrouwen hier gediscrimineerd worden terwijl er een onverdacht leeftijdseffect speelt.

Ook zouden we kunnen corrigeren voor de parttime factor. Dat is maar deels mogelijk. Van de werknemers is bekend of ze parttime werken of niet en in welke mate, het staat gewoon op de loonstrook: de lezer kan de eigen loonstrook erbij pakken, als die er is. Nu is het redelijk om aan te nemen dat als vrouwen meer parttime werken, ze ook extra vakantiedagen kopen. Het eerste is in cijfers uit te drukken, het tweede niet. Hier moeten we dus gissen. Laten we beginnen met parttime werken.

Om te kijken wat het effect van parttime werken op de loonkloof is, kunnen we elk salaris delen door de parttime factor. Delen door een breuk is hetzelfde als vermenigvuldigen met het omgekeerde, hebben we op de basisschool geleerd. Nu zien we wat iedereen zou verdienen zonder parttime werk. Bij wie toch al fulltime werkte, verandert er in de nieuwe kolom ‘salaris FT’ dus niets. Veldman is niet langer de bestverdienende vrouw, ze werkte toch al fulltime. Nu is het een redelijke vraag of je mag zeggen dat vrouwen dan gediscrimineerd worden: minder krijgen bij minder uren. NOS vindt van wel.

Voor de overzichtelijkheid klappen we alle rijen met personeelsnummers in, behalve de eerste en de laatste, Lodewijks en Veldman. We herhalen de stappen met de voltijd salarissen, de uitkomsten maken we geel voor de overzichtelijkheid. Eerst delen we de ruwe salarissom van man en vrouw door elkaar: dan halen we de manager weg, zodat we geen appels en peren vergelijken. Het resultaat is als volgt, de gele velden zijn nieuw.

Als niemand parttime meer werkt, dan zou het salaris van de groep groeien. Dat hoeft niemand te verbazen. Wel is het effect bij de vrouwen veel groter, omdat vrouwen vaker parttime werken. Dat zag je al direct in de tabel en het was een vrije keuze. Ook als er wordt gesteld dat vrouwen dat wel moeten doen vanwege de zorg voor de kinderen, dan nog kan er niet worden gesteld dat er een loonkloof is. Hun partners zouden thuis misschien meer kunnen doen om de vrouw te ontlasten, een volledig terechte stelling.

Wel maakt dat voor de eerlijkheid van de beloning niet uit. De werkgever vergoedt de uren die gemaakt worden en daar houdt het op. Een loonkloof impliceert dat vrouwen minder krijgen bij hetzelfde aantal uren: niet dat ze wel of niet allemaal onbetaalde overige verantwoordelijkheden in de samenleving kennen, die daarin dus niet helemaal eerlijk is. Als de vrouwen op deze specifieke afdeling morgen allemaal wel fulltime wilden en konden werken door een man die meer doet in het huishouden en de kloof blijft alsnog, dan is het wel vreemd.

Als we de manager weglaten en we rekenen met voltijd salarissen (dus M(19) en V(19)), dan halveert de loonkloof. Rekenen we dan met gemiddelde salarissen per gewerkt uur, dan is het verschil nog maar ruim vier procent. Dat laatste cijfer is belangrijk. Dit is de gecorrigeerde loonkloof als je uitgaat van de gegevens waar de onderzoeker bij kan komen, in het Engels de adjusted gender pay gap. De kwaliteitsmedia gaan nogal onzorgvuldig om met dit belangrijke onderscheid.

Het ruwe cijfer voor de loonkloof was 57 procent en na redelijke aanpassingen (correcties) blijft er nog maar 4 procent over. Die 57 procent noemen we het ongecorrigeerde cijfer voor de loonkloof. Die 4 procent is het gecorrigeerde cijfer voor de loonkloof. De onderzoeker in dit voorbeeld weet niet precies wat het effect van het extra bijkopen van vakantiedagen is. Als je dat wel zou meerekenen, dan daalt de resterende kloof misschien, we weten het gewoon niet.

Dit is dus statistische ruis. Als je aanneemt dat er een groot probleem is vanwege de loonkloof omdat het ruwe cijfer 57 procent bedraagt, dan kan dat een vooringenomenheid veroorzaken. Zo’n groot getal, daar moet wel sprake zijn van discriminatie! Vervolgens brengen redelijke correcties het getal terug tot bijna nul. In het jargon zeggen we dat er een ongecorrigeerde loonkloof van nog maar 4 procent is. Het is niet gelukt om met wat bewerkingen helemaal bij de nul uit te komen. Er zijn twee redenaties.

Wie overal discriminatie vermoedt, zou kunnen stellen dat er geen bewijs is dat stelt dat die vier procent niet toch door discriminatie komt. Het is mogelijk dat Lodewijks stiekem een beleid voert, waarbij vrouwen op de afdeling worden achtergesteld. Zonder enige reden haalt hij vier procent van het salaris af om vrouwen klein te houden, zo is hij. Zijn vrouw is een keer vreemdgegaan en hij zit vol wrok en haat. Hij kijkt op social media ook naar filmpjes van Andrew Tate over de manosphere. Het beschadigen van vrouwen mag niet te grote vormen aannemen want dan valt het op. Vier procent is net genoeg om lekker te zijn maar het is ook niet te extreem. Dat moet het wel zijn!

De andere visie is wel neutraal. Als de onderzoeker opzettelijke discriminatie zou hebben ontdekt, dan was dat natuurlijk de verklaring. Maar we weten het niet. Als we nu eens in ‘god mode’ konden kijken, dan had je dergelijke stevige uitspraken wel mogen doen. De onderzoeker zegt geen discriminatie aan te kunnen tonen. Alleen is er ook geen bewijs dat het er niet is. Bewijs voor en tegen discriminiatie van vrouwen is dus even sterk (of zwak). In de wetenschap is het compleet geaccepteerd dat de gevonden data nu eenmaal niet alles vertellen. Bij de vorige visie gold, dat als er geen bewijs is dat er niet gediscrimineerd wordt, er waarschijnlijk wel gediscrimineerd wordt en ‘de man’ dus fout is. Het is dan ook het probleem van alle mannen, we hebben een mannenprobleem. De tweede visie stelt dat als er geen eenduidig bewijs is wegens gebrekkige data, de realiteit van elke wetenschapper of journalist, je eerlijk moet zijn en zeggen dat je het gewoon niet weet. En bij twijfel ben je onschuldig.

Waarschijnlijk zag u het al aankomen, we kunnen wel in ‘god mode’ kijken. Een HR-medewerker ziet dat de discussie over de loonkloof de sfeer verziekt. Er ligt ineens een geheime USB-stick op het bureau van de onderzoeker, met de groene cijfers hieronder. Die leren ons hoe veel extra vakantiedagen iedereen heeft bijgekocht. In België speelt deze discussie ook, daar zien we dat jongeren graag twee keer zo veel dagen bijkopen als de generatie ervoor, dan hebben ze meer flexibiliteit.

Als de vrouw de man inhaalt op de arbeidsmarkt, dan is het ook redelijk om aan te nemen dat vrouwen beter vertegenwoordigd zijn bij jongere generaties werkenden. Als die laatste groep meer vakantiedagen bijkoopt, dan werken vrouwen daarmee minder uur per jaar dan mannen. Die uren worden niet vergoed en vormen een redelijke verklaring voor een deel van de ongecorrigeerde loonkloof. In ons voorbeeld krijgen we hier wel inzicht in, in de echte wereld (daar kijken we zo naar) zullen we hier nooit een compleet beeld van krijgen. Hoeveel vakantiedagen je bij koopt is informatie die niet gedeeld wordt met derden.

De onderzoeker in ons voorbeeld tikt in gifgroen de geheime gegevens over bijgekochte vakantiedagen (EVD) in in het overzicht, het is natuurlijk illegaal om dit allemaal te weten. Het resultaat is als volgt:

De voorlaatste kolom geeft het aantal bijgekochte vakantiedagen. Elke extra bijgekochte dag betekent dat je een dag minder werkt op een jaar, dat tweehonderd werkdagen kent. Dat vertaalt zich in een loon dat een half procent lager mag zijn bij hetzelfde werk. Als je op zoek bent naar discriminatie op de loonstrook en je beschikt niet over deze geheime cijfers, dan zou je ten onrechte kunnen denken dat er discriminatie is. In werkelijkheid is er dan niets aan de hand. Dat is het probleem met te agressief activisme. Een gebrek aan bewijs, de statistische ruis, wordt ten onrechte gezien als bewijs voor de stelling. Kwaliteitsmedia zouden dit onderscheid moeten kennen, maar schieten ernstig tekort.

In de laatste kolom, de groene bedragen, staat hoe hoog het salaris eigenlijk is. Het salaris is opgeleukt met de gratis vakantiedagen, bij de mensen die ze bijkopen. Dat is een eerlijke correctie, want wie gratis vakantiedagen bijkoopt krijgt natuurlijk minder geld. We herhalen alle eerdere stappen, maar nu met de geheime groene gegevens erbij. De ongecorrigeerde loonkloof was 57 procent (cel F27). Hoe veel is er nog over, nu we de USB-stick met vakantiedagen tot onze beschikking hebben?

Als we rekening houden met alle beschikbare factoren, dan is van het verschil van 57 procent bijna alles, namelijk 55 procentpunt, gewoon verklaard. Van twee procent weet je het niet, maar misschien duikt er morgen nieuwe informatie op.

De ongecorrigeerde loonkloof is 57 procent. Een groot deel daarvan is wel te verklaren, namelijk 55 procentpunt. Er zitten minder vrouwen dan mannen op de afdeling, de manager is een man en moet je uit de vergelijking laten, veel van het lagere bruto loon zit hem in de vrije keuze om parttime te werken en dan blijkt uit geheime gegevens ook nog dat vrouwen gewoon extra vakantiedagen bijkopen en daarom iets minder op de loonstrook zien dan mannen. Dit zijn redelijke verhalen, geen bewijs van ‘discriminatie’.

Dan blijft er 2 procent over waarvan we het niet weten. De media, ook NOS, maken nu een paar grove blunders. Kijk nog eens naar het artikel van NOS hier helemaal bovenaan. Er wordt gesteld dat vrouwen minder verdienen dan mannen in hetzelfde werk, om dat met een groot getal van 32 procent aan te komen. Dat gigantische bedrag, tonnen over een werkzaam leven, is het ongecontroleerde cijfer.

Naarmate er meer wetenschappelijk onderzoek komt, er meer cijfers beschikbaar zijn en er meer statistische technieken ontstaan, krijgen wetenschappers steeds meer inzicht in waarom het ongecontroleerde cijfer zo hoog is. Het is een ouderwetse meetmethode die is ingehaald door de techniek. Door dat weg te laten, lijkt het net alsof de tijd inmiddels heeft stilgestaan. Dat is niet het geval. De gecorrigeerde loonkloof, het ruwe cijfer gecorrigeerd voor alle redelijke verklaringen die je hebt kunnen vinden, is al decennia spectaculair aan het dalen.

Toen Eurostat deze cijferreeksen begon samen te stellen, waren er enkel ruwe gegevens beschikbaar waarmee men de ongecorrigeerde loonkloof kon berekenen. Niet alleen daalt die score over de jaren, er duiken ook steeds meer verklaringen voor de verschillen op.

Eurostat en het CBS geven bij die cijfers inmiddels afdoende uitleg over de oorzaken van de gemeten kloof. In het genoemde rapport schrijft Eurostat dat een hoge, ongecorrigeerde loonkloof, uit drie delen bestaat: een verklaard deel, een onverklaard deel en een residu. Dat residu ontstaat omdat er altijd onbekende gegevens zijn, zoals op de voorbeeldafdeling.

De cijferreeks in de databank van Eurostat wordt sinds 2002 bijgehouden. Eurostat wilde destijds een cijfer over de loonkloof maken voor elk lid van de EU. Met andere woorden, via een gemeenschappelijke methode wordt in elke lidstaat gekeken wat de specifieke score is. Sommige landen hebben hun administratie beter op orde dan andere, zeker in 2002. Daarom kan Eurostat met maar heel weinig gegevens werken: de data over extra vakantiedagen bijvoorbeeld zijn zeer relevant maar niet beschikbaar. Daarom maakten ze maar een extreem grove, ruwe berekening van de ongecorrigeerde loonkloof. Je mikt alle gegevens op twee hopen, deelt het een door het ander en je bent om twee uur al klaar met werken. Makkelijk!

Kijk echter uit als je hier te harde conclusies aan wil verbinden. Eurostat geeft zelfs een ‘methodologische waarschuwing’ af: ga niet lopen schreeuwen dat een ongecorrigeerd cijfer bewijs is voor discriminatie! Wat doen de kwaliteitsmedia? De ene onterechte aanname op de andere stapelen.

Als je dan toch dat ruwe, ongecontroleerde cijfer wil publiceren, waarom niet. Er komt dan een onwaarschijnlijk hoog getal uit waarvan we weten dat het niet veel zegt. Maar hier is hij, omdat het kan.

Nederland en Oostenrijk zijn kampioen ongecorrigeerde loonkloof. Door cijfers zo te publiceren, zonder te melden dat er ook een gecorrigeerd cijfer is dat al jaren hard aan het dalen is, ben je gewoon paniek over discriminatie aan het zaaien. Want zijn er misschien verklaringen voor de koppositie van die twee landen? Kiezen vrouwen daar vaker voor parttime werken?

Verdomd. We zien dat Franse vrouwen zonder kinderen in 17 procent van de gevallen parttime werken. Als ze kinderen krijgen, stijgt dat naar 28 procent. In Oostenrijk werkt 35 procent van de vrouwen parttime, ook zonder kinderen. Dat is meer dan het Franse cijfer met kinderen. In Nederland is dat ook zo. Een Nederlandse vrouw zonder kinderen werkt vaker parttime dan een Franse vrouw met kinderen. Dan ligt dat verschil niet aan het wel of niet hebben van kinderen. Het is een cultureel verschijnsel. En de kampioenen parttime werken voor vrouwen zijn ook de kampioenen ongecorrigeerde loonkloof voor vrouwen. Minder uren maken betekent minder werk. Is dat wel discriminatie?

Eurostat zegt letterlijk dat je deze gegevens niet mag gebruiken als maatstaf voor discriminiatie. Toch doen de activisten dat en geen enkel medium zegt dan: ‘jongens, is dat wel de bedoeling’?

Nu heeft de vorige Europese commissie onder Frans Timmermans een actie in werking gezet die het niet-bestaande probleem van de loonkloof moet aanpakken. Het is dan de vraag of dat een taak van de Europese commissie is, want discriminatie is iets dat een lidstaat moet oplossen. Het gaat dus niet over de vraag of je discriminatie moet aanpakken, maar wie ervoor verantwoordelijk is. We hebben het over een Europese wet, dus Timmermans trok het naar Brussel. Met welke rechtvaardiging?

In de wet lezen we dat de EU vindt dat de loonkloof in elke lidstaat even goed moet worden bestreden. Als je het zo opschrijft, dan moet je het vanuit Brussel regelen, het een volgt uit het ander. Je had ook eerst per lidstaat kunnen kijken of het probleem wel bestaat. In plaats daarvan neemt de wet aan dat het probleem overal bestaat en er naast nationale oplossingen er ook een overkoepelende Europese oplossing moet zijn. Zo ben je wel werk aan het scheppen.

Eurocommissaris Timmermans haalde de rechtvaardiging destijds uit artikel 157 van het Europees verdrag. Dat is in de jaren vlak voor 2005 opgesteld. Destijds had Eurostat enkel beschikking over data over ongecorrigeerde loonkloven en die lopen in de tientallen procenten, spectaculaire cijfers inderdaad! Daarna kwamen er allemaal nuances, maar het recht om het enorme probleem (dat intussen krimpt) Europees aan te pakken is gebleven.

In 2014 begint het verhaal weer te leven in activistische kringen. Eurostat publiceert nog steeds het ongecorrigeerde cijfer, dat wel daalt maar nog steeds hoog is. Daarnaast publiceert Eurostat ook steeds het gecorrigeerde cijfer. Dat daalt harder. Ten eerste omdat vrouwen het steeds beter doen, ten tweede omdat het statistisch bureau steeds beter begrijpt hoe de loonkloof in elkaar steekt - denk aan het voorbeeld van de USB-stick en de bijgekochte vakantiedagen. De activisten blijven toch hangen in het oude verhaal.

In 2019 maken de Europese socialisten het tot speerpunt van hun campagne. Lijsttrekker Frans Timmermans belooft zelfs dat als hij de baas wordt in Europa, het probleem binnen vijf jaar zal zijn verdwenen. Dat is niet zo moeilijk, want het probleem bestond al niet meer.

Aan het begin van de eeuw bestonden de middelen niet om de gecorrigeerde loonkloof zo goed te berekenen. Daarom heeft men de grove manier ontworpen om gewoon alle mannelijke salarissen met alle vrouwelijke te vergelijken. Eigenlijk slaat die methode nergens op, maar er was geen betere maatstaf. Inmiddels zijn er betere meetmethoden voor het verschil in man en vrouw in economische zin. Die laten een veel minder dramatisch beeld zien, niet fijn voor activisten die leven van angst en woede. Om toch een verschil tussen mannen en vrouwen op de loonstrook te kunnen laten zien, bombarderen ze het statistische residu - het onverklaarde loonverschil - tot hard bewijs van discriminatie. De organisaties die die cijfers verzamelen waarschuwen letterlijk tegen deze praktijken maar als de emoties het winnen doen feiten er niet meer toe.

Om af te sluiten volgt een leuke parabel, die bleek het bij een borrel goed te doen. Stel je voor dat een man en vrouw samenwonen en gaan trouwen. De vrouw verdenkt de man van vreemdgaan, ten onrechte. Haar emoties zijn een rechtvaardiging om de man te bespioneren waar het maar mogelijk is. Als hij niet op tijd zijn telefoon opneemt als ze belt, weet ze al genoeg. De onterechte angst is de rechtvaardiging van het recht op allemaal inbreuken in zijn persoonlijke levenssfeer. Bewijs dan dat je het niet hebt gedaan! De man weet niet wat hij fout doet.

Op een gegeven moment moet hij een maand op reis naar Azië, voor zijn werk. Dat zijn dertig nachten in een hotel alleen, dertig kansen om vreemd te gaan. Het ongecorrigeerde ontrouwcijfer is nu dertig. De vrouw huurt een privédetective om haar te helpen met het verzamelen van bewijs over ontrouw. Als je vermoedt dat het fout zit, dan mag dat ook.

Het blijkt dat voor heel veel verdacht gedrag tijdens de zakenreis een goede verklaring is. Zo is de man een nacht in het ziekenhuis opgenomen wegens voedselvergiftiging, daar zijn medische documenten van. Toen nam hij zijn telefoon even niet op maar hij zit niet met zijn hoofd tussen de twee benen van een stripper. Ook is hij twee dagen bij de ouders van de vrouw blijven slapen, die toevallig op de route van zijn zakenreis wonen. Het is niet geloofwaardig dat hij op die twee dagen ook is vreemdgegaan. Het ongecorrigeerde ontrouwcijfer ligt op dertig dagen, maar door de logeerpartij bij de ouders gaan er van het gecorrigeerde ontrouwcijfer twee dagen af.

De man verschijnt ook op tv nadat hij Bangkok een hond uit het water heeft gered. Het dankbare gezin van de hond houdt hem een dag in huis en het verhaal haalt het lokale nieuws; de kloof tussen het gecorrigeerde en het ongecorrigeerde ontrouwcijfer neemt met nog een dag af. De man raakte ook nog verzeild in een bankroof, hij werd een dag voor losgeld gegijzeld gehouden in een bankkantoor in Singapore. Ook dit haalt het nieuws en het is hard bewijs dat hij op die specifieke dag niet is vreemdgegaan: nog een veilige dag erbij. Het begint er steeds meer op te lijken dat hij echt niet vreemdgaat. Maar het is niet van elke dag vast te stellen dat hij niet vreemdging. Het gecorrigeerde ontrouwcijfer wordt nooit helemaal nul, om de man blijft een zweem van vreemdgaan hangen - in de ogen van de vrouw, tenminste.

Bij terugkomst wordt er open kaart gespeeld. De vrouw uit haar verdenkingen, de man moet de onschuld maar bewijzen. Nu gaan we zien waarom je nooit mee moet gaan met emotionele chantage. De man kan een reeks bewijsstukken tonen, zoals het rapport van het ziekenhuis: die nacht was hij daar opgenomen en struinde hij niet de straten af op zoek mogelijkheden voor ontrouw. Van de dertig dagen dat hij weg was, kan hij van 26 dagen hard aantonen waar hij was, met hangen en trekken. Bij vier dagen is dat achteraf niet mogelijk, bijvoorbeeld omdat hij ergens een hotel met contant geld heeft betaald. Hij wist niet dat hij achteraf onderzocht zou worden. Misschien heeft hij zo ook wel een stripper betaald, denkt de boze vrouw. Eigenlijk weet je het nooit.

In dit voorbeeld zal iedereen accepteren dat de man onredelijk wordt behandeld - als hij echt monogaam is natuurlijk, dat is even de aanname. Als hij van vier overnachtingen niet met een heftig verhaal kan bewijzen dat hij wel trouw was, dan betekent dat niet dat hij is vreemdgegaan. Je bent schuldig omdat er bewijs is dat je over de schreef bent gegaan, niet omdat het bewijs van onschuld ontbreekt. Moet je je voorstellen dat de politie je aanhoudt op een donker landweggetje. ‘Kunt u aantonen dat u net niet te hard reed? Nee? Dan doen we voor de zekerheid een bekeuring’.

De ideologie achter het idee van een ‘loonkloof’ is gestoeld op wantrouwen, de aanname van schuld in plaats van het tegenovergestelde. Mannen krijgen via de onmogelijk lompe berekening van de ongecorrigeerde loonkloof meer geld dan vrouwen, dus ze moeten de boel wel discrimineren. Uit die ongefundeerde aanname die zonder bewijs uitgaat van discriminatie, volgt artikel 157 TFEU dat het ‘probleem’ mag bestrijden. Als de jaren verstrijken, blijkt dat het steeds meer meevalt.

De hardcore aanhangers van de theorie blijven dan in de oude meetmethode geloven, ook al zeggen allerlei wiskundigen en andere experts dat ze dat niet moeten doen. Grappig, dat je soms experts op een vakgebied blind moet geloven (klimaat, virussen) terwijl je ze compleet mag schofferen als hun feiten niet in het progressieve narratief vallen. Door voortschrijdend inzicht blijkt een steeds groter deel van de loonkloof redelijk verklaard te kunnen worden.

Omdat de bewijslast is omgedraaid, is elke ontbrekende verklaring - het statistisch residu dat er altijd wel is - automatisch een bewijs van schuld. Daarom gaat het probleem ook nooit opgelost worden. Je zult de salarissen van vrouwen kunstmatig met een kwart moeten verhogen, wil je zonder twijfel kunnen stellen dat er geen geheim seksistisch complot is tegen de vrouw. Of, in het voorbeeld van de handelsreiziger en zijn wantrouwige grote liefde: als de man niet van elke dag van de maand hard kan bewijzen dat hij die dag niet vreemd is gegaan, is hij een vreemdganger.

Het probleem van deze denkwijze is de aanname van schuld. Een paar procent loonverschil kan niet verklaard worden, dus is er schuld, in de vorm van een seksistisch complot. Men zoekt naar schuld en dan vind je het ook. Het maakt een redelijk debat over de verhouding tussen man en vrouw onmogelijk, want de man krijgt ten onrechte iets in de schoenen geschoven. In het voorbeeld van de handelsreiziger: als je zo wordt behandeld, ben je gek als je niet vreemdgaat.

Wie zich druk maakt om sociaal onrecht, kan beter bondgenoten zoeken met feiten. Er is een hoop voor te zeggen dat er te veel druk ligt op de schouders van vrouwen. Een normaal huis is met een gewoon salaris onbetaalbaar dus je moet veel werken en daarnaast is het krijgen van kinderen voor vrouwen natuurlijk veel zwaarder dan voor de man. De activisten van de ‘gender pay gap’ maken de hele discussie echter belachelijk, omdat iedereen die ooit in de buurt van een rekenmachine is geweest, kan zien dat het verhaal niet klopt. Dit is een echt onderwerp voor Current Ratio, u zag het al aankomen.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Te veel schulden maken, jarenlang, eist zijn tol. Regelmatig ziet u het verschijnsel ‘yield’ genoemd worden, daar zou iets mis mee zijn. Op veler verzoek: kun je uitleggen wat het is en waarom het belangrijk is? Daar komt hij.

De ‘yield’ is de rente die ontstaat door speculatieve transacties op de tweedehands markt voor schulden. Het is inderdaad mogelijk om iemand geld uit te lenen en dat contract vervolgens door te verkopen. In de financiële wereld spreken van een eerstehands markt, een primaire markt, als lener en uitlener de transactie aangaan. Ze sluiten dan een contract. Dat contract kun je doorverkopen, daar zijn verschillende varianten op. Elke volgende transactie na die op de primaire markt gebeurt op de secundaire markt.

Handelaren in obligaties werken vaak vanuit een professionele partij, zoals een pensioenfonds of een grote bank. Vanaf de trading floor (zie boven) wordt er gezocht naar waardepapier dat wellicht ondergewaardeerd is. Het is dus de kunst om de waarde in te schatten van oude leningen, die al zijn afgesloten, en die wel of niet te kopen. Deze handel is een belangrijk onderdeel van de inkomsten van grote financiële partijen. Ze kunnen invloed uitoefenen op het wel en wee van landen die obligaties (schulden) verkopen, zonder direct met die landen zaken te doen.

Bij auto’s werkt dat ook zo. Je hebt nieuwe auto’s en tweedehands auto’s. Als je direct een auto van de fabrikant koopt, is dat een transactie op de eerstehands markt. De optelsom van de transacties erna is de markt voor tweedehands auto’s, de secundaire markt. Het maakt vervolgens niet uit of er drie of acht mensen voor je in hebben gereden; hij is niet nieuw meer.

Bij auto’s is het redelijk dat de prijs fors daalt bij elke secundaire transactie. Auto’s verliezen hun waarde, omdat ze slijten. Hoe meer mensen erin rijden, des te groter de slijtage en des te lager de waarde van de auto. Iedereen zal dit accepteren. Bovendien weet je niet hoe de vorige eigenaar ermee is omgesprongen, maar dat is even een ander economisch probleem. Een lening is een financieel product, eigenlijk niet meer dan een stuk papier. En papier slijt niet, als je er zuinig op bent: niet te vergelijken met een auto. Toch kan ook een stuk papier meer of minder waard worden. Dat werkt als volgt.

Landen en bedrijven, niet alleen banken, kunnen obligaties uitschrijven, zo heet dat. Je maakt een stuk papier waarop staat dat de koper ervan over een bepaalde periode, vaak tien jaar, een bepaald bedrag krijgt teruggestort. Zo’n stuk papier is de obligatie. Inmiddels geschiedt de handel digitaal, maar dat maakt voor het effect op de prijsvorming. Blijf voor het goede begrip even hangen in de periode van voor de computer, bijvoorbeeld 1940.

Destijds wilde Stalin geld lenen om de Sovjet-Unie te bewapenen en industrialiseren. Dan schrijf je inderdaad een obligatie uit. Het stuk papier hieronder is destijds echt aan een belegger verkocht. Dergelijke obligaties zijn tegenwoordig te koop op rommelmarkten en exemplaren in goede staat koop je via veilinghuizen. Het zijn interessante documenten, vanuit historisch oogpunt, maar in financiële zin zijn ze natuurlijk waardeloos geworden.

Een obligatie heeft altijd een looptijd, een hoofdsom en een vaste rente. De hoofdsom is in dit voorbeeld honderd roebel, dat staat op het voorblad. Dit bedrag is de hoofdsom of ‘face value’ in het Engels, je ziet het bedrag staan. De verkoper (de overheid die geld nodig heeft, bijvoorbeeld) zal de obligatie in eerste instantie voor dit bedrag willen verkopen. Als mensen er meer voor willen geven dan is dat natuurlijk alleen maar mooi.

Deze obligatie loopt tien jaar en de houder krijgt elk half jaar rente uitgekeerd. Daarom hangen er precies twintig bonnen aan de obligatie. Het is de bedoeling dat de eigenaar van de obligatie deze bonnetjes elk half jaar opstuurt naar de bank, of een andere financiële dienstverlener die optreedt namens de uitgever. In dit geval is dat dus Stalin. In ruil voor het bonnetje volgt er dan een uitkering in geld. De koper van de obligatie heeft op deze manier de zekerheid van een vast inkomen. Dat is handig als je bijvoorbeeld met pensioen bent gegaan, dan krijg je een voorspelbare uitkering.

We zien dat elke bon, of coupon, goed is voor vier roebel per half jaar. Dat is acht roebel per heel jaar op een hoofdsom van honderd roebel. Wie de obligatie koopt voor precies honderd roebel, krijgt dus acht procent rente. Aan het einde van de looptijd krijgt de houder van de obligatie de hoofdsom van honderd roebel weer terug. Tegen die tijd zou een pensionado bijvoorbeeld nog zo’n obligatie kunnen kopen. Je kunt ook je spaargeld bij een bank plaatsen die exact acht procent rente biedt, dat geeft voor de pensionado hetzelfde effect.

Stel nu eens dat een belegger spijt krijgt van de aankoop van de obligatie. Het kan zijn dat er economische problemen opdoemen, dat een overheid niet zo betrouwbaar blijkt als gedacht of dat er een oorlog of natuurramp uitbreekt. Immers, 1940 is niet het meest stabiele jaar van de geschiedenis. De gemiddelde belegger realiseert zich dat de kans groot is dat de overheid aan wie het spaargeld is uitgeleend, waarschijnlijk zijn beloftes niet gaat nakomen. De kans dat die honderd roebel in 1950 wordt terugbetaald is nog maar vijftig procent.

Een andere belegger, die niet vies is van een beetje risico, is daarom bereid om de obligatie met een hoofdsom van honderd roebel over te nemen tegen een prijs van vijftig. De pensionado die hem dan verkoopt, schept nu een tweedehands markt voor dit schuldpapier. Hij maakt direct een fors verlies op zijn beleggingen, maar heeft nu wel zekerheid: liever cash in de hand dan een obligatie waar over een aantal jaar misschien een uitkering op komt, denkt hij.

De koper van de obligatie mag nu proberen het geld op te halen bij de schuldenaar. De verkopende overheid van de obligatie zal namelijk de hoofdsom terugbetalen aan de persoon die aan het einde de obligatie kan laten zien. Door onderlinge handel tussen beleggers hoeft dat niet de eerste koper te zijn. Obligaties zijn daarom ‘aan toonder’. In het Engels heeft men het over ‘bearer bonds’, degene die de obligatie aan het einde ‘draagt’ krijgt de hoofdsom terug. Vroeger had het ook zin om een trein te beroven die deze stukken vervoert, door digitalisering is dat een zinloze exercitie geworden natuurlijk.

De overheid die bij de obligatie hoort, heeft in principe geen last van beleggers die obligaties dumpen - niet meteen, tenminste. Stalin verkocht de obligatie voor honderd roebel, dat geld zit gewoon in de schatkist in het Kremlin. Als het bijbehorende schuldpapier toch maar voor de helft aan een andere belegger wordt doorverkocht, dan is dat vervelend voor de pensionado die het verlies heeft moeten dragen. Maar het mag niet te lang duren, dat dumpen van die obligaties.

Merk namelijk op dat de couponrente al vaststaat: die is op de coupons gedrukt die beleggers periodiek mogen inleveren en kun je niet zomaar wijzigen. Dit principe werkt nog steeds zo. Ook als er geen daadwerkelijke papieren obligatie meer wordt gedrukt als Nederland nu een staatsschuld aangaat, dan is de afspraak nog steeds dat de uitbetaling stabiel is. Als een obligatie op de secundaire markt hard in waarde is gedaald, dan gaat dat op korte termijn al invloed hebben op de primaire markt. Dat is goed voor te stellen.

Stel dat je als mogelijke belegger in 1940 deze koersdaling in Sovjet-obligaties hebt waargenomen. Je overweegt vervolgens om in te stappen. Neem aan dat de bijbehorende overheid op dat moment besluit om nog meer obligaties tegen dezelfde voorwaarden te verkopen: een looptijd van vier jaar, een hoofdsom van honderd roebel en een vaste couponrente van acht procent. Je krijgt als koper letterlijk een stuk papier in handen gedrukt in ruil voor de zuurverdiende spaarcenten: op hoop van zegen. Dat stuk papier is de obligatie aan toonder, met de coupons eraan.

De overheid die de obligaties op de primaire markt probeert te verkopen, zal er honderd roebel voor vragen: dat is immers de hoofdsom. Maar op de secundaire markt is exact hetzelfde stuk papier met coupons eraan te koop voor de helft! De daling van de waarde van de genoemde obligatie komt door gebeurtenissen na het ontstaan van de deal op de primaire markt. Als de zorgen over de gezondheid van de uitgevende overheid niet waren toegenomen, zou de daling niet hebben opgetreden.

Een potentiële nieuwe belegger heeft nu twee opties. Geef honderd roebel aan Stalin, krijg daarvoor een stuk papier (de obligatie aan toonder) met coupons, ontvang elk jaar acht procent rente en na tien jaar krijg je je honderd roebel terug. Een dergelijke belofte is altijd zo betrouwbaar als degene die hem doet. Dit zou een transactie op de primaire markt zijn. Op de secundaire markt echter, is exact hetzelfde stuk papier, met dezelfde voorwaarden en dezelfde garantie van dezelfde persoon, ook te koop maar dan voor slechts vijftig roebel. Elke nieuwe belegger laat de primaire markt links liggen en gaat direct naar de secundaire markt.

Nu zit Stalin met zijn handen in zijn donkere, volle bos haar. Wil hij onder deze omstandigheden nog obligaties verkopen, dan moet hij de interesse van potentiële beleggers op de secundaire markt weten te trekken. De enige manier om dat te doen, is om een deal te maken die even aantrekkelijk is als de handel in obligaties met korting. Praktisch gezien kan hij obligaties met een hoofdsom van honderd roebel op het voorblad en dezelfde coupon van vier roebel per half jaar, ook verkopen voor slechts vijftig roebel. Dan is zijn probleem opgelost.

Daar krijgt hij wel een nieuw probleem voor terug. Er is dan vijftig roebel geleend, tegen een couponrente van acht roebel. Dat is zestien procent rente, geen acht, uit de beginsituatie. Die zestien procent is wat men in het financiële jargon ‘yield’ noemt. Je kijkt naar de voorwaarden van een obligatie bij uitgifte. Door de veranderende omstandigheden is dat beleggingsproduct toch niet meer zo’n goede deal. Beleggers gaan de obligatie dumpen. De yield is de rente die een overheid of bedrijf moet bieden op de volgende ronde obligaties, wil er nog sprake zijn van een succesvolle verkoop.

Voor de techniek zijn er nog twee zaken van belang. Merk op dat een halvering van de koers van een obligatie (van honderd naar vijftig roebel) exact overeenkomst met de verdubbeling van de yield. Als de koers van een bestaande obligatie, met een vaste rente, daalt, dan gaat de yield omhoog. Ze bewegen in tegengestelde richting. Ten tweede krijg een overheid hier pas last van, op het moment dat ze zelf ook daadwerkelijk weer geld moeten lenen. In theorie kan een land of bedrijf met een gat in de hand een keer een sloot geld binnenhalen en de beleggers vervolgens enorm teleurstellen, hopende dat je die beleggers nooit meer nodig hebt. In de praktijk werkt dat natuurlijk niet zo.

Neem het Verenigd Koninkrijk (VK) van nu als moderner voorbeeld. Sinds de pandemie zijn de begrotingstekorten ongezond hoog, altijd meer dan vier procent van de economie. Dat geld moet je steeds opnieuw lenen. Hier zie je een voorbeeld van een overheid die steeds bij dezelfde beleggers moet aankloppen, omdat de tekorten nu eenmaal blijvend zijn. Dit is best een punt van zorg, ook bij andere grotere landen als Frankrijk, China en de VS. De tekorten tijdens de pandemie zouden eenmalig zijn, er was nu eenmaal sprake van een crisis en dan ga je niet lopen boekhouden, heet het. Alleen keert het begrotingstekort nooit meer terug naar het oude niveau. Daarom moeten landen steeds meer lenen en op een gegeven moment maakt dat beleggers zenuwachtig, daar kun je op wachten.

Tijdens de pandemie grepen centrale banken in met een renteverlaging en een opkoopprogramma. Dat betekent dat lenen veel makkelijker wordt, zodoende moest een economische crisis worden afgewend. Op zich is die gedachtegang niet vreemd maar centrale banken grepen te agressief in, zien we achteraf. Dat leverde een forse inflatie op. Boodschappen werden ineens een stuk duurder, ook in het VK. Soms lees je artikelen over zorgen om inflatie en duurdere boodschappen en huizen die tussen de oren zitten. Burgers overdrijven misschien een beetje. Als je naar de officiële cijfers kijkt, zie je alleen dat de angst voor hogere prijzen helemaal niet zo vreemd is.

Als reactie op de inflatie moesten centrale banken de rente verhogen. In de eurozone is dat ook gebeurd. Ook dit is gedrag uit een economisch handboek. Het is overduidelijk dat rente en inflatie, in de twee grafieken hierboven, met elkaar meebewegen. We zien in het VK de rente dalen tijdens de pandemie. Dan volgt er inflatie en die bestrijd je met een renteverhoging. Die verhoging komt in 2022.

Dat is vervelend voor een overheid die te veel geld uitgeeft. De rente die de centrale bank instelt, is de rente die je op je spaarrekening krijgt. Het is ook de rente die de overheid betaalt op de eigen schuld. De overheid wordt gezien als de meest betrouwbare partij in de economie. Of dat terecht is, laten we even, dit is hoe de hazen nu lopen. Als een bedrijf of burger geld wil lenen, dan is de rente op die schuld altijd gelijk aan de risicovrije rente (op staatsobligaties) plus een opslag, afhankelijk van de persoon. Zo krijg je als huizenkoper een lagere rente, als je meer spaargeld meebrengt. Als de rente in de economie stijgt vanwege zorgen over inflatie, dan gaat ook de rente op een nieuwe hypotheek omhoog.

Nu zouden we verwachten dat door een stijging van de inflatie en de reactie van de centrale bank daarop, de yield op Britse staatsobligaties ook stijgt. Denk er maar eens over na. Er zijn mensen die tijdens de pandemie, in 2021 bijvoorbeeld, hun geld hebben uitgeleend tegen een rente van soms iets meer dan nul procent. Vervolgens moet de Britse centrale bank de rente wel verhogen naar bijna vijf procentpunt. Stel dat een belegger die in 2021 overwoog om een Britse staatsobligatie te kopen, om de een of andere reden twee jaar had gewacht. Dan krijgt de belegger van dezelfde overheid geen nul maar bijna vijf procent rente! Degene die wel in 2021 was ingestapt, is dus de klos.

Laten we ook naar de yield op Britse schulden kijken. Die stijgt mee met de rente die de centrale bank hanteert, ook dat hoeft niet te verbazen. Waar de Britten eerst tegen bijna nul procent konden lenen, geldt nu dat de rente vijf procent is. Dit wordt aan de oorlog in Iran toegeschreven maar dat is niet (helemaal) terecht.

De oorlog begon op 26 februari 2026. De yield steeg van 4,1 procent naar meer dan vijf procent. Dat is een vervelende kostenpost. Maar we moeten wel eerlijk zijn, de yield was al fors aan het stijgen en dat is zorgwekkend. Wie zich door de huidige ontwikkelingen zorgen maakte om een nieuwe kredietcrisis, liep al tegen een andere trend aan. Kijk nog eens goed naar de twee grafieken hierboven. De blokkige grafiek is de rente die de centrale bank instelt. Eens per maand wordt er nagedacht over een ingreep, die meestal uitblijft. Dat verklaart het hoekige patroon. De grafiek eronder is die van de yield. Beleggers maken op dagbasis beslissingen, hopelijk op rationele gronden. Daarom is de grafiek van de yield niet zo blokkerig.

We zien heel duidelijk dat de yield aan het begin van de pandemie in 2020 daalt. De yield volgt de rente hierin, dat is logisch. Dan komt er inflatie en moet de centrale bank de rente wel verhogen. De Bank of England verhoogt de rente vanaf 2022 in snel opeenvolgende stappen naar vijf procent. De yield volgt dan de beleidsrente vanaf 2022, ook niet vreemd. Dan gebeurt er iets heel vervelends, waardoor je je mag afvragen of er geen nieuwe kredietcrisis komt.

Overheden hebben door dat ze de uitgaven sinds de pandemie niet langer onder controle hebben. Ze moeten dus steeds meer lenen. Ze vragen de centrale banken daarom om de rente te verlagen. Geld lenen is makkelijker bij een lage rente, bij gewone gezinnen werkt dat ook zo. Alleen is dit niet de bedoeling. Centrale banken moeten zich bezighouden met het bestrijden van inflatie en horen op afstand van de politiek te staan. Het is te begrijpen dat politici graag in overleg treden met de centrale banken zodat ze goedkoop kunnen lenen, maar daarmee worden centrale bankiers wel onderdeel van het politieke spel. Ze zijn juist op afstand van de politiek gezet. Deze tendens is dus ondemocratisch. In de VS speelt hetzelfde: daar zien we president Trump zijn centrale bankier Powell kleineren.

In de grafiek met de beleidsrente (de blokkerige grafiek) zien we in 2024 dat de daling wordt ingezet. Dat betekent dat centrale banken de rente verlagen, om overheden te helpen. Dat is een dubieuze beslissing, want een renteverlaging tijdens inflatie zorgt voor nog meer inflatie: het is alsof je de brandslang dichtdraait terwijl er iemand een brand staat te blussen. Dit verklaart waarom mensen merken dat hun geld steeds minder waard wordt, aan het einde van hun geld hebben ze steeds meer maand over. Centrale banken proberen hier dus om armlastige overheden te redden. Daarom daalt de beleidsrente, zodat de yield kan volgen. Alleen: dat gebeurt helemaal niet!

Helaas is dit monetaire spel uitgewerkt. Beleggers op de financiële markten zouden het signaal van de centrale banken moeten oppikken. Dat doen ze niet meer. De centrale banken zijn hun grip op de financiële markten kwijt. Dat zagen we ook tijdens de kredietcrisis en de eurocrisis. Griekenland kon in oktober 2009 bijvoorbeeld nog tegen vier procent rente lenen, ook al was de staatsschuld belachelijk hoog. Beleggers begonnen zich dat te realiseren en het grote dumpen begon. Twee jaar later was de yield van de Grieken bijna dertig procent. Wie tegen die rente leent, gaat direct failliet, probeer het je voor te stellen.

Griekenland heeft nooit echt tegen die rente geleend, natuurlijk. Die yield van dertig procent zou de rente geweest moeten zijn, had Athene nog een nieuw krediet willen afsluiten. Gelukkig schoten andere landen te hulp, zoals Nederland. De yield laat wel zien hoe beleggers op de financiële markten denken over Griekse staatsobligaties en meestal zijn dit goed ingevoerde experts. De Griekse economie is ook niet zo groot. Nu zitten Frankrijk, het VK, de VS en eigenlijk ook China in dit schuitje. Dat wordt een stuk lastiger om te redden.

Waar het hier om gaat, is dat de beleidsrente na 2024 wel daalt, maar de yield niet. Dat is een zorgwekkende kloof, een die we kennen van de vorige kredietcrisis. En voor de volledigheid: als de yield stijgt, dan dalen de koersen van obligaties ook. Er zijn dus beleggers die flink het schip zijn ingegaan. Dat kunnen banken en pensioenfondsen zijn, die de komende tijd met de billen bloot moeten.

Kijk nog eens naar de grafiek met de Britse yield. Tijdens de pandemie was de rente bijna nul. Er zijn dus spaarders en beleggers die akkoord gingen met een rente van bijvoorbeeld een kwart procent, gegarandeerd door de Britse overheid. Daarna geeft diezelfde overheid beleggingen uit met een rente van vijf procent. De oude beleggingen moeten daarom in koers dalen, redelijkerwijs. Dat gebeurt ook. Een obligatie met een hoofdsom van honderd pond een paar jaar geleden is nu nog maar tachtig pond waard. Die koersdaling correspondeert exact met de stijging van de yield. Iemand heeft hier goed last van maagzuur.

Het is een vervelende combinatie. De schulden zijn blijvend te hoog. De centrale banken kunnen niet ingrijpen tegen inflatie, dus de boodschappen worden duurder. Hogere rentes maken dat koersen dalen en daardoor zitten financiële partijen met papieren verliezen. En als centrale banken ingrijpen, dan reageren financiële markten niet zoals vroeger, de magie is uitgewerkt. Ik sprak erover bij Lighthouse TV. De meeste mensen waren waarschijnlijk niet bezig met ‘yield’ maar dat kunnen ze maar beter wel doen.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Wen er maar aan! Hoe weten we dat zo zeker? Iets met trends en Excel enzo. Problemen kennen vaak een oorzaak en als je ziet dat de oorzaken zich opstapelen, dan kun je de uitkomst wel raden. In de asielwereld is er sprake van een accumulatie van mensen met recht op opvang, statushouders of niet. De uitstroom bij het COA is kleiner dan de instroom en dan krijg je een klassieke bedrijfseconomische ‘bottleneck’. De komende vijf jaar is het echt nog niet opgelost.

De asielcrisis en de stikstofcrisis liggen in elkaars verlengde, dus het wordt nog ingewikkelder. Ergens na 2014 begon het dossier heftiger te worden, de samenleving meer te splijten - tot de huidige rellen in onder meer Apeldoorn en Loosdrecht aan toe. Het is om te huilen: het lijkt wel alsof Nederland in gevecht is met zichzelf. Inmiddels is Rob Jetten premier en mag hij het oplossen. Het is dan interessant om oud beeldmateriaal op te vragen en te kijken hoe hij eigenlijk denkt, welke oplossingen hij voor zich ziet. Het wordt nooit echt concreet en dat merken we vandaag de dag ook.

Als we naar het budget van het COA kijken, dan zien we iets vervelends gebeuren. Het COA is sinds 1994 een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO), dat een specifieke taak namens een ministerie moet uitvoeren. Een ZBO publiceert eigen jaarrekeningen, die zijn online te vinden. Daaruit blijkt welke kosten het COA mag maken. Eventuele tekorten en overschotten resulteren in schulden en tegoeden bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Asiel en Migratie.

Daarvoor beschouwde de regering de kosten van asielopvang als een vorm van ontwikkelingshulp. In het Haagse jargon heeft men het dan over ODA-gelden, oftewel Official Development Assistance. In 2016 werden er Kamervragen gesteld over de kosten van de asielopvang tot dat moment. Uit de antwoorden blijkt dat het toen om fors lagere bedragen ging dan nu. De laagste score van deze eeuw werd gemeten in 2005. Toen bedroeg het ODA-budget 4,1 miljard euro en daarvan ging twee procent, 77 miljoen, naar de kosten van de opvang van asielzoekers in Nederland. Inmiddels is dat bedrag gestegen naar meer dan vier miljard. Dat bedrag is hoger dan de totale uitgaven aan de landmacht, luchtmacht en marine per jaar bij elkaar opgeteld. Wat is hier gebeurd?!

In alle redelijkheid kunnen we de toerekening van de ODA-gelden aan asielopvang tot het moment van de Kamervragen uit 2016 in een Excelsheet stoppen met de totale kosten die we in de jaarrekeningen van het COA uit de jaren erna kunnen vinden. Dan krijgen we dit beeld.

Er is een piek in 2015. Dat is te begrijpen, dat was de periode waarin de Duitse bondskanselier Angela Merkel haar uitspraak over ‘wir schaffen das’ deed. Er kwamen miljoenen mensen deze kant op, zonder dat er genoeg opvangplekken waren.

De kosten van de opvang vallen logischerwijs samen met het aantal opvanglocaties. Dat is in twee jaar bijna verdubbeld. Als mensen zich overvallen voelen omdat er dankzij de spreidingswet op zeer korte termijn een opvanglocatie in de buurt kan worden geopend: dat gevoel is dus terecht.

Dat aantal correspondeert niet met de Europese trend in de instroom van mensen, dus er is in Nederland meer aan de hand. Eurostat houdt bij wat de jaarlijkse cijfers in Nederland en de andere EU-landen zijn.

De meeste asielzoekers komen uit Syrië. In 2022, waarin we een stijging zien van de kosten die het COA maakt, escaleerde de oorlog in Oekraïne ook ernstig. Nu bevat het associatieverdrag met dat land en de EU clausules die visumvrij reizen mogelijk maken. Vluchtelingen uit Oekraïne, die daadwerkelijk voor een ‘hete’ oorlog moeten vrezen, maken dus geen gebruik van het asielrecht. Hun opvang is een verantwoordelijkheid van de gemeenten in Nederland. Wel is het logisch dat er sprake zal zijn van enige concurrentie in deze. Als de lokale gemeente een tijdelijk leegstaand kantoorpand gebruikt voor de huisvesting van Oekraïense oorlogsvluchtelingen, dan heeft het COA het nakijken.

In vergelijking met vooral Griekenland valt de druk in Nederland mee. In de EU en specifiek de Schengenzone geldt de Dublinconventie. Een asielzoeker meldt zich aan in het land van herkomst en kan dan door de EU worden herverdeeld, is de regel. Asielzoekers melden zich bij aankomst aan wal en moeten dan niet zelfstandig doorreizen naar een land naar keuze.

Dat doen ze wel. In werkelijkheid vraagt de grootste groep asiel aan in Duitsland, namelijk bijna een kwart miljoen per jaar. Als deze situatie zich vanaf 2010 veertig jaar voortzet, tot 2050, dan zal de groep asielzoekers in Duitsland van de eerste generatie een grotere demografische groep zijn in Europa dan de autochtone Nederlander. Dat is toch iets om over na te denken.

Het valt op dat er een duidelijke correlatie is tussen het nationaal inkomen per hoofd en het aantal asielzoekers. Zo vertrekken asielzoekers wel uit Griekenland om via Kroatië in Nederland aan te komen, maar ze melden zich daar niet aan. De grootste ellende ondervinden omwonenden van de asielzoekers met een kansloos vluchtverhaal; afkomstig uit veilige landen, op zoek naar economische kansen. Verder gaan mensen graag naar een land waar ze al een binding mee hebben.

Door de crisis aldaar is Venezuela sinds 2018 een van de grootste herkomstlanden in de EU. Van de 89 duizend aankomsten vorig jaar, ging op een paar procent na iedereen naar Spanje: daar spreken ze natuurlijk dezelfde taal. Congolezen spreken meestal Frans, dus die treffen we buiten België en Frankrijk dan ook haast nergens aan. Onder Eritreeërs is Nederland de favoriet. Er wonen inmiddels 25.000 Eritreeërs in Nederland, voor drie kwart man van onder de 25. Deze groep is sinds tien jaar stabiel aan het groeien met tussen de twee- en drieduizend man per jaar.

De landen met de karigste faciliteiten zijn Litouwen, Roemenië, Slowakije en Hongarije. Ook al liggen sommige van deze landen aan de grens van de Schengenzone, er is daar bijna geen asielzoeker te vinden. Er gaat letterlijk niemand vanuit Eritrea naar Slowakije.

Het grootste deel van de asielzoekers in de EU en in Nederland is een jonge man. Anders dan wat men vaak denkt, valt het aantal nareizigers in Nederland mee: het gaat om een derde van het totaal. Het aantal binnenkomende mannen is in Nederland per jaar tienduizenden personen groter dan het aantal binnenkomende vrouwen. Door asielmigratie verandert de man/vrouw-verhouding in de samenleving dus significant, ook in buurten met noodopvang.

Het argument over de nareizigers valt twee kanten op, als we naar de gepolariseerde asieldiscussie kijken. Aan de kant van de optimisten over dit onderwerp horen we dat de oververtegenwoordiging van mannen klopt. Zoals OneWorld stelt is de tocht vanaf Griekenland immers zwaar en sturen gezinnen daarom de jongste en gezondste vooruit. Die kan dan namens zusjes en oma asiel aanvragen; de familie op een onveilige plek achterlatend.

Vanaf de andere kant horen we het ‘nareis op nareis’-verhaal. De een heeft het dus over ‘xenofobie’, de ander over ‘asieltoerisme’. In beide situaties gaat men uit van een situatie waarbij de populatie asielzoekers naar geslacht gelijk is; immers, er komen eerst mannen, daarna de vrouwen, om welke reden dan ook. Beide verhalen kloppen overduidelijk niet. Asielzoekers zijn vaak alleenstaande jonge mannen zonder gevolg. Ze maken dus geen ‘gevaarlijke tocht’ omdat ze hun zusjes en oma willen beschermen: maar er zijn ook niet bizar veel nareizigers. Met dezelfde cijfers hebben we beide, tegenovergestelde narratieven ontkracht. Asielzoekers komen meestal voor zichzelf.

Wat heeft de asielcrisis met stikstof te maken? Vanwege de stikstofcrisis mag er in Nederland niet gebouwd worden. Of, tenminste, het aantal bouwvergunningen per jaar is te laag om de snelle bevolkingsgroei door immigratie af te remmen. In een gemiddeld jaar melden zich vijftigduizend mensen bij het COA voor opvang en vertrekken er veertigduizend: een verschil van tienduizend mensen per jaar. Dat betekent dat het COA een soort particuliere woningverhuurder is: zowel de statushouders als de mensen in de procedure hebben recht op een overnachting. Als de bezetting van het COA elk jaar groeit, dan kom je vanzelf bij een opvangcrisis terecht. Daar is nu sprake van.

De spreidingswet maakt het mogelijk om ook zonder medewerking van de buurt en de gemeente een noodlocatie te openen. Als er niets aan de instroom bij het COA wordt gedaan, dan zet de trend zich natuurlijk voort. Inmiddels is het COA naarstig op zoek naar niet minder dan honderdduizend plekken in de opvang, door het land heen.

Geweld bij protesten, ook tegen AZC’s, is nooit goed te praten. Wel mag je zeggen dat de landelijke politiek hier behoorlijk naïef is geweest. De spreidingswet werd aangenomen in een tijd waarin het aantal benodigde opvangplekken hard begon te groeien. Woningbedrijf COA zag de bezetting in een paar jaar namelijk verdrievoudigen. Het correleert perfect met de genoemde lasten, in de grafiek hierboven. Maar het correleert sinds ongeveer 2020 dus niet met de instroom. Laten we die erbij zitten, de oranje lijn.

Sinds 2021 exploderen de kosten per jaar omdat asielzoekers blijven hangen in de opvang, niet omdat het er zo veel zijn. Afgewezen aanvragen resulteren niet in een uitzetting, of niet vaak genoeg. Echte vluchtelingen krijgen een status maar ook voor hen zijn er niet genoeg huizen. Ze lopen tegen dezelfde problemen aan als de autochtone bevolking, er wordt niet genoeg gebouwd. Het zijn wat dat betreft net Nederlanders die hier al eeuwen wonen.

Als er eenmaal een noodopvang is, dan gaat die natuurlijk ook niet meer weg. Buurten waar een AZC wordt gevestigd, weten ook wel dat de locatie niet sluit op de beloofde datum. Het kan simpelweg niet, want er is alleen maar meer ruimte voor noodopvang nodig. Persoonlijk kom ik uit de gemeente Epe, het dorp Vaassen. In Epe zelf is het Fletcher Hotel gebruikt voor ‘tijdelijke’ noodopvang van 268 personen. In maart van dit jaar hadden ze moeten vertrekken, maar dat is natuurlijk niet gebeurd. Nu vreest de gemeente voor een herhaling van de rellen in het naburige Apeldoorn.

Aanvankelijk zou het hotel, met een sociale functie voor het dorp zelf, een half jaar gesloten blijven voor de Epenaren zelf. Die termijn is natuurlijk overschreden, dat had iedereen kunnen zien aankomen. De lokale burgemeester Tom Horn heeft het mogen verkopen als een tijdelijke ‘noodopvang’ maar dat kan het onder de genoemde omstandigheden nooit zijn. ‘Tijdelijk’ is inmiddels verkapt synoniem voor ‘altijd’. Buurtbewoners die wel degelijk met overlast te maken krijgen, worden dus opzettelijk voor de gek gehouden. En dat is die arme burgemeester Horn ook, door het COA. Een overheid die zo met zijn mensen omgaat, krijgt met tegenkrachten te maken die inderdaad niet altijd even fraai zijn. Desondanks mag het niet verbazen.

Nederland heeft ook nog een stikstofcrisis. Door een te rigide Nederlandse interpretatie van een Europese richtlijn, worden er sinds 2019 veel te weinig bouwvergunningen afgegeven. Artikel zes van de richtlijn (die zelf het woord ‘stikstof’ niet bevat) regelt praktisch gezien een verslechteringsverbod voor aangewezen natuurgebieden. Dat betekent dat er bij elk bouwproject, ook voor huizen, moet worden gekeken naar de invloed op het milieu. Bij heel veel menselijke activiteiten komen er chemische verbindingen met het stikstofmolecuul vrij: een onomstreden, scheikundig verschijnsel. Dat geldt voor van alles: verkeer, militaire oefeningen, landbouw, industrie, maar ook de bouw van woningen. Die uitstoot heeft een invloed op nabijgelegen natuurgebieden die goed te meten is.

Het genoemde artikel zes regelt dat de optelsom van de uitstoot daarom elk jaar moet dalen. Op bepaalde vlakken mag er wel meer worden uitgestoten, maar dan moet dat ergens anders in de buurt gecompenseerd worden. Over dat laatste aspect, wat ‘in de buurt’ precies betekent, is jarenlang juridische strijd geleverd. De uitkomst is dat als Defensie bijvoorbeeld meer gaat oefenen in de buurt van een natuurgebied in Epe, dat gevolgen heeft voor toegestane nieuwbouw in dezelfde buurt. Er was eerder een landelijke compensatieregeling, die nu is geschrapt. Sindsdien is er sprake van een stikstofcrisis. De totale uitstoot in de buurt van een specifiek natuurgebied mag dus niet stijgen. Door andere activiteiten af te bouwen, zoals landbouw en industrie, mag er wel meer worden gebouwd: daardoor ontstaat er immers ‘ruimte in de stikstofboekhouding’. Als ik dit in contact met buitenlandse collega’s in de journalistiek bespreek, denken ze dat ik niet helemaal goed ben. Geen Europees land doet dit.

In de Gemeente Epe zijn enkele nieuwbouwprojecten stilgelegd vanwege de stikstofcrisis. Jonge stellen die een gezin willen beginnen, wordt gevraagd de kinderwens even uit te stellen of anders af te stellen. Vervolgens krijgen statushouders voorrang op vrijgekomen de beperkt beschikbare hoeveelheid woningen en groeit hun aantal in de nabijgelegen noodopvang. Dan kun je wel iets van een tegenreactie verwachten. In de grachtengordel (zonder AZC) noemt men deze ‘boeren’ dan ‘xenofoob’ maar wie zo denkt leeft buiten de realiteit.

In 2015 zongen Apeldoorners nog ‘jij bent welkom in mijn land’ voor een recentelijk gearriveerde groep nieuwkomers. Persoonlijk ging ik in Apeldoorn naar school en de lokale cultuur laat zich kenmerken door christelijke waarden als gastvrijheid en barmhartigheid. Protesten over de komst van nog een noodopvang afdoen als racisme en xenofobie is daarmee onzinnig. Nota bene: het originele filmpje is weg, het is wel gebruikt in bepaalde montages, zoals hierboven.

Als een wijk in bijvoorbeeld Apeldoorn een tijdelijke noodopvang accepteert, dan gebeuren er een paar dingen. Het AZC heeft invloed op de wijk, omdat het om bewoners gaat die een bovengemiddeld risico vertegenwoordigen. Dat hoeft niet zozeer aan afkomst te liggen. Asielzoekers in Nederland zijn in de regel alleenstaande jonge mannen zonder relevante opleiding en een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt door een slechte beheersing van het Nederlands. Iedereen kan op zijn klompen aanvoelen dat dat een groter veiligheidsrisico oplevert dan een nabijgelegen bingoclub voor bejaarden. De cijfers liegen er ook niet om.

De invloed is wel tijdelijk: er wordt gevraagd om beperkte solidariteit in verband met een landelijk probleem, klinkt het. Dat is van meet af aan een leugen. Wie dat als eerste opmerkt zal als extreem-rechtse gek worden weggezet. Sinds vijf jaar is er wel sprake van een crisis in de asielopvang, waardoor het COA die tijdelijkheid nooit had mogen beloven. Lokale politici zoals gemeenteraadsleden en wethouders die de keuze maakten om de asielministers onder vooral Rutte op hun woord te geloven, blijken een bijzonder kostbare blunder te hebben gemaakt. De opvang gaat niet weg maar wordt juist uitgebreid! Een gemeente als Epe kan dan nog procederen en het winnen bij de rechter. Het COA betaalt dan een dwangsom, opgebracht bij de belastingbetalende bewoners in de buurt die de overlast juist ervaren. Het COA is immers een Nederlandse ZBO, geen Chinese tabletbouwer die je aanspreekt op garantie na aankoop. Burgers die in eerste aanleg solidariteit toonden, krijgen dus door dat ze zijn voorgelogen en ontvangen ook nog een factuur voor de overlast die ze zelf ervaren. We zien de totale lasten van het COA immers stijgen en dat bonnetje is altijd voor de belastingbetaler.

Dan blijkt dat solidariteit nog duurder is dan gedacht. Of het om reguliere woningen of noodopvang gaat, er zit een maximum op de hoeveelheid stikstofverbindingen die in de buurt mogen worden uitgestoten. Er komt een huis in de buurt vrij, waar de kinderen misschien in kunnen gaan wonen; zelf een gezinnetje starten. Een statushouder krijgt voorrang. Nu zou je dat kunnen opvangen door dan elders snel nieuwbouw te realiseren maar die is stilgelegd vanwege de stikstofcrisis. Nu wordt het echt lelijk.

Buurtbewoners hebben al een grote mate van solidariteit geuit door de voorrangsregeling voor statushouders op de woningmarkt te accepteren. Maar het is geen tijdelijke voorrang, het is een exclusieve keuze; of de een, of de ander. De term ‘voorrangsregeling voor statushouders’ is lelijk eufemisme. Dat huis is van de markt verdwenen voor het eigen kroost en door de maximering van het aantal huizen ten gevolge van de stikstofcrisis, is het offer definitief. Er wordt niet snel nog een huis gebouwd, die bouw is stilgelegd en de kinderen wordt niet verteld voor hoe lang. Dat geeft knagende onzekerheid en frustratie.

Onze eigen koning noemde de ellende rond de opvang nog wel bij een laatste vragenrondje. Daarin keurde hij de protesten, of rellen, natuurlijk af. Hij zegt daarin niets dat botst met de visie van premier Jetten, zo werkt het in Nederland ook weer. Uit de woorden mag je opmaken dat hij nog eens gaat kijken bij zo’n AZC, in gesprek met mensen die daar wonen en werken. Hij had ook kunnen zeggen dat hij met een bouwhelm op een nieuwbouwlocatie zou gaan bezoeken, kijken hoe staat met de oplevering van huizen voor gewone mensen die last hebben van de wooncrisis. Dat aspect wordt niet eens genoemd. Is dit de manier om de boel te deëscaleren, de redelijke zorgen van de eigen onderdanen maar gewoon compleet negeren?

Nederland zucht onder een combinatie van een bestaande huizencrisis door overkreditering en een stikstofcrisis die het onmogelijk gemaakt om nog genoeg bij te bouwen en zo misschien ooit de prijzen te drukken. Daar komt dan een asielcrisis overheen, waarbij mensen die overlast veroorzaken in de wijk wel voorrang krijgen. Ja, dan krijg je ellende.

Migratie hoeft natuurlijk niet slecht te zijn. Het is ook een compliment. Nederland heeft economisch veel bereikt en dat heeft een aanzuigende werking, ook voor mensen die het land veel te bieden hebben. Veel vluchtelingen vragen terecht asiel aan en gaan werken en bijdragen zodra het kan, voorbeelden genoeg. In Noord-Korea of Zimbabwe zien we andere trends met betrekking tot immigratie. Om een gewoon gezinsleven betaalbaar te houden, is het overduidelijk absoluut noodzakelijk dat er genoeg gebouwd wordt voor de groeiende bevolking. Doe je dat niet, vanwege een overtrokken stikstofcrisis, dan krijg je een strijd om een eerste levensbehoefte - dat is namelijk wonen. Zo’n strijd is altijd lelijk, wie had iets anders verwacht?

Nederland kan het zich niet veroorloven om tegelijkertijd een asielcrisis en een stikstofcrisis te hebben, dat kan enkel ontsporen. Bouw genoeg huizen, stikstof of niet, of voer een onmiddellijke asielstop in. Ook als er niet meteen harde, duidelijke keuzes worden gemaakt, dan zit Nederland nog met een achterstand in de opvang bij het COA van honderdduizend mensen. Dat gaat hoe dan ook knellen in de komende jaren. Nu maakt onze regering geen enkele keuze, er is geen beleid, dus het wordt alleen maar erger. De asielcrisis is al ontspoord en de komende weken wordt het alleen maar erger. Dat zijn de naakte feiten. Alle reden voor een Current Ratio natuurlijk.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Wist u dat ABP vorig jaar honderden miljoenen verloor op een enkele trade? Ze verkochten op het verkeerde moment aandelen van Elon Musk. Dat was om een statement te maken, een politiek statement. Je wilt toch niet extreem-rechts worden genoemd? Dan mag je je wel afvragen of Musk zo vreselijk is. Sommige pensioenverzekerden zullen het toch een mooi gebaar vinden. Het vervelende aan een pensioenfonds is dat het een collectieve, verplichte regeling is, het bestuur zou zich ook niet met politiek kunnen bemoeien. Tot 2025 was Paul Rosenmöller lid van de raad van bestuur van het pensioenfonds en hij is een echte activist. Wat nu, als een pensionado vindt dat het fonds niet voor activisme bedoeld is en enkel rendement moet realiseren? Dan heb je als verzekerde pech, je moet meedoen, dat is wettelijk zo geregeld, en bent overgeleverd aan de politieke grillen van een bestuur dat volledige controle heeft over je pensioen. Daar sprak ik over met Ab Gietelink bij Blackbox. Zou een Nederlands pensioenfonds niet verplicht moeten zijn om ook in Nederland te beleggen? Dan mag je je wel afvragen wat het doel van een pensioenfonds eigenlijk is.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Het klinkt als een heel moeilijk onderwerp, maar met het juiste voorbeeld wordt het heel makkelijk. Wacht maar af. Alle NAVO-landen moeten vijf procent aan defensie uitgeven, is de afspraak. ‘Daddy’ Donald Trump kwam die boodschap vorig jaar even afleveren met de voor hem zo kenmerkende tactvolle communicatie. Dat kan helemaal niet op korte termijn, dus werd het acceptabel om er 3,5 procent van te maken. Het verschil mag naar zaken die niet direct met het leger te maken hebben maar het land wel ‘sterker’ maken.

Zo gaat Italië na decennia van steggelen een brug naar Sicilië aanleggen. Dat is een controversieel idee, omdat er in dat gebied regelmatig aardbevingen zijn. Ook om andere geografische redenen is het project regelmatig uitgesteld of afgesteld, na een redelijk debat. Vanwege de diepte van de straat en de afstand zal Italië enorme wijzigingen aan de kustlijn moeten aanbrengen, op het vasteland en het eiland. Lokale bewoners willen het daarom niet. De kosten zullen de pan uit rijzen en Italië zit al met een rampzalig begrotingstekort.

Maar vanwege de Russische dreiging moet de hangbrug van drie kilometer lang er toch komen. Italiaanse tanklegers die anders vast op het eiland zitten kunnen straks makkelijker oprukken vanaf Sicilië als de troepen van Poetin Rome bedreigen. Is dat echt het idee? Merk in deze op dat er dus twee vormen van verspilling zijn. Bij een crisis is het idee dat de knip wordt getrokken, denk ook aan de achthonderd miljard euro van het Coronafonds. Daarvan is een honderddertigste deel van een procent (!) uiteindelijk jaren te laat bij de zorg in Nederland aangekomen. Inmiddels blijkt dat er op grote schaal fraude is gepleegd met het geld ‘voor de zorghelden’. In Brussel is nu ook paniek omdat destijds niemand heeft bedacht hoe dat geld zou worden terugbetaald. Daarom, bezint eer ge begint, ook al speelt deze of gene crisis.

Bij zo’n paniekmoment gaat er dus geld naar het vermeende doel en naar hele andere dingen, dat is de tweedeling. Bij de pandemie is bedacht dat er 23,5 miljard euro naar ‘inclusie’ in Italië moest gaan. Tevens ging er 50,66 miljoen naar de versterking van de intensive care in Nederland. Daarvoor stijgt de staatsschuld hier in 2027 met bijna vijftig miljard, wat niet heel doelmatig aandoet. Destijds was kritiek op dit beleid genoeg om als ‘wappie’ afgeserveerd te worden. Waarvan akte.

De zorgen zijn dus tweeledig. In de paniek trekken we de knip en gaat een deel ook echt naar het doel, zoals de intensive care tijdens de pandemie of naar soldaten nu, vanwege de hogere NAVO-norm. Een ander deel, zoals Italiaanse inclusie (?) heeft niets met het probleem te maken maar er is geld, dus we doen het maar. De brug over de Straat van Messina valt nu in die categorie. Vandaag kijken we niet naar die extra kosten, zoals de brug, maar enkel naar de manier waarop te haastig uitgegeven geld aan het doel zelf ook problematisch kan zijn.

Om hoeveel geld gaat het eigenlijk? Vorig jaar kon u op mijn site dit artikel lezen, met inderdaad wat krankzinnige cijfers. De NAVO geeft elk jaar een overzicht van de kosten voor defensie die de leden maken. Die zitten in handige Excel-sheets, links ernaar vindt u in het vorige artikel. De NAVO telt alle uitgaven op die met het leger te maken, zijnde salarissen van personeel, uitgaven aan materieel en de kosten voor militaire installaties zoals vliegvelden. De NAVO rekent op kasbasis. Dat lijkt een leuk boekhoudkundig detail maar het heeft wat gevolgen, dat zal blijken.

Tot 2025 was de afspraak dat elk land twee procent zou uitgeven aan defensie. Nederland heeft dat cijfer al jaren niet gehaald en dat komt door de bezuinigingen van de huidige NAVO-baas Mark Rutte. Het is mogelijk dat een land moeite ervaart om kosten op te laten lopen als de economie groeit. In 2014 liet Nederland de eurocrisis achter zich en nam het nationaal inkomen toe. Als je een bepaald percentage van de economie aan defensie moet uitgeven, dan groeit die verplichting automatisch mee.

De reden dat Nederland de norm niet haalde en er ook jarenlang niet in de buurt kwam, heeft niets met een groeiende economie te maken. De kabinetten van Rutte besloten om het leger doelbewust met onredelijke bezuinigingen te treffen. Denk aan het ineens wegdoen van alle tanks en militairen niet de kans geven om realistisch te oefenen, met bijvoorbeeld echte kogels. Ze moesten maar ‘pang pang’ roepen, iets wat ze bij D66 toen grappig vonden. We zien namelijk duidelijk dat het bedrag in absolute zin, uitgeven aan defensie, in 2014 daalde van 10,3 naar 8,7 miljard euro. En 2014 was het jaar van de invasie van De Krim, MH17 en ISIS. Dezelfde grappenmakers schreeuwen nu moord en brand. Geloofwaardig?

We zouden bovenstaande tabel wat kunnen opleuken met eigen rekenkundig knutselwerk. De daling van de Nederlandse uitgaven 2014, als percentage van de economie, heeft twee oorzaken. De uitgaven dalen op zich al, bij een stijgende economie. Om te kijken wat het betekent om het nieuwe doel te halen, kunnen we de bovenstaande tabel verrijken met de stand van de economie in 2025 en kijken welk bedrag er ontbreekt om bij inmiddels vijf procent van de economie te komen. Dat is het geld dat er dan op zeer korte termijn extra naar het leger moet.

Laten we Nederland als voorbeeld nemen, want ons nationaal inkomen is (afgerond) duizend miljard euro groot. Daarvan twee procent nemen komt neer op twintig miljard per jaar, het rekent makkelijk. Uiteindelijk moet er vijf procent naar defensie. Vijf procent van duizend miljard is vijftig miljard euro en geen twintig miljard per jaar. Het verschil bedraagt dertig miljard euro. Bij de huidige cijfers is dat wat extra uitgegeven moet worden. Dat is de aanvulling in de kolom helemaal rechts.

In 2024 geven NAVO-landen samen afgerond 1,5 biljoen aan oorlog uit, dat is 1,5 miljard keer duizend. De ‘zorghelden’ moeten het met minder doen. Twee derde van dat bedrag komt voor rekening van de VS. Bijna niemand houdt zich aan de afspraak, dus je kon op je klompen aanvoelen dat het een keer ellende zou geven. Om van twee procent naar vijf procent te gaan, maken we dit sommetje voor elk land. Opgeteld komen we dan uit op 1.212,9 miljard euro extra. Dat zijn dus geen miljarden waar we mee rekenen, maar duizenden miljarden - biljoenen dus, wen er maar aan: 1,2 biljoen per jaar afgerond.

Als we dat optellen bij de 1,5 biljoen die de NAVO nu al uitgeeft, kom je uit op 2,7 biljoen aan uitgaven voor defensie per jaar. Dat is meer dan de hele economie van Rusland. Anders gezegd: om het machtigste militaire bondgenootschap uit de geschiedenis van de mensheid te beschermen tegen Rusland, moeten de uitgaven aan defensie niet ongeveer zo groot zijn als de uitgaven van de tegenstander, maar van de hele economie van de tegenstander. Als dat punt bereikt is, zijn NAVO-landen samen goed voor driekwart van de uitgaven wereldwijd. Zijn we dan wel veilig?

Merk trouwens op dat de andere grote militaire machten op aarde vaak ook bondgenoten zijn van de VS maar om evidente redenen niet in de NAVO zitten. Zuid-Korea, Japan, Australië etc zullen niet op korte termijn een koloniale veroveringsoorlog in Albanië beginnen. De enige mogelijke tegenstanders staan op een enorme achterstand van de VS. De groene taartpunt is Oekraïne, dat dankzij steun in de top twintig staat van uitgevers. Ze kunnen in hun eentje Rusland tegenhouden. Dan mag je je misschien afvragen of die hele blauwe zee aan uitgaven echt wel nodig zijn, als we ons realiseren dat bijna alle NAVO-landen sinds de pandemie met rampzalige begrotingstekorten zitten. Er is niks mis met het op orde hebben van defensie, maar misschien is dit een kwestie van doorschieten.

In die 2,7 biljoen aan uitgaven zitten de huidige uitgaven aan defensie van 1,2 miljard van alle NAVO-landen opgeteld bij een norm van twee procent en de extra uitgaven aan zowel het leger als aanverwante zaken (denk aan die brug) om bij vijf procent te komen. Dat is iets meer dan een verdubbeling, terwijl de sprong van twee naar vijf ruim meer dan een verdubbeling is. Deze discrepantie is het gevolg van het feit dat sommige landen nu al ruim boven de twee procent zitten. In absolute zin gaat het dan vooral om de VS, die toch al op 967 miljard dollar per jaar zitten. Polen is de kampioen van de NAVO en zit al bijna op vijf procent, dus voor dat land is een verdubbeling van de uitgaven niet nodig - als je dat doel echt wil halen. Polen laat ook zien waarom het doel niet haalbaar is, ook als we enkel naar de militaire uitgaven kijken.

Polen zit al op 35 miljard dollar aan uitgaven per jaar, het groene lijntje in de tabel. Dat is meer dan een verdubbeling in zeer korte tijd. Het kan dus wel! Of niet? Polen kocht 116 tanks van het type M1A1 van het Amerikaanse korps mariniers (USMC). Daar kwam een order bij van 250 stuks van een moderne variant van hetzelfde wapen. Daarnaast zat Polen al in het proces van het ontvangen van honderden Zuid-Koreaanse tanks van het type K2. Polen heeft straks het sterkste landleger van Europa met duizend tanks. Als elk NAVO-land dit geintje nadoet zijn we er. Maar kan dat ook?

Vorig jaar mocht de wereld kennismaken met Trump zijn ‘mooie, grote wet’. Die komt neer op een versterking van de Amerikaanse strijdkrachten, met geld dat geleend moet worden. Dat bewaren we even voor een ander artikel. De wet ademt uit dat de VS meer bezig zijn met een conflict met China dan met Rusland. Het USMC krijgt nieuwe spullen, die meer passen bij de oude rol: oorlog voeren op stranden en kuststreken, misschien in de buurt van Taiwan? Een zware tank als de M1A1 past niet in dat beeld, dat is meer iets voor de landmacht van de VS. Deze hervorming is al jaren gaande en betekent dat het USMC meer vaartuigen krijgt, ook kleine onbemande systemen, en afstand neemt van de M1A1-tank. Polen mocht ze voor een vriendelijke prijs kopen.

Dat bedrag komt meteen bij de Poolse uitgaven in de boeken, wat dus laaghangend fruit is. Zuid-Korea heeft zelf 260 K2-tanks (hierboven), gemaakt door het Koreaanse bedrijf Hyundai Rotem. Er worden er waarschijnlijk nog 150 bijbesteld. Tegelijkertijd moeten de Poolse orders worden ingevuld. Het Poolse moderniseringsprogramma had een doorlooptijd van bijna tien jaar en begin 2026 heeft het land 180 van deze systemen. Er is een nieuwe order onderweg om het totaal voor het einde van het decennium op 296 te krijgen.

Om ervoor te zorgen dat Polen in 2030 duizend tanks heeft is het nodig dat er toevallig een voorraadje Amerikaanse systemen overtollig is en Hyundai Rotem tegelijkertijd overuren draait. Als elk ander NAVO-land een soortgelijk doel ventileert, dan valt niet in te zien hoe defensiebedrijven al die orders op korte termijn in gaan vullen. Dat heeft in geopolitiek en boekhoudkundig opzicht vervelende gevolgen.

Op 18 mei 2025 was er een grote demonstratie in Amsterdam tegen Israël, het zogeheten rode lijn-protest. We zagen daar onze huidige premier Rob Jetten ook in actie. Het gaat even niet om wat we van de oorlog in Gaza vinden, laat dat even. Jetten wil dat Nederland een Palestijnse staat erkent, los van hoe Israël dat ziet. Met enig enthousiasme keerde hij zich bij de laatste verkiezingen om electorale redenen tegen Netanyahu.

Tegelijkertijd realiseert de defensietop van Nederland dat ons land raketwerpers nodig heeft, een Multiple Launch Rocket System (MLRS). Dat is een voertuig met of zonder rupsbanden dat over een grote afstand geleide raketten kan afvuren. Zo’n systeem is veel nauwkeuriger dan een ouderwets kanon, want een raket kan onderweg de richting bijstellen. Het is mobiel, omdat elk stilstaand voertuig bij de huidige stand van de techniek het niet lang overleeft in een oorlog. U raadt het al, goedkoop is het niet. Nederland had deze systemen wel maar die zijn roekeloos wegbezuinigd. Nu moeten die ineens weer met gezwinde spoed worden gekocht, want er is paniek.

In de haast koos Nederland voor het Israëlische Pulse-systeem, vorig jaar werd het op de Afsluitdijk getest. Israël gebruikt het ook voor de eigen oorlogen, waar inmiddels premier Rob Jetten geen fan van is. Het wapen is ook ingezet bij de recente etnische zuivering van de Armenen in Azerbeidzjan, dat land is een zeer belangrijke bondgenoot van Netanyahu. In Nederland gaan er stemmen op om geen wapens meer te leveren aan Israël, ook als die voor zelfverdediging zijn bedoeld. Denk daarbij aan de actie van PvdA’er Kati Piri. Nogmaals, het gaat niet om een mening in dit debat, maar de vervelende positie van onze premier in deze. Hij steunt de harde lijn van de toenmalige PvdA in deze.

Maar Nederland is voor de levering van de bijbehorende raketten in een toekomstig conflict compleet afhankelijk van Netanyahu. Dan kun je je voorstellen dat dat een keer gaat wringen, dat leveranties uit Israël tegengehouden worden. Nederland had ook een leverancier dichter bij huis kunnen kiezen, of besluiten het systeem zelf te bouwen. Op technologisch vlak is Nederland heus geen kneus. Maar we waren in paniek, dus er moest en zou een oplossing komen die direct voorhanden was en het mocht ook niet te veel kosten. Dan maak je jezelf afhankelijk van Netanyahu.

Nu de kosten. De nog verse regering heeft een budgettaire tabel geproduceerd bij het regeerakkoord, zo gaan die dingen. Daarin zien we per beleidsgebied wat de keuzes zijn, uitgedrukt in miljoenen. Een plus in de tabel betekent dat er meer geld naar dat onderwerp gaat, even los van hoe we het betalen. Een positief cijfer is dus saldoverslechterend.

Nederland moet inderdaad structureel naar extra uitgaven toe ter grootte van 19,3 miljard euro per jaar. Dat is in lijn met de schatting uit de tabel met NAVO-cijfers hierboven. Tijdens de verkiezingscampagne stelde CDA-leider Henri Bontenbal nog dat de begroting wel in evenwicht moest blijven. Daartoe stelde hij een ‘vrijheidsbijdrage’ voor. Die komt neer op 1,7 miljard per jaar voor bedrijven en het dubbele voor burgers, teneinde die bijna twintig miljard aan uitgaven per jaar te dekken. Inderdaad, dat is niet in evenwicht. Waar gaat er dan gesneden worden?

In de zorg, het eigen risico en de duur van de WW. Het geld moet inderdaad ergens vandaan komen, maar dit was niet als zodanig gecommuniceerd bij de verkiezingen. Dit kabinet heeft ook grote ambities voor het bouwen van nieuwe woningen en een ‘energietransitie’, maar dat gaat hem niet worden. Om Nederland in 2040 op wind op zee te laten draaien wordt er dit jaar zeven miljoen extra uitgegeven. Die tien nieuwe steden moeten door investeerders worden neergezet. Als dank krijgen ze een overdrachtsbelasting die van acht naar zeven procent gaat. Zodoende draagt de overheid structureel 84 miljoen euro bij. Is dat genoeg voor een miljoen nieuwe huizen in 2030 die ook nog eens geen fossiele energie nodig hebben?

Nu komen we bij een vervelend boekhoudkundig verschijnsel, in het begin las u iets over boekhouden op kasbasis. Het lijkt een droge discussie te zijn, zeker nu Nederland zich opmaakt voor een heuse Russische invasie. Maar deze manier van het organiseren van de overheidsfinanciën is vragen om problemen, net als met die Israëlische MLRS’s. Het gaat hier om de optelsom van wat er gebeurt bij het kopje oorlog, het eerste, en de sociale zekerheid. Samengevat gaat Nederland zekere bezuinigingen invoeren om onzekere uitgaven te financieren. Als je het zo aanpakt, vraag je om verspilling, ondoelmatigheid en zelfs aanbestedingsfraude.

Die uitgaven voor defensie kunnen niet zo nauwkeurig worden ingeschat, dat is het grote probleem in deze. Onder normale omstandigheden kijk je naar wat nodig is, wat dat voor de boekhouding betekent en hoe je kosten gaat opvangen binnen een begroting. Door de huidige paniekstemming is die werkwijze maar losgelaten. Als we over enkele jaren ontdekken dat er redeloos met geld is gesmeten, dan zien we nu al wat de oorzaak is. Tekenend voor deze visie is de bewoording van CDA’er Derk Boswijk, inmiddels staatssecretaris van Defensie. Toen Pieter Omtzigt zijn zorgen uitte over een soortgelijk financieel probleem op Europees niveau, werd hem verteld dat hij niet ‘de boekhouder’ moest lopen uithangen.

Omtzigt heeft natuurlijk gelijk. Als je een bedrag op tafel smijt om uit te geven, dan vraag je om problemen. En het moge duidelijk zijn dat we geen onbekende zijn van elkaar, we delen deze zorgen als ‘boekhouders’. Wie bij welke politieke partij hoort is weer compleet irrelevant. Maar wie de discussie zo afdoet als Boswijk, begrijpt niet hoe een nationale begroting werkt. Om dat uit te leggen volgt nu een simpel voorbeeld, dat was in het begin beloofd.

Stel dat u een ondernemer bent die een grote investering wil doen, net als een overheid die ineens een grote hoeveelheid wapensystemen wil kopen. Hoe zie je dat terug in de boekhouding? Dat lijkt dan een saaie discussie te zijn als een oorlog aanstaande zou zijn, maar realiseert u zich wel dat de gevolgen voor de burger direct zichtbaar zijn. De uitkeringen waar al premie voor is betaald worden direct versoberd, dus de verzekering wordt tijdens de looptijd uitgekleed. Het eigen risico gaat omhoog, net als belastingen voor burgers en bedrijven. De laatste groep gaat die hogere kosten gewoon bij de consument neerleggen, dus krijg je de kosten alsnog in de maag gesplitst. Het gaat hier niet om weinig geld maar 19,3 miljard euro per jaar, structureel.

Een ondernemer die een grote aanschaf doet, neemt de kosten pas op als het actief is geleverd. Stel dat u een ondernemer bent in de taxibranche. Voor bruiloften en zakelijke gelegenheden heeft u een limousine-service, lange auto’s waar een speciaal rijbewijs voor nodig is. Leuk weetje: Hyundai schijnt ze ook te hebben, bleek toevallig bij het zoeken naar een plaatje.

U bent met afstand de duurste service ter wereld, maar dan krijgt de klant wel een unieke ervaring. Laten we aannemen dat het een goed bedrijfsmodel is, er zal genoeg omzet te halen zijn. Een nieuwe auto kost een miljoen euro en het duurt drie jaar voor hij na bestelling geleverd is. Zodra er u een verhuurt is de rekening voor de klant niet mals, maar dan is er de ervaring er wel naar. U besluit er tien te bestellen met alle denkbare luxe, zonder aanbetaling, met een financiering van de bank. Na drie jaar zullen ze per boot uit Zuid-Korea geleverd worden. Wat neemt u op het moment van het aangaan van de verplichting op in de boeken, in de jaarrekening? Het antwoord luidt, grappig genoeg, helemaal niets.

Bedrijven hebben namelijk te maken met twee soorten uitgaven. En het dedain van Boswijk (hierboven) ten spijt, is dit wel degelijk belangrijk. Zijn bezuinigingen en belastingverhogingen gaan namelijk meteen in, terwijl je nog op de spullen moet wachten. Bedrijven kunnen uitgaven activeren, zoals dat heet. Dan krijg je een kapitaalformatie. Zodra de spullen worden geleverd, zet je ze op de balans als bezit, een vast actief. Dan ontstaat ook de lening bij de bank. Als er zonder krediet is gekocht, zal er dan meteen betaald moeten worden, hopen dat de ondernemer liquide is; tien van deze wagens kosten samen tien miljoen euro.

Op een actief mag je afschrijven. Laten we aannemen dat een wagen vijf jaar meegaat, we hebben het kennelijk over heftig en intensief gebruik. Dan schrijf je dus elk jaar een vijfde van de aanschafwaarde van elke auto af. Dat zijn je kosten. Belangrijk detail: die kosten ontstaan dus pas als de wagens geleverd zijn. Als je hoopt dat ze in 2029 voorrijden maar door gepruts van de fabrikant komen ze pas in 2030, heb je in 2029 geen afschrijving. Dan hoef je in 2029 dus ook geen kosten op te nemen. Onze regering doet dat wel alvast, kosten opnemen en burgers laten bloeden voor onzekere uitgaven.

Stel dat de auto’s inderdaad pas in 2030 worden geleverd. De fabrikant biedt zijn excuses aan voor de vertraging, u accepteert het. In 2030 gaan de wagens de straat op en mag u afschrijven. Die kosten kunt u ook in de boeken opnemen en van de belasting aftrekken. Tot dat moment hoeft u interessant genoeg geen kosten in de boeken op te nemen, terwijl u een verplichting heeft van tien miljoen euro in glimmende limousines!

In theorie kunt u het jaar 2030 afwachten. Zodra de wagens zijn geleverd, verandert u misschien van gedachten. U verkoopt ze meteen door aan een andere ondernemer, u gaat toch maar eerder met pensioen. Er staat dan nul euro op de teller. Een nieuwe koper betaalt redelijkerwijs de nieuwprijs. In elk geval kun je pas kosten in de boeken opnemen (waar je dan ook dekking voor moet vinden) als de bijbehorende spullen zijn geleverd. Bij Defensie werkt dat ook zo.

Nederland zou een tankvliegtuig kunnen bestellen dat in 2030 geleverd moet worden. De omstandigheden blijken dan anders te zijn, dus ons land verkoopt hem meteen voor dezelfde prijs door aan Australië, dat hem dan toevallig nodig heeft. Dan heb je niks gewonnen en verloren. Kosten ontstaan als je met die limousine gaat rijden, of met dat vliegtuig gaat vliegen. Zodoende vermindert de waarde immers. Dat is het principe van een kapitaalformatie. De kostenteller gaat pas lopen als de spullen zijn geleverd, je kunt niet afschrijven op spullen die je niet hebt kunnen gebruiken omdat ze niet geleverd zijn. Ziet u, zo simpel is het, hoe eng de tanks van Poetin wel of niet zijn.

Naast een kapitaalformatie kunnen ondernemers ook direct uitgeven. Dan koop je spullen die niet meteen opgaan, maar je hebt geen zin om een heel precies register met afschrijvingen bij te houden. Bij goedkope spullen is dat ondoelmatig. Bedrijven doen dat met kantoorartikelen. Je koopt voor duizend euro genoeg pennen voor een paar jaar en neemt de kosten meteen op in de boeken. Als Jos van de administratie er een mee naar huis neemt en daar kwijtraakt, is dat een kostenpost voor het bedrijf. Dat allemaal bijhouden is zoveel werk, dat je geen zin hebt om bij te houden welke afschrijvingen er zijn. Zelfs Jos erop aanspreken is een verspilling van tijd. Daarom neem je de kosten direct op in de boeken en ben je klaar. Dit noemen we boekhouden op kasbasis, je schrijft kosten meteen op zodra je een bonnetje ziet. Lekker simpel, maar zo ga je niet met hele dure spullen om natuurlijk.

Hoe moeten overheden boekhouden? Boswijk vindt het geen discussie waard, maar daar gaat hij de mist in - met tientallen miljarden aan belastinggeld, houd dat in het achterhoofd. Europese overheden gebruiken de boekhoudmethode ESA2010, het European System of Accounts. Sinds september 2014 is dit handboek van Eurostat verplicht voor lidstaten van de EU.

Er zitten een aantal wijzigingen in ten opzichte van de vorige versie, ESA95. De manier waarop het leger moet boekhouden is ook gewijzigd. In de oude variant was het de bedoeling dat uitgaven voor defensie op kasbasis werden geregistreerd. De NAVO rekent ook zo.

Stel dat het Nederlandse leger in het jaar 2000 voor een bedrag van een miljard aan salarissen betaalt, voor hetzelfde bedrag nieuwe tanks koopt en voor ook een miljard aan bommen en granaten verschiet. We zien drie miljard aan bonnetjes, dus er is voor drie miljard uitgegeven. Dat cijfer deel je door de omvang van de economie en je weet of je de NAVO-norm van twee procent wel of niet hebt gehaald.

Helemaal redelijk is dat niet. Die salarissen en munitie zijn out-of-pocket kosten, weg is weg. Maar die nieuwe tanks ter waarde van een miljard zou je een dag na aanschaf meteen kunnen doorverkopen. Stel dat België in hetzelfde jaar ook drie miljard uitgeeft: een miljard aan salarissen, er worden geen nieuwe tanks gekocht maar er mag wel twee in plaats van een miljard worden gebruikt aan munitie bij trainingen.

Beide landen hebben volgens ESA95 drie miljard uitgegeven. Volgens ESA95 is er geen verschil tussen Nederland en België. Maar Nederland heeft aan het einde van het jaar een partijtje tanks die België niet heeft. Dat is gewoon een bezit, dat je eventueel ook zou kunnen verkopen. In het nieuwe handboek ESA2010 stelt Eurostat dan ook dat landen onderscheid moeten maken tussen uitgaven en kapitaalformaties. Bij de ondernemer waren de pennen een simpele uitgave maar zijn de limousines een kapitaalformatie waar je op afschrijft - pas als je de spullen geleverd hebt gekregen, dat kan niet anders. Bij Defensie is de gebruikte munitie een simpele jaarlijkse kostenpost, terwijl het aangeschafte materiaal een kapitaalformatie is: dat geldt ook voor het persoonlijke vuurwapen van de militair.

De desbetreffende wijziging kunt u vinden bij bepaling 3.129b in ESA2010, die dient ter vervanging van 3.70e uit ESA95. Het lijkt een droge discussie te zijn, terwijl onze militairen op de grens wachten tot het olifantenleger van Poetin de bergen oversteekt. Maar het heeft verstrekkende gevolgen.

Bij defensiecontracten is het normaal dat er vertraging optreedt. Neem de F35 waar de Nederlandse luchtmacht mee vliegt. De Amerikaanse luchtmacht, marine en korps mariniers gebruiken elk een eigen variant waardoor de situatie daar natuurlijk wel complexer is dan voor Nederland. De B-variant voor het USMC (onder) moet verticaal kunnen landen en dat leverde een reeks technologische hoofdbrekens op. De pandemie hielp ook niet, dat kun je ook niemand kwalijk nemen. Al met al is er een vertraging opgelopen van ongeveer tien jaar. Kan gebeuren, wie het sneller kan, mag een briefje naar Boswijk sturen.

Bij een kapitaalformatie neem je ook de kosten later op in de boeken. Het zou kunnen zijn dat een latere regering reageert op een nieuw dreigingsbeeld en orders afschaalt. Ook is het goed mogelijk dat de leverancier wanprestatie levert. Als je op je centen zit, sleep je hem voor de rechter. In al die gevallen is het raadzaam om niet te betalen wat je voorheen voor ogen had, ook al had je jezelf een uitgavendoel gesteld omdat je bang was voor de toorn van Donald ‘daddy’ Trump.

In de VS speelt op dit moment een rechtszaak tegen personeel van Austal, dat meerdere schepen en diensten levert aan de Amerikaanse marine. In 2005 werd het contract voor de USS Independence toegekend, een corvet dat ondanks het geringe tonnage voor een lage prijs een indrukwekkende reeks missies moest kunnen uitvoeren. In plaats van 200 miljoen dollar bleek het schip meer dan het dubbele te kosten. In 2021 is het uit de vaart genomen omdat het een totale teleurstelling bleek. De romp scheurde, specifieke modules werkten zoals beloofd en de onderhoudskosten explodeerden.

Inmiddels loopt er een gerechtelijk onderzoek naar het management, want kennelijk heeft Austal de boeken gekookt. Het laat maar zien dat de defensiesector niet het ethisch gehalte kent van een gereformeerd zangkoor. Nu lijken veel politici daar wel van uit te gaan.

De Britten zitten met het Ajax infanteriegevechtsvoertuig (IFV) in de maag. Om de kosten te drukken moest hetzelfde onderstel van bouwer General Dynamics voor meerdere rollen ingezet kunnen worden. Op 3 september 2014 besloot het VK er zeshonderd te kopen voor een bedrag van 3,5 miljard pond. Leveringen zouden in 2017 kunnen beginnen, zodat oudere voertuigen in 2020 vervangen konden worden.

Inmiddels blijkt dat de IFV niet aan de verwachtingen voldoet, om het zacht uit te drukken. Als het kreng al aan de praat te krijgen is, blijkt dat hij vooral slachtoffers maakt onder de eigen militairen. Door een ontwerpfout lopen militairen in het IFV gehoorschade op, in het ergste geval. In ieder geval trilt het apparaat harder dan een Russische tank, waardoor Britse militairen spontaan moeten braken. De prijs per eenheid is twee keer zo hoog als gedacht, maar er is geen alternatief voorhanden. Het is voor die arme Britse soldaten niet te hopen dat ze snel oorlog moeten voeren.

Als een regering zich eenmaal heeft gecommitteerd aan een uitgavendoel (en niet voor de meest doelmatige optie kiest), zet het zichzelf in een zwakke onderhandelingspositie ten opzichte van de leverancier. Onder alle omstandigheden is dat iets om over na te denken. Het is niet mogelijk om realistisch in te schatten wat Nederland in bijvoorbeeld 2030 zal uitgeven aan defensie. Een reeks landen duikt ineens op dezelfde productielijnen, die de vraag simpelweg niet aankunnen. Denk daarbij aan het voorbeeld van de Koreaanse tanks in Poolse dienst. De verkopers bij Hyundai Rotem zullen graag nog tien van die orders krijgen, maar verwacht dan niet dat alles op tijd geleverd kan worden. Dat geldt ook voor schepen, vliegtuigen, bedenk het maar.

Door dan maar snel iets van de plank te kopen, loop je in de val waar Jetten zich nu uit probeert te worstelen. Voor een essentieel onderdeel, namelijk raketartillerie, is Nederland afhankelijk van de Israëlische premier Netanyahu die hij zo verafschuwt. Haastige spoed is dus zelden goed.

Militair materiaal zorgt pas voor kosten als het geleverd is. Om in te schatten wat er in 2030 uitgegeven zal worden, moet je precies weten welk materiaal dan geleverd kan worden. Als iedereen op hetzelfde moment dezelfde aankopen wil doen, is het goed mogelijk dat je met jarenlange vertraging te maken krijgt. Intussen kan het dreigingsbeeld compleet veranderen, blijkt misschien dat er een heel ander probleem ontstaat. Flexibel reageren is dan niet meer mogelijk want er moet en er zal nu eenmaal 19,3 miljard euro uitgegeven moeten worden. Mocht een fabrikant wanprestatie leveren of simpelweg niet zo snel kunnen leveren, dan is de Boswijk-oplossing simpel: geef ze geld dat je toch al hebt, dankzij sociale bezuinigingen en hoop op een goede afloop. Is dat slim?

In Europees verband is voorgesteld om een faciliteit in te stellen die vanaf 2028 precies zeven jaar loopt. Dat is specifiek de maatregel waar Omtzigt kritiek op had. In Brussel speelt natuurlijk hetzelfde probleem. Voorzitter van de Europese commissie Ursula von der Leyen kijkt naar de huidige ontwikkelingen en wil zelf een groter budget. Door Europese regels zou die begroting van 2028 tot en met 2034 lopen, zo werkt het Europese budget. Ze wil nu alvast 150 miljard euro lenen om precies binnen die periode uit te geven. Dat kan dus helemaal niet, want je weet niet wanneer je het materieel geleverd krijgt.

Het zou beter zijn om elk jaar een begroting op te stellen en dan te kijken welke kosten er precies op de komende paar jaar neer zullen slaan. Als systemen te duur blijken, kan er ook van aanschaf worden afgezien. Het geld voor de herbewapening gaat grote sociale wonden slaan, dus is maatwerk noodzakelijk. Door Nederland vast te binden aan een specifiek uitgavenpatroon, geen bovengrens maar ondergrens voor wat er aan geld moet worden uitgegeven, vraag je om grote problemen.

De meest zekere uitgave die ook het meest bij zou dragen aan de Nederlandse economie, is het verbeteren van de salarissen van militairen. Voor hun werk dat om forse offers vraagt worden ze bepaald niet ruimhartig gecompenseerd. Hun hogere loon geven ze ook grotendeels in de eigen economie uit. Omdat je precies weet wie er op de loonlijst staat, kunnen de uitgaven ook veel beter ingeschat worden. Het personeelstekort is het grootste probleem voor Defensie. Als je meer geld wil of moet uitgeven, dan zou dat ook daar heen kunnen gaan.

Net als bij de zorghelden tijdens de pandemie moet er een enorm bedrag worden uitgegeven, dat overal heen mag behalve om de mensen om wie het gaat. Zullen we hier nog eens over nadenken? Een extra maatschappelijk of politiek debat zou geen kwaad kunnen. Die paar dagen vertraging betekenen niet dat onze kinderen dan al Russisch spreken, zo groot is de dreiging ook weer niet.

Ik sprak er vorige zomer over met meerdere gasten bij Powned, in een marathonuitzending met Marianne Zwagerman. Die heb ik hier nog niet gedeeld, misschien moet u hem toch nog maar eens kijken.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

We gaan allemaal dood! Kijk, politiek is afwegingen maken. Hoe groter een bepaalde dreiging is, hoe groter de offers mogen zijn om die dreiging af te wenden. Nederland gaat compleet op de schop vanwege het klimaat. Duur is het wel maar als we niets doen staan we aan het einde van de eeuw onder water. Het IPCC, het klimaatplanel van de VN, kwam met scenario´s van een planeet die vijf grader warmer zou zijn dan nu, met een zeespiegel die wel acht meter zou kunnen stijgen. Groenland zou dan immers zijn weggesmolten en daar ligt vooral landijs.

Om de paar jaar komt het IPCC met een nieuwe rapport. In de laatste tekst zijn de meest rampzalige scenario´s verdwenen. Nu zou je je kunnen afvragen wat dit moet doen met het klimaatbeleid, want een euro kun je immers maar een keer uitgeven. Vervelend detail: het klimaatbeleid is vormgegeven door allemaal rechtszaken, met die scenario’s als basis. Normaal gesproken kun je beleid veranderen door het opstellen van begrotingen en het aannemen van wetten, een kwestie van ouderwetse politiek. Bij rechtszaken is dat nog niet zo makkelijk, die zul je moeten overdoen en dat kost jaren. Daarom zit Nederland nog jaren vast aan beleid gebaseerd op verkeerde aannames, het is wat het is. Tijd voor Current Ratio!

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Hé Wellens, waar is dat nieuwe groene boek nou? Nog heel eventjes wachten, we zijn er bijna. Waar het over gaat? In december 2019 kregen we een nieuwe president van de Europese commissie, de welbekende Ursula von der Leyen. Ze wilde een ‘digital decade’ realiseren, met digitale paspoorten en wetten, noem maar op. De begroting zou bijna moeten verdubbelen naar twee biljoen euro, met leningen tussen 2021 en 2027. Nederland was tegen maar er kwam een pandemie dus de samenleving ging akkoord met het ‘Coronafonds’. Dit werd in 2017 voorgesteld als ‘European Safe Asset’ of ‘European Monetary Fund’ maar vooral Nederlanders en Duitsers zagen er niks in. De pandemie was het breekijzer voor een compleet digitale samenleving. We ‘klapten voor de zorghelden’ maar die kregen tijdens de pandemie helemaal geen geld uit dit fonds, bijvoorbeeld om de IC te versterken. Dat verhaal was een acceptabele schaamlap voor de weinig kritische Nederlander, toch een meerderheid. Over dit onderwerp schreef ik Democratie op de Helling in het Digitale Tijdperk.

Naast het ‘digital decade’ kwam er ook een ‘Green Deal’, daar moesten we het nu ook maar eens over gaan hebben. Onze eigen Frans Timmermans mocht ermee aan de slag. Halverwege zijn laatste termijn als eurocommissaris keerde hij terug naar Nederland om ‘een Kaag te doen’. Dan ben je letterlijk het duveltje uit het doosje, de spreekwoordelijke stripper (M/V) die tijdens de bruiloft uit de taart springt, om even premier te worden. Zelfbenoemde Messiassen leven altijd in de veronderstelling dat de samenleving hier ook echt op zit te wachten, anders gezegd: dat ze de verkiezingen ook echt gaan winnen. Ook op dit vlak deed Timmermans de Kaag, om daarna van het toneel te verdwijnen. Maar wat zou er met de ‘Green Deal’ gebeuren?

Een nieuwe Europese commissie kan een aantal prioriteiten benoemen. Voor die van 2019-2024 waren dat deze zes ‘treinen’, in het Europese jargon, met elk een perron vanaf waar treinladingen met nieuwe wetten werden gelanceerd. De commissie schrijft de wetten, het parlement neemt ze wel of niet aan. Een parlementariër in Brussel kan niet zelf wetten voorstellen, een groot verschil met Nederland. Zo krijgen we elke vijf jaar een nieuwe reeks ‘wettentreinen’, allemaal online te vinden. De vorige commissie had, zoals gezegd, een digitale trein, een groene trein en nog vier andere gegroepeerde bergen met wetsvoorstellen. Die zijn niet zo verstrekkend als de eerste twee.

Deze zes zijn duidelijk het uitvloeisel van de strategie die Von der Leyen in de zomer van 2019 lanceerde, de samenvatting staat hieronder. De timing is belangrijk, omdat bijna iedereen haar beleid koppelt aan de pandemie. Er was nu eenmaal een noodsituatie, dus er zat niks anders op dan stevig op te treden. Deze causale relatie kan niet bestaan, ook al noemden ze je een wappie als je er kritisch op was. De visie ‘A Union That Strives For More’ komt uit de zomer van 2019, pas in december 2019 werden er mensen in Wuhan ziek. Dat volgde een paar dagen na de installatie van de nieuwe Europese commissie op 1 december 2019, dat is natuurlijk puur toeval. Zo is in ieder geval de acceptatie van streng Coronabeleid geboren, al zijn heel veel ideeën natuurlijk ouder dan het virus. Dan is er ook geen causaal verband, want een oorzaak ligt altijd voor een gevolg: hoe hard mensen ook ‘wappie’ schreeuwen.

Het geld en de digitale strategie hebben we al besproken. Het ‘Digital Decade’ is als idee in de zomer van 2019 geboren, het Coronafonds in december 2017 - al heette het niet zo. Nadenken deden we niet want het was crisis.

Bij de ‘Green Deal’ is dat niet anders. Op 10 december 2019 presenteerden Von der Leyen en Timmermans hun antwoord op wat toen nog de epidemie heette: er was een Green Deal nodig. In Wuhan schrok een vleermuis immers van de omgevallen natuur door stikstof, waarna deze tegen een muur van het lab aldaar vloog om in de soep te belanden, waarna we allemaal ziek werden. Achteraf is het onvoorstelbaar hoe mensen zichzelf zo makkelijk gek laten krijgen.

Slimme marketing was het wel, al bevat de ‘Green Deal’ enkel verwijzingen naar het klimaat. Dat zou ook niet anders kunnen, het idee was pas in de zomer van 2019 geboren. In de kern is het een reeks wetten die al langer op de plank lagen in Brussel, maar het vaak niet haalden wegens de grote gevolgen voor de economie en de koopkracht van gewone mensen. Het duo bakte het geheel op, maakte ze nog wat ambitieuzer en gebruikte het momentum dat het virus bracht om de trein aan het rijden te krijgen. Net als bij de digitale en de financiële discussie ontbrak door de haast nu wel de redelijke discussie over nut, noodzaak en redelijkheid. Paniek doet gekke dingen met de mens.

U zou weleens een voorbeeld willen zien? Het is de bedoeling om de EU in 2050 compleet ‘klimaatneutraal’ te krijgen. Dat betekent dat alle verbrandingsmotoren zijn uitgefaseerd. In 2035 mogen er alleen maar elektrische auto’s worden verkocht, daarna gaan de laatste benzinemotoren vanzelf naar de schroothoop. Het Europees parlement schrijft dat er een ‘visie’ is, het moet allemaal vanzelf op zijn pootjes landen. Laten we twee aspecten noemen.

Het is de bedoeling dat iedereen op batterijen gaat rijden. Die zijn wel zwaar, dus voor vliegtuigen, schepen en ‘heavy-duty’ voertuigen moet er heil worden gezocht in alternatieve brandstoffen als waterstof. Dat zou toch echt een ‘goede oplossing’ moeten zijn! Alleen blijkt dat aanbieders als Shell afhaken, omdat de commerciële mogelijkheden zwaar zijn overschat.

Dit zie je vaak gebeuren in de Europese en landelijke politiek. We krijgen een ‘visie’ gepresenteerd die aan elkaar hangt van de optimistische aannames. Als je de verbrandingsmotor verbiedt, dan gooi je de oude schoenen weg voordat je nieuwe hebt. Nu die nieuwe er niet in het gehoopte tempo komen, schep je wel een enorm logistiek en daarmee maatschappelijk probleem. Daar had Timmermans dan even niet bij stilgestaan in zijn dadendrang. Hij schrijft dat er in 2031 om de tweehonderd kilometer een laadstation voor waterstof moet zijn. Dat gaat niet gebeuren. En nu? Dat weet niemand.

Vervolgens kun je je afvragen of er genoeg laadpalen op tijd klaar zijn voor dit project. De Europese politiek neemt daarin een ‘positie’ in, het moet gewoon zo zijn. Heel mooi, een positie innemen, maar kan het praktisch gezien wel? Dat wordt dus de kern van het nieuwe boek, deze groene visie blinkt uit in optimisme en niet in realisme. Zo is in Utrecht het stroomnet op slot gezet omdat het net de vraag niet aankan. Ook als een gezin wil verduurzamen, is het vanaf 1 juli 2026 niet meer mogelijk om een aansluiting aan te vragen. Sterker nog, er worden gewoon geen nieuwe woningen meer aangesloten, huizencrisis of niet. En dan zitten we nog maar aan het begin van de ‘Green Deal’!

De visie van Timmermans vindt zijn rechtvaardiging in de conclusies van het internationale klimaatpanel van de VN, het IPCC. Nu wil het toeval dat het IPCC een nieuwe reeks scenario’s heeft gepresenteerd. In de oude visie lezen we dat het IPCC werkt met de gegevens uit de nationale bijdragen (NDC’s) die landen bij de klimaattop van Parijs in 2015 hebben gepresenteerd. Destijds zou Nederland als lid van de EU meewerken met het terugdringen van de CO2-uitstoot, een doel dat tot complete ‘klimaatneutraliteit’ in 2050 is aangescherpt. Dat is de Nederlandse NDC. China besloot destijds dat het in 2030 met een visie zou komen, ze zien het dan wel: dat is een minder ambitieuze NDC.

Zo loop je het risico dat Westerse landen als Nederland afscheid nemen van hun industrie, waarna die gewoon naar China verhuist. Het verzwakt Nederland in economisch en geopolitiek opzicht maar daar hebben we het dan niet over. ‘Klimaat’ maakt mensen op zich al bang en de pandemie gaf de kans voor Timmermans om zijn extreem ambitieuze beleid over de mensen uit te strooien; zonder politiek weerwoord, want wie toen kritisch was, op wat dan ook, kreeg het predikaat ‘wappie’.

In de visie van het IPCC zou de daling van de uitstoot als gevolg van de genoemde NDC’s niet in de buurt komen van wat nodig was om de totale gevolgen van klimaatverandering (sinds de industriële revolutie) niet boven de twee graden celsius uit te laten komen. Met andere woorden, de maatregelen hebben effect maar niet genoeg dus we komen eerder uit bij een wereld die vijf graden warmer zal worden. Dat is koren op de molen van Timmermans.

Nu is er een nieuw rapport, met nieuwe scenario’s. Die zijn een stuk minder eng. Bij een scenario voor de toekomst zien we eerst een lijn met een geschatte temperatuur die dan uitwaaiert. Het roze scenario zit een beetje in het midden. Dat uitwaaieren is begrijpelijk, omdat je met meer onzekerheid te maken krijgt naarmate je uitspraken doet over een jaar dat verder in de toekomst ligt. Inmiddels is de gedachte dat klimaatverandering afremt en de oudere, meest extreme doemscenario’s niet meer zo realistisch zijn.

Interessant, want deze scenario’s hebben grote politieke gevolgen gehad in vooral de EU: niet in China, want daar stoken ze lekker door. Zo zal de geïnteresseerde lezer zich nog de Urgenda-zaak kunnen herinneren, waarbij de rechter stelde dat het collectief Urgenda een zaak tegen de staat kon voeren over het klimaatbeleid; immers, ‘de wetenschap’ is het erover eens dat we zonder actie naar een wereld gaan die misschien wel vijf graden warmer wordt. De rechter gaat het niet zelf narekenen, ‘beschikt niet over de kennis’, maar baseert zich dan op deze scenario’s.

Politiek beleid en ook juridische afspraken zijn altijd gebaseerd op afwegingen. Klimaatbeleid maakt het leven een beetje duurder, maar als je niets doet staat het land morgen onder water. Als het acceptabel is om uit te gaan van de meest extreme scenario’s, dan ontstaat het risico dat de gevolgen voor de koopkracht van doorsnee burgers niet worden meegenomen. En die gevolgen zijn er, laten we eerlijk zijn.

Zo is er het pamflet van Rutger Bregman, ‘Het Water Komt’. Als we niks doen, moeten onze ‘kinderen en kleinkinderen’ afscheid nemen van steden. Het water stijgt met drie meter in 2100 en in 2200 met nog eens acht meter. Ga dan niet lopen ‘zeiken’ over een zonnepaneeltje op je dak. Dit is een overdrijving met een factor tien van de extremere scenario’s, die daarna worden aangepast. Bregman komt er vervolgens niet op terug.

Klimaatbeleid gaat uit van een soort Europese schuld. ‘We’ moeten iets doen, hier en nu, zoals zonnepanelen plaatsen. Alleen komen die zonnepanelen uit China, waar ze in fabrieken worden gemaakt die op kolen draaien. Dat mag niet meer in de EU. Ze worden aangevoerd met zeeschepen die de smerigste stookolie gebruiken die er maar is, maar de uitstoot van Nederland laat dat allemaal niet zien. Dergelijk beleid helpt het milieu niet, integendeel. Je zou hier een goede, rustige discussie over willen voeren maar die kans is verkeken. De ‘Green Deal’ gebruikte het momentum van de pandemie en werd sneller over Europese samenlevingen uitgestort dan wenselijk te noemen is.

Er komt nu wel tegengas, zo is men het er in Brussel wel over eens dat de genoemde datum van 2035 niet realistisch is. Alleen is de schade wel blijvend, want heel veel bedrijven, zoals autobouwers, hebben investeringen uitgesteld. Het bood China de kans om de internationale verkoop van elektrische auto’s enorm te laten toenemen. Zo verliezen Europese landen wel een sector van groot strategisch belang. Zijn we nu beter af?

De huidige energiecrisis (weer crisis) zou een bron van hernieuwd strategisch inzicht kunnen zijn. De ‘Green Deal’ staat al op de tocht en veel Europese landen denken na over het weer in gebruik nemen van gesloten kerncentrales of het opschalen van de gaswinning. Het dogmatische denken in termen van ‘schuld’ en ‘iets moeten doen voor het klimaat’ zonder na te denken economische en geopolitieke gevolgen is op zijn retour. Hopelijk is het op tijd.

Ik sprak erover met Bart Brands van Goldrepublic. Niet over de scenario’s, want de video is ruim een week geleden al opgenomen, maar dat mag de pret niet drukken. Nog even doorwerken en het boek over de groene, natte droom van Timmermans die een nachtmerrie begint te worden is af. Democratie op de helling is er wel, koopt u het boek hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Laat u uw waardering voor dit artikel merken via de knop hierboven. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Zou daar een verband tussen zitten? Helaas wel. Maar de timing is ook ongelukkig hoor. Net als besloten is dat de EU weer een noodlening van negentig miljard gaat overboeken, leest u in de krant dat in Monaco iemand een pand van een half miljard heeft gekocht. Die transactie was al even in de maak, dus het komt in dezelfde week allemaal naar buiten, dat is ook weer zo. Aan de andere kant: Oekraïne is vreselijk corrupt. Alle grote bedrijven zijn ingelijfd door louche types, van extreem opportunistische zakenmannen tot gewoon maffia. Dat zijn de zogeheten oligarchen, de mannen met veel te veel geld en daarmee ook te veel politieke invloed.

De rijkste is Rinat Akhmetov, een 59-jarige Krim-Tataar. Om een of andere reden is hij enig eigenaar van de energiesector van Oekraïne. Hij boekt dividenden over naar Amsterdam, omdat daar een ‘hoofdkantoor’ zit. Als we daar binnenkijken blijkt het wel weinig om het lijf te hebben, het lijkt op niets meer dan een fiscale constructie. Desgevraagd gaf hij aan dat een Nederlandse brievenbus ook zakelijk handig kan zijn, bij het aangaan van leningen met Nederlandse banken bijvoorbeeld. Dit specifieke bedrijf heet Metinvest en bezit staalfabrieken en aanverwante industrie.

Aan de andere kant van de Zuidas, boven De Blauwe Engel, vinden we een ander ‘Nederlands’ hoofdkantoor. Dat is van DTEK, de energiesector van Oekraïne. Dat krijgt steun van Nederland en de EU, het hoeft niet te verbazen. Maar dan maak je dus wel geld over naar de rijkste man van Oekraïne, een onvermijdelijk gevolg van de manier waarop dit land nu eenmaal economisch is georganiseerd. Tijd voor Current Ratio, nietwaar?

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Toch maar even gewacht tot de feestelijkheden over waren, waarom niet. Op Koningsdag vieren we de verjaardag van het staatshoofd. Hartstikke leuk, sowieso, vrij krijgen om overdag de fles te openen, laten we eens positief zijn. Maar bij een koning hoort een koningin en in het geval van Nederland hebben we het over een absolute draak, een ramp voor de democratie.

Het begon leuk; in 1999 werkte Máxima Zorreguieta als lobbyist in Brussel namens Deutsche Bank. Ze leerde Willem-Alexander klaarblijkelijk tijdens een trip in Spanje kennen. Op 2 februari 2002 zouden ze in Amsterdam trouwen. Nu is Nederland een constitutionele monarchie, waarin de vorst slechts een ceremoniële rol heeft. Dat hoeft niet altijd zo te zijn: denk aan de VAE, waar elk van de emiraten een bestuurder heeft die door erfopvolging wordt aangewezen en een eigen specifieke taak in het geheel heeft. Kort en goed hoeft een Nederlands staatshoofd daarentegen enkel linten door te knippen, bijgestaan door de echtgenoot.

Máxima zorgde in 2007 voor ophef door te stellen dat er geen Nederlandse identiteit is. Ze was stad en land afgereisd en het was haar opgevallen dat ze vaak maar een koekje bij de koffie of thee kreeg van Nederlanders. Dit zie je vaker bij mensen die door afkomst op enige afstand van het plebs staan: ze voelen zich een beetje verheven, want ze zijn veel internationaler bezig dan een bouwvakker uit Venlo of een kapster uit Emmen. Identiteit wordt gezien als iets dat niet belangrijk is, want met een talenknobbel en een sterk netwerk kun je overal aan de slag. Wie denkt dat Máxima de Nederlandse identiteit een warm hart toedraagt, komt bedrogen uit.

Haar visie op identiteit is vooral gebaseerd op commerciële belangen. Ze mag dan misschien niks hebben met die rare Hollanders die haar miljoenensalaris opbrengen, dat betekent niet dat er geen geld verdiend kan worden met het begrip ‘identiteit’. Nu wordt het een beetje technisch, maar dat is nodig. Blijf hangen.

De Europese Unie (EU) is sinds 2014 bezig met de zogeheten eIDAS-richtlijn, de afkorting voor ‘electronic identification and trust services for electronic transactions in the internal market’. Dat betekent in de praktijk dat er een Europees digitaal paspoort komt. Nu zullen veel mensen denken dat dat allemaal wel mee zal vallen, enkel ‘handig’ zal zijn want we hebben immers al DigiD en dat is toch ook digitaal? Een digitaal paspoort gaat een stuk verder, want daarbij ontstaan er allemaal mogelijkheden om data te koppelen, iets wat eerder niet kon. Een voorbeeld kan dat verduidelijken.

Stel, u bent een man van tussen de veertig en zestig en u gebruikt een medicijn tegen kniepijn. Uw zorgverlener slaat de resultaten van de behandeling op. De Amerikaanse fabrikant wil graag weten hoe het bevalt en stuurt alle huisartsen, ook die van u, een brief met de vraag om gegevens te delen. Dat moet aan u worden voorgelegd. Met een digitaal paspoort, in Nederland zal die in het derde kwartaal van 2026 de NL Wallet heten, het maakt het makkelijker voor handelaren in data.

U staat immers ingeschreven in uw gemeente, die weet waar u woont en wat uw leeftijd is. In een databank met gegevens is er altijd een zogeheten unieke sleutel te vinden. In Nederland is dat het burgerservicenummer (BSN): er zijn wel twee mensen in Nederland te vinden die Jan Jansen heten maar niemand deelt een BSN met iemand anders. Zo weet je altijd precies om wie het gaat. Een nummerbord is ook een unieke sleutel, er zijn geen twee auto’s met hetzelfde nummerbord (als iedereen het netjes doet).

Met dat BSN schrijft u zich ook in bij andere instellingen, zoals uw zorgverlener. Vervolgens kan er een datakoppeling gemaakt worden. Dat betekent dat een zoekopdracht de doelgroep uit de gemeentelijke basisregistratie haalt (dus alle mannen tussen de veertig en de zestig). Dat levert een lijst op met allemaal mannen die aan de eisen voldoen, gevolgd door hun BSN. Vervolgens kijkt de zoekopdracht naar of die mensen te vinden zijn in de computer van de zorgverlener. Als dat het geval is, worden de behandelgegevens opgehaald en doorverkocht aan de Amerikaanse datahandelaren. Daarbij wordt uw achternaam en het BSN zelf niet genoemd.

Dat hoeft ook niet. Uw persoonsgegevens zijn enkel nodig om de link te leggen tussen gegevens in twee systemen. De datahandelaar wil graag weten wat uw behandelresultaten zijn. Die informatie is geld waard, ook zonder te weten hoe u heet. Al die gekoppelde informatie kunnen we zien als een goudmijntje. In de EU noemt men het een ‘European Health Data Space’ (EHDS). Deze EHDS ontstaat als je al die gegevens koppelt, dan krijg je een rijkdom aan gegevens van mensen.

De EU heeft het zo geregeld dat uw medische gegevens ook zonder uw goedkeuring verhandeld mogen worden. Dat is makkelijker te regelen, dankzij de technologische innovatie van het digitale paspoort. Uw digitale identiteit haalt de noodzaak weg voor handelaren in data om uw zorgverlener (en daarmee u) om toegang tot uw electronisch patiëntendossier (EPD) te vragen. Voorstanders van digitalisering zullen erop wijzen dat dit goed is voor het milieu, want er hoeft geen fysieke brief meer te worden verstuurd. We redden het klimaat! Dan vergeet je wel te noemen dat tijdens dat proces de burger de controle over de eigen gegevens verliest. Dat hoort er ook bij.

De lobbyclub World Economic Forum (WEF) is namens de aangesloten leden groot voorstander van dit principe, blijkt uit hun rapport over een ‘nieuw sociaal contract’ uit 2018. Het gaat namelijk verder dan slechts ‘e-government’. De koppeling tussen de gemeentelijke basisadministratie en het EPD is maar een van de mogelijkheden om geld te verdienen aan ‘identiteit’. Er zijn ook mobiliteitsdata en de digitale identiteit zou een middel kunnen zijn om in te loggen op social media. Zo zou je minderjarigen kunnen weren, al gebiedt de eerlijkheid om te zeggen dat je later meer beperkingen kunt opleggen.

Er is meer mogelijk. De Franse Senaat is het opgevallen dat niet alle rassen hetzelfde zijn. De ene etnische minderheid reageert anders op hetzelfde virus dan de andere. Daarom zou het fijn zijn als er een Europese database is waarin minderheden naar genen geregistreerd staan, zodat je ze bij een volgende pandemie makkelijker kunt opsporen. Deze werkwijze, die doet denken aan een zekere Duitse maker van lelijke waterverfschilderijen, is volgens de Nederlandse grondwet verboden, want je kunt mensen niet op etnische gronden anders behandelen. De Franse senatoren wezen erop dat dat klopt, maar dat het nu eenmaal crisis is en dan moet je je niet laten beperken door de regeltjes. Dat is het probleem met een technologische mogelijkheid die zich aandient tijdens een crisis als een pandemie: de paniek zorgt ervoor dat maatregelen acceptabel zijn die een meerderheid anders als abject zou hebben afgedaan. De grote winnaars in deze zijn de vooral Amerikaanse sponsoren van het WEF, want ze krijgen hun digitale paspoort.

In dat rapport uit 2018 is deze klok te vinden met alle aspecten van digitale identiteit, het gaat tot stemmen aan toe. Het WEF schrijft dat er centrale en decentrale systemen zijn. Het is ook mogelijk om eigen medische data te delen met doktoren in andere landen met apps van particuliere bedrijven. Dan heb je als burger om die reden geen ‘EHDS’ nodig.

Bij dit soort discussies is het altijd de vraag wat de burger er nu aan heeft. Overheden en grote bedrijven zullen meer voordelen zien in een groot gecentraliseerd systeem. Daarin is de burger compleet te volgen en kan hij ook niet ontsnappen aan de commerciële behoeftes van de genoemde grote bedrijven, vooral Amerikaanse bedrijven als webwinkels en Mastercard. Daarom moeten we in deze ook geen onderscheid maken tussen enerzijds digitaal, dat is modern, handig, hip, en anderzijds papier, dat we met de moderne bril kunnen afdoen als ouderwets, vies en gevaarlijk. Binnen de wereld van de digitale identiteiten is er ook een onderscheid: namelijk tussen centrale systemen en decentrale oplossingen. Het is heel goed mogelijk om gebruik te maken van digitale zorg, zonder dat je overheid je gegevens ongevraagd doorverkoopt.

Het WEF noemt in het rapport uit 2018 dat het de voorkeur heeft voor centrale oplossingen. Dat biedt een betere ‘gebruikerservaring’ van digitale identiteiten. Wat fijn dat jullie zo betrokken zijn!

In 2021 volgt er een nieuw rapport, dat inspeelt op de pandemie. Nu wordt het vervelend. Menig burger heeft ingrijpend beleid geaccepteerd, omdat het nu eenmaal ‘crisis’ was. Maar veel beleid was al geformuleerd voor de pandemie zelf, dus er kan geen causale relatie zijn. Zo zien we dezelfde klok met mogelijkheden met digitale identiteiten uit 2018 weer terugkeren.

Veel mensen waren kritisch op een aantal van de maatregelen en werden weggezet als ‘wappie’. Maar wie deze discussie volgt, zag dat het digitale paspoort een soort oude wijn in nieuwe zakken is. De eIDAS-richtlijn is van 2014 en in 2018 kwam het WEF met de blauwdruk van een digitaal paspoort, in te voeren door overheden.

Het valt ook op dat het WEF worstelt met acceptatie van burgers. Er moet iets gedaan worden om burgers ‘gewillig’ te krijgen. Dat gaat kennelijk niet vanzelf. Nu zou je verwachten dat een goed product, ook in digitale zin, zichzelf verkoopt. Hier zie je mooi de discrepantie tussen wat burgers willen, en wat grote bedrijven en overheden denken dat burgers zouden moeten willen. Het gaat niet vanzelf.

Een reden om haast te maken met digitale paspoorten, zoals de QR-code bekend van de pandemie, is geld. Het WEF schrijft dat de economie tot dertien procent kan groeien, een en ander blijkt uit onderzoek van consultant McKinsey. Daarom komt het digitale paspoort ook terug, specifiek het derde kwartaal van 2026.

Dertien procent zou voor Nederland een toename van het Nationaal inkomen van 130 miljard euro, afgerond. Dat is meer dan zesduizend euro per Nederlander per jaar, elk jaar opnieuw! Dat lijkt wel een onwaarschijnlijk hoog bedrag te zijn. Hoe komt het WEF hieraan? Het komt uit het rapport van McKinsey over ‘inclusieve groei’

Dit rapport schrijft dat een aantal grote landen te kampen heeft met tientallen miljoenen mensen die überhaupt geen paspoort hebben. Een digitaal paspoort zou hun eerste zijn. Deze tientallen miljoenen in Brazilië en Nigeria zouden met een digitaal paspoort beter hun recht kunnen halen. Enkel zo kom je op een economische groei van dertien procent uit. Voor Nederland heeft deze studie geen relevantie, dat moge duidelijk zijn.

Uit de jaarrekening van het WEF blijkt dat aangesloten bedrijven elk jaar ongeveer een half miljard CHF betalen, dat is ongeveer hetzelfde bedrag in euro’s. Daarvoor krijgen die bedrijven rapportjes die aansluiten bij het eigen commerciële belang, dat zal niemand verbazen. Slechts acht procent gaat op aan de kosten van het organiseren van de jaarlijkse conferentie in Davos. Die sessies zijn openbaar, maar voor de overige 92 procent krijg je schimmig, onzichtbaar lobbywerk terug. Ook mooi.

Op de website van het WEF staat bij welke onderdelen een specifiek bedrijf is aangesloten. Laten we eens kijken naar Mastercard. Dat is lid van de ‘Global Future Council on Data Equity’. Het is de bedoeling van deze club om iedereen toegang te bieden tot digitale paspoorten, wat een liefdadigheid. Ook is er de Edison Alliance, met hetzelfde doel. Bovengenoemde rapporten zijn ook te vinden op de site van het WEF en allemaal geschreven door personeel van Mastercard, die toewerken naar de belangen van Mastercard dat de boel ook financiert. Wederom, niet heel gek, maar we kunnen het geen liefdadigheid noemen.

Nu is Máxima ook lid van Edison. Dat zie je al op de website van de RVD. Ze heeft namelijk een bijbaan, speciale pleitbezorger van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties voor inclusieve financiering voor ontwikkeling (UNSGSA). In die rol kan ze pleiten voor het invoeren van digitale paspoorten; dat is kennelijk iets waar je arme mensen mee helpt.

Ook is ze lid van de ‘Stewardship Board of the World Economic Forum System Initiative on Shaping the Future of Financial and Monetary Systems’ van het WEF, met daarin ook Mastercard.

Ze maakte zich niet geliefd met deze spreekbeurt bij het WEF. Ze stelde dat er een digitaal paspoort moet komen met daarin zowel toegang tot je bankrekening als een overzicht van je vaccinaties. Het vervelende aan deze discussie in bredere zin is dat daarmee de vrijwilligheid verdwijnt. Als een app overal toegang toe geeft, is die verplicht. Wil je niet dat er in je medische data wordt gehandeld, dan kun je ook niet meer betalen, enzovoort. ‘Inclusie’ klinkt heel lief maar als je het niet wil, is het eigenlijk gewoon dwang.

In een reactie vertelde ze later dat ze dit zei omdat er nu eenmaal juridische verplichtingen zijn om je links en rechts te identificeren, ze kon er ook niks aan doen. Het was haar vooral te doen om die arme mensen, die wil ze helpen.

Hier is ze gewoon niet eerlijk. Mastercard en friends willen een digitaal paspoort omdat ze er geld mee kunnen verdienen. Als overheden de acceptatiegraad verhogen, dan zijn de Amerikaanse webwinkels daarbij gebaat. In Nederland werd er vervolgens gestemd om dit digitale paspoort niet in te voeren, de motie-Leijten. Ons parlement heeft wetgevende bevoegdheid, volgens artikel 81 Grondwet; dat stemmen doen ze niet voor de lol, zo ontstaan wetten. D66 vertelde dat je de grondwet niet te letterlijk moest nemen, wet en recht zijn ‘vaak’ van toepassing en niet altijd.

Overigens is de verkiezingscampagne van D66 gefinancierd door de grootste aandeelhouder in het Amerikaanse bedrijf ElasticSearch. Dat is gespecialiseerd in complexe zoekopdrachten binnen een digitaal paspoort. Dankzij een gift kon D66 de campagne over ‘tien nieuwe steden’ houden waarmee ze de verkiezingen wonnen. Die huizen komen er niet, er is geen plan, maar premier Jetten zal wel het digitale paspoort verplicht stellen om in te loggen op social media. Dat is nodig voor ‘de veiligheid van de kinderen’ en het komt toevallig ook goed uit voor de eigen financier. Je hoort tegenwoordig vaak dat het digitale beleid is ingegeven door een wens om geopolitiek onafhankelijker te worden van Amerikaanse bedrijven. Daartoe voert men dan beleid uit dat is geformuleerd door Mastercard. Logisch?

In 2021 presenteert de regering een visie op digitale identiteit. Dat is online te vinden. Staatssecretaris Raymond Knops legt uit hoe hij het zelf ziet, schrijft hij op. Bij het ‘werken’ eraan kwam hij tot de conclusie dat het een gedragen verhaal moest zijn. We zien hem al voor ons, nachtenlang bij het licht van de bureaulamp, met gebogen rug schrijven aan een strategische visie terwijl de rest van Nederland slaapt. Hij werkt dan door, hij wel.

Voor hem is inclusie ook erg belangrijk. Voor zijn visie heeft hij onderzoeken van experts geraadpleegd en de voetnoten laten zien wie dat zijn. Elke bronvermelding komt interessant genoeg uit bij hetzelfde document van het WEF. Of het nu om ‘vertrouwen’ of ‘maatschappelijke kansen’ gaat, het WEF heeft het antwoord. We duiken zo hun document met duizelingwekkende diepgang in.

Zijn er ook economische kansen? Zeker! De economie van Nederland kan tot dertien procent groeien dankzij een nieuw appje op je telefoon. De bron? Onderzoek van McKinsey in Nigeria en Brazilië. Die studie heeft geen relevantie voor Nederland, want we hebben hier geen favela’s in de bergen, sloppenwijken met tientallen miljoenen ongedocumenteerden. Dit onderzoek is er in een eerder rapport van het WEF ook door Mastercard bijgehaald, zonder reden. Dan is het heel raar dat Knops uit eigen beweging diezelfde rare beweging maakt. De staatssecretaris pent de marketing van Mastercard dus over zonder het gelezen te hebben. Dit is de onderbouwing voor het niet respecteren van de grondwet, je had iets meer verwacht.

Het rapport van het WEF over digitale identiteit is online te vinden. Laten we het eens bekijken.

Het rapport ademt urgentie uit, we hebben het over een ‘strategic imperative’. Aan het woord komt de COO van ING, die ons op dreigende toon waarschuwt wat er gebeurt als we niks doen!

Iets verderop komen we nog een keer de bekende klok weer tegen. Daaronder staan zinnen die Knops letterlijk vertaald in zijn ‘eigen’ visie heeft opgenomen, zoals de zin over gezondheid en bankzaken. Nu mag je je echt afvragen hoe veel invloed zo’n WEF eigenlijk heeft op de regering. Dit hele document is slechts twintig kantjes groot en dan mag de wetgevende bevoegdheid van het parlement bij het grofvuil worden gezet.

Als voorbeeld van een app die het goed doet, noemt het rapport het Belgische itsme. Als je de statuten opvraagt, blijkt dat het overkoepelende bedrijf Belgium Mobile ID is ingeschreven door ING, dat dit rapport ook mocht openen. ING is ook lid van het WEF en betaalt dus voor een rapport dat naar de eigen belangen toeschrijft. Wederom, niet vreemd, maar dit is geen liefdadigheid of neutrale wetenschap.

Dit rapport noemt ook dat heel veel e-commerce mislukt door ‘poor user experience’. Dat betekent dat je op social media heel vaak reclames krijgt, maar je het online winkelwagentje niet afrekent omdat het om een impulsaankoop gaat. Je moet immers naar je bancaire app schakelen, wat een paar seconden bedenktijd oplevert. Daardoor mislukt zeventig procent van de online impulsaankopen. De advertentieverkopers van de Amerikaanse webwinkels willen daarom je betaalapp koppelen aan social media, zodat ze tot vierduizend miljard dollar (!) per jaar meer omzet kunnen halen.

Overigens stelde de toenmalige CEO van itsme, Stephanie de Bruyne, dat het een wens is om naar een samenleving te gaan die voor honderd procent online opereert. Mensen moeten dan wel vertrouwen krijgen in dergelijke apps en de pandemie hielp daar enorm bij.

Het Nederlandse parlement wil dat niet, maar Máxima negeert de wens van het parlement teneinde de platte commerciële belangen van Mastercard te dienen. Dan is ze praktisch niet langer de koningin van Nederland maar een advertentieverkoper van Mastercard. Heel leuk en aardig, maar daar is weinig majestueus aan.

Op 14 oktober 2022 houdt Máxima een speech bij het IMF en de Wereldbank. Ze pleit voor CBDC, ook wel bekend als de digitale euro. De Europese commissie bereidt een wet voor die het Europees parlement maar niet wil aannemen, omdat CBDC in de huidige opzet geen enkel voordeel biedt aan burgers. Bij een online rondgang bleek dat honderd procent van de reacties van burgers negatief was. Mensen maken zich zorgen over hun rechten en privacy en zagen het nut er niet van in. Dat maakt Máxima niet uit, ze is zelf wel voorstander.

In haar speech zegt ze dat er een limiet moet komen aan het gebruik van de app, in feite een spaarverbod. Dat zit als volgt. Centrale banken willen de rente op je betaalrekening negatief maken, je betaalt dus om je geld bij de bank te mogen stallen en de leners betalen ook rente. Zodoende kunnen centrale banken de economie extra stimuleren. Als er nu een digitale euro komt zonder die negatieve rente, dan zouden burgers kunnen vluchten naar CBDC. Daarom moet je burgers fysiek de pas afsnijden, voorkomen dat ze kunnen vluchten voor negatieve rente. Intussen wordt contant geld afgeschaft, dus vluchten naar cash kan ook niet. In het jargon noemen we dit ‘disintermediation’: burgers zouden kunnen vluchten voor negatieve rente en dat moet je voorkomen. Dan schaf je wel het vrije verkeer van kapitaal af maar hé, je bent elitair of je bent het niet.

Nu is het de vraag in welke hoedanigheid ze dit verhaal afsteekt. Is ze de advertentieverkoper van Mastercard dat om andere redenen voor hetzelfde digitale paspoort pleit, of koningin van Nederland? In het laatste geval moet ze haar uitspraken afstemmen met de regering. Ze kan niet een beleid verkondigen dat afwijkt van de visie van de vakminister, toen Sigrid Kaag. Die werd prompt geconfronteerd met Kamervragen. Uit de antwoorden bleek dat de regering zich aansluit bij de woorden van Máxima.

In de wereld van Central Bank Digital Currency (CDBC) is digitale identiteit een belangrijk onderwerp. Als je de beleidsrente inderdaad tot onder de nul wil verlagen, moet je voorkomen dat mensen vluchten. Ook moet je weten wat hun saldo is. Dat betekent dat ze moeten inloggen in een app, want anders weet je niet welke transacties er zijn geweest. Daarom is de centrale bank ook voorstander van het digitale paspoort, het geeft ze de mogelijkheid om de rente tot onder de nul te brengen. Overheden willen volledige grip krijgen op hun burgers, onder meer door sociale media aan banden te leggen. De advertentieverkopers op social media kunnen meer centjes verdienen, als je door een digitaal paspoort meer impulsaankopen doet. Deze lobby wordt zichtbaar aangevoerd door Mastercard.

De Tweede Kamer wil het niet. Nog voordat de regering zelf haar visie kan meedelen aan het parlement, besluit Máxima alvast om Kaag het gras voor de voeten weg te maaien. ‘Disintermediation’ rondom CBDC bestrijden is enkel mogelijk met een digitaal paspoort dat Mastercard zo graag wil. De regering moest de Kamer nog vertellen dat ze voornemens was om tegen de zin van de Kamer in toch in te stemmen met het digitale paspoort. Vanaf dat moment is besluitvorming rondom paspoorten voorgoed weggehaald bij het parlement, voortaan worden de beslissingen over ons paspoort in Brussel en Davos gemaakt. Dit is best een dingetje. Zonder enig respect voor onze parlementaire traditie besluit Máxima om in New York de show te stelen en Nederlandse adoptie van het digitale paspoort aan te kondigen, parlement of niet.

Máxima krijgt een salaris van meer dan een miljoen, opgehoest door de Nederlandse belastingbetaler. Dan zou het toch fijn zijn als ze een beetje respect kon opbrengen voor die belastingbetaler. Ze besluit echter om diens volksvertegenwoordiger op een forse roggel in het gelaat te trakteren, het belang van Mastercard en de Amerikaanse webwinkels dienend. Dan ben je de titel van ‘koningin’ niet waardig. Máxima is een bedreiging voor de Nederlandse rechtsorde en moet weg. Misschien is het slim om haar bijvoorbeeld een miljard euro te geven, zo uit de staatskas, maar dat ze dan wel vertrekt. Dat klinkt als een hoop geld, maar wat ze nu doet en kan blijven doen is vele malen schadelijker.

Om de een of ander reden is de Nederlandse samenleving murw gebeukt. Alles wordt maar geaccepteerd. Moet u zich voorstellen dat dit in de jaren ‘80 was gebeurd. Stel dat een Amerikaans bedrijf een systeem voor massale spionage van burgers aan Nederland wil verkopen. De man van de toenmalige koningin, prins Claus, is groot voorstander, ook al heeft hij enkel een ceremoniële rol in het landsbestuur. De Tweede Kamer stemt over het onderwerp en ziet af van aankoop. De partner van het staatshoofd besluit echter om in New York een speech te houden die haaks staat op het besluit van de Kamer. Burgers bespioneren, daar is niks mis mee! Het applaus van zijn Amerikaanse lobbyvrienden is oorverdovend. De premier van Nederland, dan Ruud Lubbers, besluit vervolgens om de Kamer buitenspel te zetten, ook al stelt de grondwet dat er wetgevende bevoegdheid is. Je wil onze koning toch niet te kakken zetten? De Amerikaanse vrienden van Claus krijgen hun zin en Nederlanders slikken de consequenties, volgzaam als ze zijn. Ze betalen de rekening met hogere belasting en accepteren dat ze voortaan altijd als verdachte worden gezien want Claus draagt van de mooie maatpakken.

Zou dat zo zijn gegaan? Natuurlijk niet. Als de partner van het staatshoofd, die geen rol in het democratisch bestel heeft, zich dictatoriaal gedraagt, zou het land op zijn kop hebben gestaan. Toen wel, maar nu niet meer. De staatsgreep van Mastercard wordt gelaten ontvangen, want Máxima kan zich zo leuk kleden. Als je terug kon gaan in de tijd en aan je eigen ouders vertellen dat dit het Nederland van 2026 is, dan hadden ze je niet geloofd. Wat een slappe bende! Helaas, het is niet anders. Aan de andere kant: een bevolking krijgt het bestuur dat het verdient. Als een meerderheid voor de charmes van Koningin Mastercard is gevallen, dan is het ook maar beter dat we de democratie afschaffen. Want dat is het gevolg van deze digitalisering, vergist u zich niet.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

U krijgt binnenkort wel een leuke folder met tips van de regering. Wist u dat u een apparaat dat u niet gebruikt, ook uit kunt zetten? Of zet een kwartier voor het slapen al de verwarming uit. Een kamer waar niemand is zal zijn eigen radiator hebben, die kunt u meteen uitzetten en gordijnen hangt u daar het liefst achter. En inderdaad, korter douchen doet een hoop om het klimaat te redden! Wat Nederland echt nodig heeft, is alleen iets heel anders; lagere energiebelastingen. Als je dat niet doet, en snel ook, komen een hoop bedrijven in ernstige problemen. Zijn ze eenmaal kapot, dan komen ze ook niet meer zo snel terug. Onze premier Jetten is sterk dogmatisch ingericht, ook deze crisis beantwoordt hij met zijn eigen schattige groene, progressieve visie. Maar daar heeft een mens in praktische zin dus niets aan! Tijd voor Current Ratio, nietwaar?

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier om acht uur!

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

De beroepspoliticus lijkt steeds minder aanzien te genieten in de samenleving. Hoe zou dat komen, misschien omdat ze hele rare dingen doen en roepen om maar stemmetjes te winnen? Gisteravond stond de uitzending van Pauw & De Wit in het teken van nieuwe wetten om de immigratie te drukken, specifiek asielmigratie.

Het zal de lezer misschien niet zijn ontgaan: er is in Den Haag inderdaad wat gedoe rondom nieuwe asielwetgeving. Het zou allemaal strenger moeten, maar er is onenigheid tussen de partijen en interessant genoeg ook binnen de partijen zelf, zoals bij PVV en D66; naast een fractie in de Tweede Kamer heb je natuurlijk ook nog een Eerste Kamer, om over afsplitsers maar te zwijgen. In Amsterdam is GroenLinks een van de grootste partijen (ook al heet het nu anders) en daarom mogen ze daar een wethouder leveren, namelijk Zita Pels. In de uitzending mengt ze zich na tien minuten in de discussie.

Ze vertelt dat ze ‘ziet wat er gebeurt in de stad’ en dat illegalen nu bang zijn of worden om aangifte te doen van een zeer ernstig geweldsmisdrijf als verkrachting. Een vrouw die zonder verblijfspapieren in Nederland aanwezig is en dit helaas overkomt, zou uit de buurt van de politie willen blijven uit angst zelf aangehouden te worden! Voordat er naar haar verhaal wordt geluisterd, slaat de dienstdoende agent het slachtoffer al in de boeien omdat ze zich ook schuldig maakt aan een overtreding - namelijk het illegale verblijf.

Is dit een mogelijk scenario dat maar in de buurt komt van de werkelijkheid, of is dit een compleet verzonnen verhaal dat nergens op gestoeld is? Denk aan de vorige VVD-premier die ziektes uit de hoge hoed begon te toveren om een intern zedenschandaal met de mantel der liefde te bedekken, politici vertonen dit gedrag. Wat een premier kan en dan lachend ‘sekgen of ze neto’ worden, dan kunnen we in Amsterdam ook, moet Pels hebben gedacht.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de politie zal niemand die aangifte komt doen, aanhouden vanwege de verblijfsstatus. Er wordt niet eens naar gevraagd.

Wie mijn laatste boek heeft gelezen, zal het zijn opgevallen dat een relatief groot deel van een zeker hoofdstuk betrekking had op opsporingsmethoden van rechercheurs specifiek op zedenzaken. Zoals u weet, zijn er Europese voorstellen om iedereen zijn telefoon te scannen op beelden van kindermisbruik - en daarmee iedereen aan opsporingshandelingen bloot te stellen. In het dagelijks werk van de politie is geen behoefte aan letterlijk alle informatie van iedereen; agenten houden van doelgerichte informatie, kreeg ik te horen.

Ze hebben daar wel last van het personeelstekort dus wie zich geroepen voelt: solliciteren doe je hier. En als het om zedenmisdrijven gaat, dan hebben veel mensen de neiging uit - begrijpelijke - woede te willen grijpen naar Kaapse methoden, dus het recht in eigen hand nemen zullen we maar zeggen. Dus, bij deze: doe dat niet, elke agent koos voor haar of zijn werk om mensen te helpen, heb een beetje vertrouwen. Wil je ze helpen in hun werk, ga daar dan zelf werken.

Wat uit gesprekken blijkt, is dat het de kunst is om bij mensenhandel grip te krijgen op het criminele netwerk achter een enkel zedenmisdrijf, als het bijvoorbeeld om georganiseerde uitbuiting gaat. In bovengenoemde folder staat dan ook dat een slachtoffer in dat geval om bescherming kan vragen. Dan kunt u zich misschien afvragen of je deze criminelen bestrijdt met een folder, maar daar ging het niet om. Wie uit nood een agent aanspreekt, zal eerst zijn verhaal kunnen doen en dan is de verblijfsstatus niet van belang. Wat wethouder Pels hier zegt is dus nergens op gebaseerd.

Wel is het zo dat het slachtoffer in deze geen rechten kan ontlenen aan de aangifte. Het is dus mogelijk dat de aangifte de aanzet is van een strafproces, waarin ze als getuige wordt gehoord. Daarna zou het slachtoffer alsnog uitgezet kunnen worden, als blijkt dat de papieren niet in orde zijn. Dat staat los van de verkrachting, laat staan dat ze bij het aangifteproces zelf wordt vastgezet. Nota bene: mannen kan het ook overkomen, maar de statistieken zijn helder. Mannen zijn eerder dader dan slachtoffer, maar dat maakt voor de procedure verder niet uit.

Als een slachtoffer van een zedendelict illegaal in Nederland verblijft maar wel aangifte wil doen, bestaat er een speciaal protocol. De werkinstructie regelt dat er ook tolk ingezet kan worden. Ook is er slachtofferhulp, net als bij een Nederlands slachtoffer. Doel is om de aangiftebereidheid te vergroten en daarbij helpt het natuurlijk als je niet wordt gearresteerd als je aangifte komt doen. Pels impliceert dat agenten daadwerkelijk bij een aangifte het slachtoffer eerst zelf zouden arresteren, terwijl ze overduidelijk hun prioriteiten al hebben gesteld: de viezerik met de wangen tegen de keien duwen. Vraag het ze maar!

Daarmee geeft de wethouder een hele nare draai aan het verhaal. De agenten willen zo veel mogelijk informatie verkrijgen over eventuele netwerken rondom mensensmokkel, de verblijfsstatus van het slachtoffer zullen ze echt minder interessant vinden.

Dit protocol is een uitvloeisel van een Europese richtlijn over dit onderwerp, namelijk 29/12 (of 2012). In de preambule (punt 9) lezen we de volgende zin, die later ook is uitgewerkt in praktische artikelen:

‘Criminaliteit is zowel een vergrijp tegen de samenleving als een schending van de individuele rechten van het slachtoffer. Slachtoffers van strafbare feiten moeten als zodanig worden erkend en op een respectvolle, tactvolle en professionele manier worden behandeld, zonder enig onderscheid op welke grond dan ook, zoals ras, huidskleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, handicap, leeftijd, geslacht, genderexpressie, genderidentiteit, seksuele gerichtheid, verblijfsstatus of gezondheid. In alle contacten met een bevoegde autoriteit die in het kader van strafprocedures optreedt en organisaties die in contact komen met slachtoffers, zoals slachtofferhulp- of herstelrechtorganisaties, moet rekening worden gehouden met de persoonlijke situatie en onmiddellijke behoeften, de leeftijd, het geslacht, de eventuele handicap en het ontwikkelingsniveau van slachtoffers van strafbare feiten, en hun lichamelijke, geestelijke en morele integriteit moet volledig worden gerespecteerd. Slachtoffers van strafbare feiten moeten worden beschermd tegen secundaire en herhaalde victimisatie, tegen intimidatie en tegen vergelding, passende ondersteuning krijgen om hun herstel te bevorderen en voldoende toegang tot de rechter krijgen.’

Het is een lange zin (dat krijg je met Europees recht), maar de strekking is helder. De verblijfsstatus mag geen reden zijn om een slachtoffer niet alle mogelijke hulp te geven. Sterker nog, de verblijfsstatus zit in een opsomming met andere gronden op basis waarvan een overheid zijn eigen burgers niet mag discrimineren, zoals geslacht en huidskleur. Deze worden voor Nederland in artikel 1 Grondwet opgesomd. Als een illegaal in Nederland aanwezig persoon geen aangifte mag doen om die reden, dan is dat hetzelfde als wanneer een agent weigert de eigenaar van een beroofd Chinees restaurant te helpen omdat hij vorige week diarree kreeg van de garnalen in de Foe Yong Hai.

De term ‘richtlijn’ is in Europees verband misleidend. In het Engels noemen we het een ‘directive’, een lidstaat mag niet afwijken. In het Europees recht is het principe van subsidiariteit opgenomen, in de eerste paar artikelen van het verdrag ter werking van de EU (TFEU) en vervolgens artikel 83. De unie zal zich terughoudend opstellen, enkel wetten maken als het niet anders kan, zoals bij grensoverschrijdende belastingontwijking. Maar op de vlakken waar de EU de wetten maakt, zijn de nationale wetten van ondergeschikt belang. Van bovenstaande ‘richtlijn’ kan dus niet worden afgeweken, de politie heeft hem op logische wijze ingebed in de eigen procedures rondom illegale slachtoffers en daar verandert niets aan zolang Nederland lid is van de EU.

Pels heeft zich in Amsterdam ontpopt als activistisch politicus die wil opkomen voor alle ‘onderdrukten’. Die levenshouding zal ongetwijfeld zijn ingegeven door een streven het juiste te doen, nobel te handelen. Maar hier schiet ze haar doel voorbij. Het idee dat een illegaal in Nederland aanwezig slachtoffer van verkrachting geen aangifte kan doen vanwege die illegaliteit, is nergens op gebaseerd. Onder de huidige omstandigheden is daar geen sprake van. En als er een nieuwe, strengere asielwet komt die illegaal verblijf strafbaar stelt, dan geldt altijd richtlijn 12/29 nog. Al zou Geert Wilders morgen honderd procent van de stemmen halen en zowel de volledige Eerste als Tweede Kamer mogen vullen, dan moet hij eerst nog de grondwet wijzigen. Dat gaat allemaal niet zo snel.

Door deze ongefundeerde angstbeelden te verspreiden, vergroot je enkel de kans dat mensen daadwerkelijk denken dat dit een reëel gevaar is en vervolgens geen aangifte meer willen doen. Doe altijd aangifte bij een zwaar misdrijf, agenten zijn er niet op uit om je te pakken - tenzij je zelf verdachte bent en dan hebben we het niet over ontbrekende verblijfsdocumenten. Een capo bij de Cosa Nostra die op Sicilië twaalf moorden heeft gepleegd, doet er wellicht wel beter aan om hier niet zomaar aangifte te doen van een gestolen scooter; maar in de regel zijn dit niet de slachtoffers waar Pels mogelijk op doelt. Mocht de eerder genoemde, waarschijnlijk zeldzame casus op u van toepassing zijn (met de scooter), win dan eerst juridisch advies voor u aangifte doet, het is maar gezegd!

Aan illegaliteit kleven allerlei veiligheidsrisico’s. Criminele netwerken maken met liefde gebruik van kwetsbare voetsoldaten, die door hun economische status wanhopig zijn en op geen enkele manier hun recht kunnen halen. Het is te beargumenteren dat slim beleid gebaseerd is op bestaande kennis van de platte pet (ook al dragen ze die niet meer) bij een strenger toezicht op immigratie van toekomstige illegalen maar met oog voor de mensenrechten van slachtoffers van zedendelicten, ook als ze hier illegaal verblijven; hun rechten op zich zijn het waard om te beschermen en vanuit het oogpunt van het ontmantelen van criminele netwerken wil je ze de mogelijkheid geven alle informatie te delen die ze hebben.

Daarbij hoort niet dat je ze opsluit, zodra ze aangifte komen doen van een zedendelict. Deze werkwijze wordt al toegepast, niet in de laatste plaats omdat het een uitvloeisel is van dwingend Europees recht waar de komende tien jaar geen wijziging in te verwachten valt. Zita Pels wil graag scoren maar daarbij doet ze de waarheid geweld aan. En scoren is leuk, als politica, maar op dit dossier richt je schade aan als je niet uitkijkt. Dat lijkt niet uit te maken, moeten we helaas constateren.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Waarom is een digitaal paspoort eigenlijk nodig? Vanwege ‘de veiligheid van uw kinderen’. Of is dat een problematisch verhaal? Een beetje wel, natuurlijk. We hebben het hier natuurlijk gewoon over de opvolger van het Coronapaspoort, zo wordt het ook voorgesteld. Laten we bij het begin beginnen.

De voorzitter van de Europese commissie, Ursula von der Leyen, kwam op 15 april met een speech van tien minuten waarin ze de komst van de ‘age verification app’ aankondigde. Dat zou nodig zijn om kinderen te beschermen tegen verslavende algoritmes en kinderlokkers (‘groomers’).

Het middel wordt als een vrijwillige optie voorgesteld voor de overheden in de lidstaten. Ook zou het privacy-vriendelijk zijn. Dat is lastig hard te maken. Dit is een ingewikkeld onderwerp, dus we gaan hier drie artikelen aan wijden: dit is nummertje één. Een digitaal paspoort is niet veilig, de financiering wordt uit een ‘Coronafonds’ gehaald dat chronologisch niets met een pandemie te maken kan hebben en ook de invoering van digitale paspoorten staat compleet los van het onderwerp waar het een reactie op zou zijn. Merk in de speech hierboven op dat Von der Leyen vertelt hoe snel in de pandemie er een digitaal paspoort beschikbaar was; dat komt natuurlijk doordat ze er al aan begonnen was, voordat er maar sprake was van een pandemie. Het verband wordt nog wel een keer herhaald maar nu zou het om ‘de veiligheid van kinderen’ en niet een virus gaan. Dat is dus de drietrapsraket.

In de wereld van de softwareontwikkelaars is GitHub een begrip. Als een partij een open source-app bouwt, dan kun je het ontwerp op dit platform delen. Dat heeft de Europese commissie ook met het digitaal paspoort gedaan, de documenten treft u hier aan. Op zich is dat een handeling die vertrouwen in de privacy ten goede komt, de broncode openbaar maken. Elke expert, een programmeur die kritisch op het principe is bijvoorbeeld, kan zelf in het ontwerp kijken en onderzoeken of er elementen in zitten die schuren met nationale wetten en burgerrechten. Het is alsof het recept voor Coca Cola online wordt gezet. Wie kritisch is op frisdrank, kan het recept downloaden en kijken wat er in zit. Zo werkt het ook met software.

Von der Leyen noemt expliciet dat de voorgestelde Europese app de privacy respecteert. Zo kan een gebruiker de app koppelen aan DigiD in Nederland, itsme in België, noem maar op. In de gemeentelijke basisadministratie (de basisregistratie personen, BRP) is opgenomen hoe oud je bent. Stel dat je een rechtshandeling wil verrichten waarvoor je volwassen moet zijn, denk aan een auto huren in Spanje. De verhuurder daar zou om een kopie van het paspoort kunnen vragen, maar dat zou daar verloren kunnen gaan. De meeste gegevens zijn niet relevant voor het doel, ook je exacte leeftijd niet; als je maar ouder dan achttien jaar bent.

De Europese app kan dan een waarde afgeven die dit bij het aangaan van het huurcontract bevestigt en meer niet. Zo helpt deze app om de privacy te beschermen, je deelt niet meer dan nodig voor het specifieke doel. Aan de andere kant wordt de Europese app ingebakken in de nationale variant van het Europese digitale paspoort, de NL Wallet. Wat die app vervolgens doet met persoonlijke gegevens, verschilt per lidstaat. Daarom kun je nooit met zekerheid zeggen dat de app de privacy respecteert, in de woorden van Von der Leyen. Wat ze zegt is half waar en daarmee eigenlijk onwaar, dat doet ze wel vaker.

In de video legt ze zelf een verband met de QR-code die je tijdens de pandemie moest gebruiken om een schaaltje bitterballen te bestellen. Die werkt volgens hetzelfde principe. In de BRP is uw burgerservicenummer (BSN) opgenomen. Dat is een unieke sleutel, zoals dat heet, er zijn wel twee mensen (of meer) die Henk heten, maar er zijn geen twee mensen met hetzelfde BSN: zo weet je altijd precies met wie je te maken hebt.

Tijdens de pandemie moest je een prik halen bij de GGD, of je liet je daar testen, of je kon aantonen dat je was genezen van Corona. In elk van de drie gevallen zou de GGD een groene vink naar de Corona-app sturen. Vervolgens kon je de groene vink aan de uitsmijter van een horecagelegenheid laten zien. Die liet je dan door, aangenomen dat je inderdaad een groene vink had, en kreeg je je schaaltje bitterballen. De uitsmijter weet dan niet waarom die groene vink er is, bijvoorbeeld of je wel of niet gevaccineerd was; die informatie kon je voor jezelf houden. De koppeling tussen de BRP en de systemen van de GGD was mogelijk dankzij het BSN, de unieke sleutel in deze. Dit principe is straks dus verplicht voor iedereen die social media wil gebruiken.

Het idee van een dergelijk Europees digitaal paspoort is ouder dan de pandemie, er is geen causale relatie. Het is een uitvloeisel van de Europese eIDAS-richtlijn uit 2014, die de ‘unique identifier’ al noemt. Dit gaat dus veel verder dan je enkel digitaal kunnen identificeren, je BSN moet vervolgens ook gekoppeld kunnen worden aan allemaal andere systemen waar je te vinden bent. In de nadagen van de pandemie presenteerde de regering een ‘visie op digitale identiteit’. Die steunt volledig op het lobbydocument Reimagening Digital Identity: ein Strategic Imperative van het World Economic Forum (WEF), lees het stuk zelf maar. Het WEF maakte onderstaande, inmiddels vrij bekende klok.

Door dergelijke datakoppelingen kun je inderdaad gebruik maken van zorg, denk maar aan de groene vink tijdens de pandemie. Je kunt er ook contracten mee afsluiten, zoals in het voorbeeld met een Spaanse huurauto. Er is meer mogelijk, zoals stemmen, het delen van vervoersgegevens in de ‘smart city’, inloggen op social media zoals nu wordt voorgesteld maar ook e-commerce. Het WEF schrijft dat hun leden, aangesloten bedrijven als Mastercard en de grote webwinkels, een hoop geld kunnen verdienen aan een digitale identiteit. Het is namelijk makkelijker om een impulsaankoop te doen, als je op social media zit en daar een advertentie te zien krijgt. De Tweede Kamer is tegen deze opzet, maar de regering drukte toch door, kennelijk daartoe aangespoord door het WEF.

Onder mijn artikelen leest u vaak reacties van grappenmakers die stellen dat ik kritisch ben op alle digitalisering. Gebruik ik dan ook nog kleitabletten, waarom gebruik je internet om stukken te delen als je tegen digitalisering bent, je hebt toch ook een bankrekening met pinpas wat ook een digitaal proces is, noem maar op. Dat is het punt niet. Natuurlijk gebruikt de overheid de kracht van de computer om bij te houden wie er Nederlander zijn, middels een unieke sleutel zijnde het BSN. Daat gaat dit niet over. Het digitale paspoort gaat een stap verder, de persoonlijke gegevens worden vervolgens ook om commerciële redenen gedeeld via de genoemde datakoppelingen. Dat is echt iets anders dan de vraag of je wel of niet digitaal zou willen zijn.

In theorie zou een minderjarige kunnen inloggen op social media met het rijbewijs van een oom, als die wel zin heeft om dit digitale paspoort om ethische redenen in de wielen wil fietsen. Daarom is het noodzakelijk dat die oom geen twee accounts kan hebben en zichzelf ook online identificeert. Ook is het onmogelijk voor bijvoorbeeld Instagram om redelijkerwijs in te schatten of een inlogpoging wordt gedaan door iemand die 14 of 40 is. Als je met een rollator en een grijs koppie naar de club gaat waar je eigen kleinzoon de uitsmijter is, dan zou die voor die ene gelegenheid kunnen afzien van het vragen naar je leeftijd. De kans dat anderen in de rij boos worden en weigeren hun ID te laten zien, zal in dit voorbeeld vrij klein zijn. In alle redelijkheid is dat bij social media onmogelijk. Daarom zal een leeftijdscontrole, enkel gericht op het ‘beschermen van kinderen’, betekenen dat iedereen zich online moet identificeren. Merk op dat in een zo ethisch beladen discussie, de platte, commerciële visie van het WEF meer invloed heeft dan die van het Nederlandse parlement. Dan mag je je afvragen of Nederland nog wel een parlementaire democratie is. De Kamer heeft een in de Grondwet opgenomen wetgevende bevoegdheid, iets wat wordt genegeerd omdat een paar Amerikaanse advertentieverkopers meer geld willen verdienen. Over dit aspect sprak ik eerder bij De Nieuwe Wereld.

Nu zijn er een paar slimme koppen aan de slag gegaan met de age verification app, de broncode is immers openbaar. Het blijkt dat de app, na op een apparaat te zijn geïnstalleerd, vergezeld gaat van een tekstdocumentje op datzelfde apparaat. Daarin staan enkele variabelen opgenomen, denk aan uw leeftijd: je bent immers wel ouder dan achttien (TRUE) of niet (FALSE), ongeacht de exacte leeftijd, misschien een gevoelig onderwerp. De code van de app kan iedereen zo downloaden, zoals gezegd.

Nu raakt aan de grens van wat een boekhouder cq journalist weet van programmeren, of we gaan ver over die grens. Gelukkig zitten er enkele experts in de entourage, ook te vinden op social media (nog wel). Binnen 24 uur (!) na het lanceren van de app ‘om de kinderen te beschermen’ slagen ze er al in om die te kraken, omdat het genoemde bijbehorende tekstdocument met persoonlijke gegevens heel simpel te wijzigen is. Een programmeur was zo vriendelijk om in twee minuten uit te leggen hoe je dat doet. Die video staat hier, embedden kan niet, dus kijkt u eerst de video om dan hier terug te keren.

Onder de video van Paul Moore ontstaat een levendige discussie. Moet je dit wel openbaar delen, je zou het ook geheim kunnen houden zodat mensen de app straks kunnen omzeilen? En help je zo hackers met slechte bedoelingen niet? Moore wijst erop dat door dit soort domme ontwerpfouten er een enorm veiligheidsrisico ontstaat rondom de persoonlijke gegevens van tientallen miljoenen Europeanen. Je wil niet dat mensen door dwang de app moeten gebruiken, om dan te ondervinden dat al hun persoonlijke gegevens zijn gejat. Merk op dat de app is gefinancierd uit het ‘Coronafonds’, tientallen miljarden mag het kosten, en dan nog gaat het fout.

Persoonlijk valt het me op dat veel lezers, ook vrienden, kritiek hebben op mijn terughoudende opstelling in deze. Het is toch beter dat de overheid deze app bouwt, specifiek de Europese commissie, dan dat iemand anders dat doet? In wie heb je nu meer vertrouwen dan in de overheid? Om twee redenen een problematische redenering.

Ten eerste bestaat er rondom persoonlijke data geen simpele methode om alles veilig te krijgen. Bij het debat over het negeren van de Kamermotie om niet met een digitaal paspoort in te stemmen, noemde de regering dat er gestreefd wordt naar een digitaal paspoort met de hoogste mate van veiligheid; alsof je dat juridisch kunt regelen.

Persoonlijke gegevens van burgers in een app zijn te vergelijken met kippen in een kippenstal. Elke boer zal proberen de vos buiten de deur te houden, te vergelijken met een hacker. Hoe groter en complexer het systeem wordt, door alle data van alle Europeanen te gebruiken en die ook nog eens aan allemaal externe gegevensbanken te koppelen, hoe groter de kans op een geslaagde inbraakpoging wordt. Een boer die zijn kippenstal uitbreidt, zal automatisch merken dat steeds meer vossen proberen in te breken, het is alsof die beesten kennis delen op een forum voor kippendieven over de groter geworden buit op een specifieke locatie. Zo werkt het ook met dieven van data: de overheid die uit ambitie een systeem groter en complexer maakt, zorgt alleen maar voor meer risico’s, overheid of niet. En bovendien is de combinatie van overheid en ICT geen automatische garantie op succes, laten we eerlijk zijn.

Ik had hier een gesprek over met de woordvoerder digitalisering bij de VVD, Hawre Rahimi. Hij is vluchteling uit Iran en IT’er, met een academische opleiding Informatica op zijn CV. Hij is kritisch op deze gang van zaken, vanwege het ‘kippenargument’ maar ook omdat je je moet afvragen of een overheid zich niet zou moeten matigen, als het om het wroeten in persoonlijke gegevens gaat. Zijn afkomst verraadt zijn argwaan, dat zal duidelijk zijn. Prompt besloot de VVD zijn zetel onder hem vandaan te trekken, zodat er enkel nog juristen en psychologen zonder inhoudelijke kennis in de commissie zitten. Niet gehinderd door enige kennis knikken ze volmondig ‘ja’, anders is hun baantje aan de beurt. Een oprecht politicus die door een academische opleiding kennis van zaken heeft, dat moet je niet willen in de politiek.

Zo kon het gebeuren dat een wankel digitaal paspoort verplicht wordt. De Europese commissie stelt wel dat het vrijwillig is, maar dat zagen we bij de pandemie ook. Je hoefde de app niet te downloaden, maar dan mag alleen jij niet naar dat verjaardagsfeestje in het café om de hoek. Uit angst voor sociale uitsluiting deed je maar mee. De pandemie heeft Nederland blijvend veranderd, we zijn veel digitaler geworden, communiceren veel vaker enkel via social media. Wie straks de app niet wil, wordt van social media afgesloten. Is het dan nog steeds vrijwillig? De geschiedenis herhaalt zich.

De komende dagen gaan we praten over de financiering en de herkomst van het digitale paspoort, bedoeld om groomers en virussen van het lijf te houden - heet het. Maar is het veilig? Nee. Weet u dat ook weer.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder.

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Een bastion tegen de massamigratie is gevallen! Of mag je zeggen dat de Europese democraten Poetin een gevoelige klap hebben gegeven in zijn geheime complotten om Europese te destabiliseren? Bij al die grote woorden, uit alle hoeken en gaten van het politieke spectrum, zou je bijna vergeten dat Hongarije nog geen tien miljoen inwoners heeft. Natuurlijk is het interessant om het nieuws over de verkiezingen te volgen, maar we hebben het niet over China of de VS. Viktor Orbán maakt plaats voor zijn rivaal Peter Magyar, mocht ook wel een keer na bijna twee decennia. De eerste bleek meer dan een weinig corrupt te zijn. Bij een zedenschandaal rondom een kinderdagverblijf besloot hij zijn persoonlijke gewicht in de strijd te gooien om wat politieke vriendjes tegen vervolging te beschermen. Magyar ontdekte dit en lekte bewijs naar de pers, waarmee zijn politieke opmars kon beginnen. Maar we mogen ons wel realiseren dat hij uit de partij van Orbán komt en dus ook lekker ouderwets conservatief is: de oorzaak van de breuk lag in de corruptie, niet de visie. In veel media wordt voorgesteld alsof we dit als een progressieve overwinning moeten zien, maar dan snap je niet hoe conservatief men in de oostelijke helft van de EU is. Tijd voor Current Ratio, nietwaar?

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Russen, klimaatverandering, witte mensen, transfobie, virussen (hé dat rijmt), desinformatie, racisme: er is een hoop om bang voor te zijn. En als de angst eenmaal in de samenleving is geslopen, dan gaat het goed mis. Vanwege deze of gene crisis moeten er dan allemaal ‘tijdelijke’ maatregelen worden genomen, die bij nader inzien toch een meer permanent karakter hebben. Zo komt het digitale paspoort, bekend van de pandemie, terug in het derde kwartaal van 2026. Een jaar later begint het aflossen van de bijbehorende schulden, waar nog geen inkomsten tegenover staan: dat is in Brussel een enorm probleem aan het worden maar daar komen we later nog op terug.

Deze week sprak ik een ander pratend hoofd, namelijk Jorn Luka met zijn eigen programma, over precies dit verschijnsel. Een crisis is vaak een excuus om een redelijke discussie uit de weg te gaan, we hebben het dan namelijk over een acute noodsituatie. Is die eenmaal voorbij, dan heeft het geen zin meer, want de beslissing is dan al genomen. Door deze heersende cultuur krijg je dus nooit de kans om een redelijk gesprek over beleid te voeren. En voor politici met een overschot aan dadendrang is het heerlijk, want je rolt van de ene crisis in de andere en een bange bevolking laat zich vervolgens per decreet regeren. Op dit moment wordt er vanwege de oorlog in Oekraïne bijvoorbeeld gesproken over het afschaffen van het discriminatieverbod in Nederland. Dat slaat inderdaad nergens op meer hé, we zijn bang, dus doe maar gek. Het gesprek duurt bijna vier uur, sorry daarvoor, maar dan is het in ieder geval niet onvolledig, dat is ook weer zo.

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier

Ja, ik waardeer deze journalistiek

Waarom vinden sommige mensen het zo makkelijk om te liegen? En waarom is dat normaal geworden? Als je over lijken gaat, heiligt het doel de middelen. Wie zo denkt, ziet er geen been in om wanhopige woningzoekenden een loer te draaien. Dat is wel wat D66 heeft gedaan.

Vlak voor de verkiezingen was Rob Jetten niet van de buis en social media te slaan. Met een gelikte campagne beloofde hij een miljoen nieuwe huizen in tien nieuwe steden op te leveren. We zien hem letterlijk op tv ‘garanderen’ dat zijn plan gaat slagen. Nu weken voorbij sijpelen, wordt één ding duidelijk; er bestaat helemaal geen concreet plan. Om die extra huizen wel te bouwen, moet je beleid voeren dat in strijd is met de Europese habitatrichtlijn.

De Nederlandse interpretatie daarvan stelt dat er minder stikstof moet worden uitgestoten, een te verdedigen standpunt. Het bouwen van huizen zorgt alleen ook voor een belasting in deze. Daarom zal D66 de uitstoot voor die extra woningen moeten compenseren door het sluiten van industrie of legerbases, of de richtlijn moet tijdelijk niet worden gerespecteerd. In het regeerakkoord zien we dat er juist miljarden extra naar Defensie gaan en D66 staat niet bekend als partij die met betrekking tot Europa graag de boel in de wielen fietst. Daarom valt niet in te zien hoe die huizen er ooit gaan komen. Als je dat doel wel wil bereiken, zul je keuzes moeten maken waarvan D66 heel duidelijk zegt dat dat niet gaat gebeuren. Daarom komen die huizen er ook niet.

D66 is groot voorstander van het Europese digitale paspoort. Ook als de Kamer er niets voor voelt, moet er maar worden doorgezet. Verwar deze ontwikkeling niet met DigiD dat er al is. Bij een Europees digitaal paspoort, de eID of NL Wallet, komen meerdere, of alle digitale aspecten van een burger bij elkaar in een app. Zodoende kunnen er allemaal datakoppelingen worden gemaakt en daar zien grote bedrijven geld in. De Kamer stemde het plan weg na een motie van SP’er Renske Leijten. Bij het debat hierover (zie boven) liet D66 duidelijk zien hoe de partij in de wedstrijd staat.

De vorige regering deelde eerder een visie op digitale identiteit. Wie dat document zelf leest, zal het opvallen dat er geen andere bronvermelding in zit dan een enkel briefje van het World Economic Forum (WEF). Het WEF pleit in Digital Identity: ein Strategic Imperative voor een gecentraliseerde app, waarbij alle persoonlijke gegevens die er maar zijn gekoppeld moeten worden middels het BSN. Met de app kun je dan stemmen, betalen, zorg ontvangen, inloggen op social media, bedenk het maar.

Waarom dat een ‘imperative’ zou moeten zijn? Het WEF legt uit dat mensen nu al met de ene app inloggen bij hun bank en met een ander wachtwoord toegang hebben tot social media. Daar zien ze reclames, de manier waarop het ‘mindless scrollen’ gefinancierd kan worden. Datacenters met kattenfilmpjes en bikinimodellen zijn immers niet gratis.

Als je nu een advertentie ziet en je reageert, we hebben het over een impulsaankoop, dan moet je dus van de ene naar de andere app overschakelen. Zeventig procent van de impulsaankopen mislukt daardoor. De sponsoren van het WEF verliezen zo duizenden miljarden aan inkomsten en willen dat regeringen optreden. Met een digitaal paspoort waarin alles aan elkaar gekoppeld is, groeit het betaalgemak en daarmee de hoeveelheid impulsaankopen. Een digitaal paspoort is er dus nadrukkelijk niet voor de burger!

Om de privacy te waarborgen, zijn die bestanden niet direct aan elkaar gekoppeld. Je medische gegevens staan nog steeds op afstand van je social media en je gemeentelijke basisadministratie. In de praktijk zal een AI persoonlijke kenmerken van een burger, u dus, uit die administratie halen en daarmee zoeken naar digitale handelswaar in andere databases waar u in bent opgenomen, zoals een elektronisch patiëntendossier.

Het document van het WEF noemt de Belgische app Itsme als voorbeeld van hoe het wel moet. Daarmee kunnen Belgen overal op inloggen. De toenmalige CEO Stephanie Debruyne van het bedrijf achter de app, Belgium Mobile ID, hoopt op een soort transparante samenleving waarin honderd procent van de mensen het normaal vindt om alles wat er maar aan gegevens bestaat, online te delen.

De marktleider voor software om in al die persoonlijke gegevens te graven is het Amerikaanse bedrijf Elasticsearch, nu Elastic, van de Nederlandse ondernemer Steven Schuurman. Elastic is bij uitstek een bedrijf dat zou kunnen profiteren van deze digitalisering, door hun methoden om snel door hele bergen gegevens van burgers te zoeken. De Kamer wil het niet, de burger vraagt er niet om, maar er valt geld te verdienen dus u ziet al welke kant het kwartje op valt.

Elastic heeft toch te maken met een dalende beurskoers, dat zou je niet verwachten gegeven de markt waarin het opereert. Een van de grootste posten is een ‘deferred tax asset’. Bedrijven kunnen een groot verlies in het ene jaar gebruiken om de winst in een ander jaar te drukken, zodat je dan minder belasting mag betalen. Zie het als een kortingsbon. Hoe meer je er daarvan hebt, hoe beter natuurlijk, maar om die korting straks te mogen inzetten, moet je wel eerst een groot verlies accepteren.

Het is inderdaad zo dat de inkomsten tegenvallen, gegeven de hoge vaste kosten. Daarom zijn er doorlopend operationele verliezen. Recentelijk werd daarom ook dertien procent van het personeel van de ene op de andere dag ontslagen. Schuurman kon in een eerder stadium al een groot aandelenpakket verkopen, waardoor hij nu naar alle waarschijnlijkheid miljardair is.

Elastic is als technologisch gedreven bedrijf ‘schaalbaar’, zoals dat heet. Als de inkomsten fors toenemen, bijvoorbeeld dankzij de uitrol van digitale paspoorten, dan stijgt de omzet zonder dat de vaste kosten evenredig hoeven toe te nemen. Goed nieuws dus voor de aandeelhouders. Als Amerikaanse beursvennootschap moet Elastic aan de toezichthouder SEC opgeven wat het aandelenbelang is van de insiders. Het hoeft niet te verbazen dat Schuurman daar tussen te vinden is, hij heeft nog ruim zes miljoen aandelen.

Dat maakt dat hij een groot persoonlijk belang heeft bij de Europese, digitale koers van dit kabinet. Een gift van zijn kant gaf D66 de ruimte om in de laatste weken van de campagne overal reclame te maken met het verhaal van die tien nieuwe steden, inclusief een ‘garantie’ op het opleveren van honderdduizend woningen per jaar. Dat kan helemaal niet, maar dat maakte niet uit: Jetten won de verkiezingen en sindsdien zwijgt D66 als het om die belofte gaat. Die woningen komen er niet, die huizencrisis gaat niet worden opgelost, maar de tech-sector kan lekker harken op al die opdrachten die binnenkomen dankzij het ongewenste digitale paspoort.

Voor de duidelijkheid; deze constructie is legaal, dus we hoeven geen juridische termen te gebruiken in deze. Wel is het opmerkelijk, het zijn gewoon gekochte verkiezingen. Tijd voor Current Ratio, nietwaar?

Had u mijn laatste boek over digitalisering trouwens al gelezen? Democratie op de helling koopt u hierrr, er is een e-book (digitaal, lekker handig) en een papieren boek. Wilt u mijn gegraaf mogelijk maken? Ga naar BackMe, of u koopt mijn andere boek, Het Euro Evangelie. Laat anders uw waardering voor mijn werk merken via de knop hieronder. Veel kijkplezier

Ja, ik waardeer deze journalistiek